Engellilik ve Yaşam Kalitesi
Özet
Bu bölümde engellilik ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkinin çok yönlü incelenmesi amaçlanmaktadır. Engelliliğin, sadece bireyin sağlık durumu ile ilişkili olmadığı, birçok belirleyiciden etkilenen bir olgu olduğu ve daha çok biyopsikososyal modele dayalı bütüncül bir yaklaşım ile incelenmesi gerekliliği vurgulanmıştır. Bu bölümde yaşam kalitesi kavramı da gözden geçirilmiştir. Engelli bireyin yaşam kalitesi düzeyinin bireye ait daha çok öznel durumlarla ilişkili olduğu ifade edilmiştir. Engelliliğin yaşam kalitesi üzerindeki etkileri dört temel alanda (fiziksel sağlık, psikolojik, sosyal ve çevresel boyutlar) incelenmiştir. Bölümde ayrıca yaşam kalitesinin değerlendirilmesinde kullanılan yöntemlere değinilmiş; özellikle yaşam kalitesi düzeyinin belirlenmesinde birey merkezli değerlendirme araçlarının kullanılması gerekliliği üzerinde durulmuştur. Son olarak, engelliler ile ilgili rehabilitasyon ve müdahale stratejilerine değinilmiştir. Rehabilitasyon uygulamalarının asıl amacı engelli bireyin yaşam kalitesinde olumlu etkiler sağlamak olduğu ifade edilmiştir. Rehabilitasyon programlarının yaşam kalitesi temel alanları göz önünde bulundurularak planlanması gerekliliği vurgulanmıştır.
Referanslar
Öztürk M. Engelli Çocuğu Olan Annelerin Bakım Yükünün Aile Yaşam Kalitesi ve Yorgunluk İle İlişkisinin İncelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2023.
Demir YE, Gedik M. Engelli kavramı ile ilgili akademik yayınların VOSviewer ile bibliyometrik analizi. Toplumsal Politika Dergisi. 2022;3(1):12–25.
World Health Organization. International Classification of Functioning, Disability, and Health: Children & Youth Version: ICF-CY. Geneva: World Health Organization; 2007.
World Health Organization. Disability and health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/disability-and-health (Erişim: 11 Temmuz 2025).
Kuper H, Gatta DR, Rotenberg S, Banks LM, Smythe T, Heydt P. Building disability-inclusive health systems. The Lancet Public Health. 2024;9(5):e316–e325.
Theofilou P. Quality of life: definition and measurement. Europe's Journal of Psychology. 2013;9(1).
National Center for Biotechnology Information. Health-Related Quality of Life. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK536962 (Erişim: 11 Temmuz 2025).
Claes C, Vandevelde S, Reynaert D, De Droogh L, Tirions M. The Concept of Quality of Life: Lessons Learned from the Field of Disability. In: Handbook of Addiction, Recovery and Quality of Life: Cross-cutting Perspectives from Around the Globe. Cham: Springer Nature Switzerland; 2025. p. 79–88.
McDougall J, Wright V, Rosenbaum P. The ICF model of functioning and disability: incorporating quality of life and human development. Developmental Neurorehabilitation. 2010;13(3):204–211.
Verdugo M, Schalock R, Keith K, Stancliffe R. Quality of life and its measurement: Important principles and guidelines. Journal of Intellectual Disabilities Research. 2005;49:707–717.
Boylu AA, Paçaçıoğlu B. Yaşam kalitesi ve göstergeleri. Akademik Araştırmalar ve Çalışmalar Dergisi (AKAD). 2016;8(15):137–150.
Akyürek G. Engelli kişilerin toplumsal katılımlarını etkileyen faktörlerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü; 2011.
Ware JE, Sherbourne CD. The MOS 36-Item Short-Form Health Survey (SF-36). Medical Care. 1992;30(6):473–483.
Skevington SM, Lotfy M, O'Connell KA. The World Health Organization's WHOQOL-BREF quality of life assessment: psychometric properties and results of the international field trial. A report from the WHOQOL group. Quality of Life Research. 2004;13:299–310.
Hunt SM, McEwen J. The Nottingham Health Profile. Health Services Research. 1980;15(1):185–191.
Jenkinson C, Layte R, Jenkinson D, et al. A shorter form health survey: can the SF-12 replicate results from the SF-36 in longitudinal studies. J Public Health Med. 1997;19:179–186.
Rajati F, Ashtarian H, Salari N, Ghanbari M, Naghibifar Z, Hosseini SY. Quality of life predictors in physically disabled people. Journal of Education and Health Promotion. 2018;7(1):61.
Albrecht GL, Devlieger PJ. The disability paradox: high quality of life against all odds. Social Science & Medicine. 1999;48(8):977–988.
Grönvik L. Defining disability: effects of disability concepts on research outcomes. International Journal of Social Research Methodology. 2009;12(1):1–18.
Kurban V, Tetikçok R, Ünlü U. Engelli çocuğa sahip ebeveynlerin yaşam kaliteleri ve etkiyen faktörler. Dicle Tıp Dergisi. 2022;49(2):324–323.
Pain K, Dunn M, Anderson G, Darrah J, Kratochvil M. Quality of life: What does it mean in rehabilitation? Journal of Rehabilitation. 1998;64(2):5.
Brown RI. Quality of life and rehabilitation: an introduction. In: Quality of Life for Handicapped People. New York: Routledge; 2021. p. 1–6.
