Travmatik Olgularda Engelliliğin Adli Tıp Açısından Değerlendirilmesi
Özet
Travma, bireyde ani dışsal bir etki sonucunda ortaya çıkan fizyolojik, nörolojik veya psikososyal bozulmalarla seyreden ve uzun dönemde kalıcı fonksiyon kayıplarına yol açabilen çok boyutlu bir olgudur. Travma sonrası gelişen kalıcı hasarların objektif olarak belirlenmesi, tıp ve hukuk disiplinlerinin kesişim noktasında yer alan engellilik değerlendirmesinin temel amacını oluşturur. Güncel değerlendirme yaklaşımları, Dünya Sağlık Örgütü’nün İşlevsellik, Yetiyitimi ve Sağlığın Uluslararası Sınıflandırması (ICF) gibi uluslararası modeller doğrultusunda, yalnızca anatomik hasara değil, işlevsel kayba odaklanan bütüncül bir perspektifi benimsemektedir. Bu derlemede engellilik kavramının tarihsel gelişimi, farklı travma türlerinin kalıcı fonksiyon kaybı üzerindeki etkileri ve özellikle kas-iskelet sistemi değerlendirmesinde eklem hareket açıklığı ölçümlerinin gonyometrik yöntemlerle yapılmasının önemi ele alınmaktadır. Travma ile fonksiyon kaybı arasındaki nedensellik ilişkisinin kurulması; travma mekanizmasının, klinik belgelerin ve bireyin önceden var olan durumsal özelliklerinin ayrıntılı analizini gerektiren temel bir adli tıbbi süreçtir. Ayrıca kalıcı engellilik oranlarının doğru belirlenebilmesi için iyileşmenin stabilize olduğu, genellikle 6–12 ay süren dönemlerin gözlenmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Objektif klinik bulgular, görüntüleme sonuçları, fonksiyonel değerlendirme verileri, nedensellik analizi ve hukuki dayanaklar adli raporlamanın temel bileşenleri olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, travmaya bağlı engellilik değerlendirmesi; standartlaştırılmış, nesnel ve multidisipliner bir yaklaşım gerektiren karmaşık bir süreç olup, doğru tıbbi ve hukuki sonuçlar için titiz dokümantasyon büyük önem taşımaktadır.
Referanslar
American Medical Association. AMA Guides to the Evaluation of Permanent Impairment. 6th ed. AMA Press; 2008.
World Health Organization. International Classification of Functioning, Disability and Health (ICF). WHO; 2001.
Silver JK, MacKenzie EJ. Mild traumatic brain injury: diagnosis and management. NeuroRehabilitation; 2020.
Gümüş Y, Tütüncü R. Adli tıpta maluliyet değerlendirmesinde güncel yaklaşımlar. Adli Tıp Dergisi; 2020.
Racz GB, Noe CE. Pain Management: Current Issues and Opinions. Springer; 2013.
Jennett B, Bond M. Assessment of outcome after brain damage. Lancet. 1975.
Young A. Forensic aspects of disability evaluation. J Forensic Med; 2018.
Halliday v. Principles of impairment evaluation. Clin Rehabil; 2016.
ICD-11: World Health Organization. International Classification of Diseases 11th Revision. WHO; 2019.
Hallaceli H, Uruc V, Uysal HH, et al. Normal hip, knee and ankle range of motion in the Turkish population. Acta Orthop Traumatol Turc; 2014; 48(1): 37-42.
Keleş E, Şimşek E, Salmanı M, et al. Eklem hareket açıklığı ölçümünde kullanılan iki akıllı telefon uygulamasının uygulayıcı içi ve uygulayıcılar arası güvenirliğinin incelenmesi. Journal of Exercise Therapy and Rehabilitation; 2016; 3(1) :21-29.
