Yonca Tozlaşması Üzerine Arıların Rolü
Özet
Yonca (Medicago sativa L.), yüksek besin değerine sahip önemli bir yem bitkisi olup, özellikle tohum üretiminde polinasyonun kritik rolü nedeniyle arı popülasyonlarına bağımlıdır. Türkiye’de tohum verimlerinin potansiyelin altında kalmasının temel nedenlerinden biri, doğal ve yapay polinatör yetersizliğidir. Yonca biyolojik olarak yabancı döllenen bir türdür ve çiçeklerdeki “fırlama” mekanizmasının gerçekleşmesi büyük ölçüde böcek ziyaretleriyle mümkün olur. Bal arıları (Apis mellifera L.), Bombus türleri ve özellikle yaprak kesici arılar (Megachile rotundata F.) başlıca tozlayıcılardır ve meyve bağlama oranı ile tohum verimini belirgin şekilde artırırlar. Araştırmalar, arıların olmadığı koşullarda meyve bağlama oranının %5’e kadar düştüğünü, serbest koşullarda ise %60’ın üzerine çıktığını göstermektedir. Yaprak kesici arıların kontrollü kullanımının tohum verimini 20 kata kadar yükseltebildiği bildirilmektedir. Tohum verimliliğinin artırılması için polinatör yönetiminin iyileştirilmesi, doğal arı popülasyonlarının korunması, yaprak kesici arıların üretim sistemlerine entegrasyonu ve polinasyon dostu tarım uygulamalarının yaygınlaştırılması gereklidir. Bu stratejiler, Türkiye’nin artan yonca tohumu ihtiyacının karşılanması ve tohumculuk sektörünün sürdürülebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır.
Referanslar
Açıkgöz, E. (2001). Yem bitkileri. Uludağ Üniversitesi Güçlendirme Vakfı Yayınları, Bursa.
Rincker, C. M. (1968). Seed yield of alfalfa varieties and relationship to flower and pod production. Crop Science, 8, 467–470.
Bolanos-Aguilar, E. D., Huyghe, C., Julier, B., & Ecalle, C. (2002). Genetic variation for seed yield components in alfalfa. Crop Science, 42, 224–231.
İlick, M., & Dukic, D. (2006). Alfalfa seed yield under natural pollination conditions. Agriculture & Forestry, 52(1–2), 27–34.
Barnes, D. K., Bingham, E. T., Murphy, R. P., Hunt, O. J., Beard, D. F., Skrdla, W. H., & Teuber, L. R. (1988). Alfalfa and alfalfa improvement. Agronomy Monograph, 29, 223–228.
Rosalind, J. J., Yule, R. J., & Hoggard, D. (2008). Leafcutter bees in Canadian alfalfa seed production. Canadian Journal of Plant Science, 88, 441–450.
Rincker, C. M., Peterson, M. A., & Hunt, O. J. (1988). Environmental effects on alfalfa seed yield. Crop Science, 28, 444–448.
Özkaynak, H. (1965). Yonca tohum veriminde polinasyonun rolü. Ziraat Fakültesi Yayınları, Ankara.
Pedersen, M. W. (1967). Pollination requirements for alfalfa seed production. Agronomy Journal, 59, 599–602.
Özbek, H. (2007). Erzurum yöresinde yonca çiçeklerini ziyaret eden arılar. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 38(1), 55–63.
Altın, M. (1974). Yoncanın çiçek yapısı ve tozlaşma biyolojisi üzerine gözlemler. Türkiye Ziraat Fakültesi Dergisi, 25(3), 115–123.
Çelik, S. (1988). Yonca çiçeklerinde fırlama mekanizması ve tozlaşma biyolojisi. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 25(1), 43–50.
Goldman, A., & Dovrat, A. (1980). The role of bees in the pollination of alfalfa. Apidologie, 11, 93–100.
Zaleski, F. (1956). Flower tripping and seed set in alfalfa. Bulletin of the Polish Academy of Sciences, 4, 511–517.
Teuber, L. R., Barnes, D. K., & Heichel, G. H. (1988). Pollination biology and seed set in alfalfa. Crop Science, 28, 971–975.
