Engelliliğin Tespitindeki Mevzuat
Özet
Engellilik, bireyin fiziksel, zihinsel veya duyusal yetilerindeki kayıplar nedeniyle toplumsal yaşama eşit katılımının kısıtlanmasıyla ortaya çıkan, tıbbi olduğu kadar çevresel ve sosyal faktörlerle şekillenen dinamik bir durumdur. Dünya genelinde engellilik kavramı tıbbi modelden sosyal modele dönüşmüşş; Birleşmiş Milletler’in 1971’den itibaren yayımladığı bildirgeler ve 2006 tarihli Engelli Hakları Sözleşmesi bu yaklaşımı güçlendirmiştir. Türkiye’de engellilikle ilgili yasal çerçeve özellikle 2005 tarihli 5378 sayılı Kanun ile şekillenmiş; eğitim, sağlık, istihdam, erişilebilirlik ve rehabilitasyon alanlarında devletin sorumlulukları tanımlanmıştır. Engellilik oranının belirlenmesi uluslararası ölçütlere dayalı, multidisipliner değerlendirmeyi esas alan yönetmeliklerle yürütülür. Tarihsel süreçte Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü, Maluliyet ve Çalışma Gücü Kaybı Yönetmelikleri gibi düzenlemeler kullanılmış; güncel olarak 2019’da yürürlüğe giren Erişkinler İçin Engellilik ve ÇÖZGER Yönetmelikleri uygulanmaktadır. Ayrıca AMA kılavuzu dünya genelinde yaygın bir değerlendirme yöntemidir. Mevzuatın etkinliği, düzenlemelerin sahada uygulanması, güncellenmesi ve hekimlerin etik–bilimsel sorumluluklarını yerine getirmesiyle mümkündür. Engelli bireylerin onurlu, bağımsız ve eşit yaşam hakkı için toplumsal farkındalık ve erişilebilirlik temel önem taşımaktadır.
Referanslar
World Health Organization. Disability. World Health Organization; 2024. https://www.who.int/health-topics/disability/
T.C. Resmî Gazete. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun. 07.07.2005 tarih ve 25868 sayılı Resmî Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5378&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
World Health Organization. International classification of functioning, disability and health (ICF). Geneva: WHO; 2001. https://www.who.int/classifications/icf/en/
Birleşmiş Milletler. Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD); 2006. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-rights-persons-disabilities
Birleşmiş Milletler. Declaration on the Rights of Mentally Retarded Persons; 1971. https://digitallibrary.un.org/record/734592?ln=en
Birleşmiş Milletler. Declaration on the Rights of Disabled Persons; 1975. https://digitallibrary.un.org/record/4386491?ln=en
Devlet Planlama Teşkilatı. Sakatlar İçin Politika Dokümanı; 1992. Ankara: DPT.
Türkiye Cumhuriyeti. 4857 sayılı İş Kanunu. Resmî Gazete, 10.06.2003 tarih ve 25134 sayılı. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4857&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Türkiye Cumhuriyeti. 2828 sayılı Sosyal Hizmetler Kanunu. Resmî Gazete, 27.05.1983 tarih ve 18059 sayılı. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2828&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Türkiye Cumhuriyeti. 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu. Resmî Gazete, 24.06.1973 tarih ve 14574 sayılı. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=1739&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 20.02.2019 tarih ve 30692 sayılı. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/02/20190220-2.htm
Engelli Kamu Personel Seçme Sınavı ve Engellilerin Devlet Memurluğuna Alınmaları Hakkında Yönetmelik. Resmî Gazete, 07.02.2014 tarih ve 28906 sayılı. https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/02/20140207-23.htm
Can A, Beşkoç C, Arslan MN. Trafik Kazasına Bağlı Ölümlerde Adli Otopsi Kararlarının Travma Skorlama Sistemleri İle Analizi. Adli Tıp Dergisi; 2025; 39 (1), 70-77,
Günay Y. Travma Skoru ve Adli Tıp. The Bulletin of Legal Medicine; 1999; 4(2):65-73.
Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması Ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik 30.03.2013 tarih ve 28603 sayılı resmi gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/03/20130330-4.htm
Çalışma Gücü Ve Meslekte Kazanma Gücü Kaybı Oranı Tespit İşlemleri Yönetmeliği 11.10.2008 tarihli ve 27021 sayılı Resmi Gazete https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=12511&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Maluliyet Tespit İşlemleri Yönetmeliği 03.08.2013 tarihli ve 28727 sayılı Resmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130803-6.htm
Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları. 14.05.2015 tarihli ve 29355 sayılı Resmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/05/20150514-5.htm
Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliği. 20.02.2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=31274&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5
Sosyal Sigorta Sağlık İşlemleri Tüzüğü. 22.06.1972 tarihli ve 14223 sayılı Resmî Gazete https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=74496&MevzuatTur=2&MevzuatTertip=5
Kaya A, Çelik C, Aktaş EÖ, Güler H, Şenol E. Yargıtay Kararları Işığında Trafik Kazasına Bağlı Maluliyet Oranı Hesaplamalarında Dikkat Edilecek Unsurlar. Adli Tıp Bülteni; 2020; 25(3): 176- 181.
Hı̇lal A. Trafik Kazalarında Maluliyet. Turkiye Klinikleri Forensic Medicine Special Topics; 2019;5(1):19-23
Hilal A. Maluliyet Hesaplamalarında Karşılaşılan Sorunlar. Adli Tıp Bülteni; 2016; 21(2): 5-6.
Ünal V, Ünal E, Çetinkaya Z, Seyhan B, Şahin F, Alakaya H, Çağdır AS. Fark Hesabına Dayalı Maluliyet Oranı Tespiti: Bir Olgu Sunumu. Adli Tıp Dergisi; 2015; 29(2): 112-117.
Bozduman Çelebi S, Kütük MÖ. Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesine İlişkin Yönetmelik (ÇÖZGER) Sonrası Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi Alanında Uygulamada Karşılaşılan Zorluklar. Turk J Child Adolesc Ment Health; 2025;32(3):175-86. DOI: 10.4274/tjcamh.galenos.2024.34966
King E, Okodogbe T, Burke E, McCarron M, McCallion P, O‟Donovan MA. Activities of daily living and transition to community living for adults with intellectual disabilities. Scandinavian journal of occupational therapy; 2017;24(5):357-65.
AMA Guides to the Evaluation of Permanent Impairment, Sixth Edition, 2022: American Medical Association. https://doi.org/10.1001/978-1-64016-212-9
İnce MA. Trafik Kazasına Bağlı Pelvis ve Vertebra Kırıklarının Ulusal “Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmelik” ve Uluslararası “Amerikan Hekimler Birliği Kalıcı Engellilik Değerlendirme” Kılavuzuna Göre Belirlenen Maluliyet Oranlarının Travma Skorlama Sistemleri İle Karşılaştırılması (Tıpta Uzmanlık Tezi) Adli Tıp Anabilim Dalı. Mersin Üniversitesi; 2024