Knaap, W. O., & Teuber, L. R. (1990). Pollination efficiency of different bee species on alfalfa. California Agriculture, 44(3), 21–23.
Özbek, H. (2008). Polinatör arıların yonca tohum bağlamasına etkisi. Türkiye Entomoloji Dergisi, 32(3), 215–224.
Loper, G. M., & Berdel, R. L. (1978). Effects of irrigation on pollination and seed yield of alfalfa. Agronomy Journal, 70, 267–271.
Loper, G. M. (1976). Flower aroma and honey bee visitation in alfalfa. Environmental Entomology, 5(3), 461–464.
Zaleski, F. (1959). Role of honey bees in pollination of alfalfa flowers. Apidologie, 1, 49–57.
Dequech, S. T. B., & Becker, V. O. (1990). Pollinators of alfalfa in Brazil. Revista Brasileira de Entomologia, 34(2), 211–219.
Martinez, F., Molina, J. F., & Ruz, J. M. (1983). Honey bee pollination and alfalfa seed yield in Argentina. Revista de la Facultad de Agronomía, 59, 87–93.
Ptacek, V., Pacovsky, R., & Vancata, V. (1984). Role of honey bees in alfalfa pollination in Czechoslovakia. Apidologie, 15(3), 213–220.
Morse, R. A., & Calderone, N. W. (2000). The value of honey bees as pollinators of U.S. crops. Bee Culture, 128, 1–15.
Free, J. B. (1970). Insect pollination of crops. Academic Press, London.
Özbek, H. (1979). Erzurum şartlarında arıların yonca tohum üretimine etkisi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 10(3), 45–56.
Teuber, L. R., McCaslin, M., & Viands, D. R. (1990). Seed production in alfalfa: pollination and yield components. California Agriculture, 44(3), 25–29.
Dimitrov, B. D., & Dimitrova, D. (1994). Honeybee pollination and alfalfa seed production in Bulgaria. Apidologie, 25(4), 340–348.
Anonymous. (1998). Honey bee pollination and alfalfa seed production. USDA Agricultural Handbook.
Bingham, E. T., & McCoy, T. J. (1979). Cytology and breeding of alfalfa. Crop Science, 19(1), 19–23.
El-Sarrag, M. S., Osman, M. E., & Nour, M. M. (1993). Role of honey bees in pollination of alfalfa under Sudan conditions. Journal of Apicultural Research, 32(1), 37–41.
Er, C., & Ekiz, H. (1993). Arıların yonca tohum bağlamasına etkisi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 24(3), 15–21.
Donovan, B. J., & Read, G. (1989). The effectiveness of the leafcutter bee Megachile rotundata in New Zealand alfalfa seed crops. New Zealand Journal of Agricultural Research, 32, 375–379.
Richards, K. W., & Krunic, M. D. (1990). Use of the leafcutter bee (Megachile rotundata) for pollination of alfalfa in Yugoslavia. Apidologie, 21(3), 215–223.
Richards, K. W., & Kevan, P. G. (2002). Pollination problems and prospects for alfalfa in northern climates. Canadian Journal of Plant Science, 82, 881–891.
Avcı, M. (2007). Çukurova koşullarında yaprak kesici arıların (Megachile spp.) yonca tohum verimine etkileri. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 22(3), 57–64.
Viands, D. R., Barnes, D. K., & Cacanindin, D. P. (1988). Pollination and seed production in alfalfa. Agronomy Journal, 80, 889–894.
Strickler, K. (1999). Bee visitation and pollination in alfalfa. Environmental Entomology, 28, 39–47.
Askarian, M. (1995). Seed production and pollination ecology of alfalfa in New Zealand. New Zealand Journal of Agricultural Research, 38(2), 123–130.
Mermer, A., & Serin, Y. (2007). Yonca tohum verimine bal arısı kovanlarının etkisi. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 38(2), 115–122.
Breazeale, D., Bohart, G. E., & Eves, J. D. (2008). Effects of cultural practices on pollination and seed yield in alfalfa. Agronomy Journal, 100, 145–152.
