Endüstri Yan Ürünleri

Yazarlar

Özet

Hayvan beslemede kullanılan bazı yem maddeleri doğrudan yem üretimi amacıyla yetiştirilir. Ancak temelde yem maddesi amacıyla üretilmeyen, insan gıdası olarak yetiştirilen bazı bitkiler sanayide işlenir. Bu işleme sonrasında ortaya bir takım yan ürünler çıkar. Bu yan ürünler hayvan beslemede yem olarak değerlendirilme potansiyeline sahiptir. Bu sayede bu yan ürünlerin ekonomiye katılması sağlanmakla birlikte çevre kirliliği ve atık sorunu ortadan kaldırılmış olur. Endüstri yan ürünleri; değirmencilik endüstrisi yan ürünleri, nişasta endüstrisi yan ürünleri, şeker endüstrisi yan ürünleri, fermentasyon endüstrisi yan ürünleri, meyve endüstrisi yan ürünleri, yağ endüstrisi yan ürünleri olarak ayrılır. Bunların bazıları az miktarlarda ve bölgesel olarak üretilirken bazıları da global düzeyde ana yem maddelerini oluşturur.

Referanslar

Aksu T, Yakışır BÖ. Farklı seviyelerde melaslı kuru şeker pancarı posası ilavesinin yonca silajı kalitesi üzerine etkisi. Van Veterinary Journal. 2019;30(2): 71-76.

Alagawany M, Farag MR, Abd El-Hack ME, et al. The practical application of sunflower meal in poultry nutrition. Adv. Anim. Vet. Sci. 2015;3(12): 634-648.

Al-bayati AAQ, Cufadar Y. Yumurta tavuklarında rasyona farklı seviyelerde fındık küspesi ve enzim ilavesinin performans ve yumurta kalite özelliklerine etkisi. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi. 2019;8(2): 71-77.

Alçiçek A, Ayhan V, Taluğ MA, et al. Kanatlı Altlığının Bazı Yem Kaynakları ile Silolanma Olanakları ve Yem Değeri II: Portakal Posasının Broyler Altlığı ile Silolanma Olanakları ve Yem Değeri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2001;38(1).

Aldemir R, Bolat D. Tritikale silajına kuru şeker pancarı posası katılmasının silaj kalitesi üzerine etkisi. Van Veterinary Journal. 2019; 30(1): 57-61.

Aldemir R, Karslı MA. Yaş şeker pancarı posası silajının arpa yerine kullanımının koyunlarda duodenuma geçen toplam protein üzerine etkisi: I. besin madde sindirimi ve mikrobiyal protein sentezi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 2012;23(2): 89-98.

Altaçlı S, Deniz S. Değişik şekillerde hazırlanan yaş şeker pancarı posası silajlarının in vivo ve in vitro sindirilebilirlikleri ile enerji içeriklerinin belirlenmesi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi2013;24(1): 9-13.

Altin Y, İrende İ, Arslanoğlu H, et al. Şlempe-Karbonatlama Keki Karışımlarının Piroliz Ürünlerinden Potasyum Ekstraksiyonu ve Kalıntının Metilen Metilen Mavisi Adsorpsiyonu. Firat University Journal of Engineering Science. 2009; 21(1): 23-32.

Altunbay SG, Kangal A, Gürel S. Şeker pancarından biyoetanol üretimi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi. 2016;25(2): 334-339.

Anonim 2025a. Türkiye şeker üretim raporu. (19/06/2025 tarihinde https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tepge/Belgeler/PDF%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/2023%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporlar%C4%B1/%C5%9Eeker%20Pancar%C4%B1%20ve%20%C5%9Eeker%20%C3%9Cr%C3%BCn%20Raporu%20388-2023%20TEPGE.pdf adresinden ulaşılmıştır).

Anonim 2025b. Türkiye şeker üretimi. (19/06/2025 tarihinde https://www.turkseker.gov.tr/?ModulID=3&MenuID=55 adresinden ulaşılmıştır).

Anonim 2025c. Şeker yan ürünleri. (19/06/2025 tarihinde https://amasyaseker.com.tr/urunler/melas adresinden ulaşılmıştır).

Atalay P, Perendeci NA, Göksungur MY. Bira atıkları ve değerlendirme yöntemleri. Pamukkale Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi. 2020;26(7): 1257-1266.

Avcı M, Akdeniz H, Deniz S. Değişik Katkılarla Hazırlanan Yaş Şeker Pancarı Posası Silajlarının Kalitesinin Belirlenmesi. Vet. Bil. Deg. 2005;21(3-4): 39-45.

Aydin M. Nar suyu üreti̇mi̇ yan ürünleri̇nden yeni̇li̇kçİ yöntemler İle elde edi̇len ekstraktlarin nar suyunun besi̇nsel olarak zengi̇nleşti̇ri̇lmesi̇nde kullanimi. 2024; (Doctoral dissertation, Necmettin Erbakan University, Konya.

Banaszkiewicz T. Nutritional value of soybean meal. El-Shemy H (ed.) Soybean and nutrition. Rijeka; 2011. p. 1-20.

Baytok E, Yörük MA, Muruz H, et al. Yumurta tavuğu karma yemlerinde soya küspesi yerine fındık küspesi kullanılmasının yumurta verimi ve kalitesine etkisi. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 1999;10(1): 92-97.

Bonos E, Christaki E, Florou-Paneri P. The sunflower oil and the sunflower meal in animal nutrition. Journal of the Hellenic Veterinary Medical Society. 2011;62(1): 58-70.

Canbolat Ö, Kamalak A, Kara H. Nar posası silajına (Punica granatum L.) katılan ürenin silaj fermantasyonu, aerobik stabilite ve in vitro gaz üretimi üzerine etkisi. Ankara Üniv Vet Fak Derg. 2014;61: 217-223.

Coppock CE, Lanham JK, Horner JL. A review of the nutritive value and utilization of whole cottonseed, cottonseed meal and associated by-products by dairy cattle. Animal Feed Science and Technology. 1987;18(2): 89-129.

Çalıyurt KT. Ayçiçek Yağı Sanayii İşletmelerinde Üretim Süreci ve Yan Ürün Maliyetlerinin Hesaplanması. Muhasebe ve Finansman Dergisi. 2008;(39): 84-91.

Çelik K, Ertürk MM, Ersoy İE. Farklı yem fabrikalarından örneklenen karma yem ve yem ham maddelerinde bazı kalite ögelerinin kantitatif araştırılması. Akdeniz University Journal of the Faculty of Agriculture. 2003;16(2): 161-168.

Çetiner M, Bilek SE. Bitkisel protein kaynakları. Çukurova Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi. 2018;33(2): 111-126.

Çevik A. Gıda Endüstrisi Yan üRünleri ve Atıklarının Ekmek ve Makarnanın Fonksiyonel Ozelliklerinin Geliştirilmesinde Kullanımı. 2023; (Doctoral dissertation, Necmettin Erbakan University, Konya.

Demirci M. Oleik ve Linoleik Tip Aspir Tohumlarının (Carthamus tinctorius L.) Ruminant Beslemede Kullanımı ve Etkileri. Hayvansal Üretim. 2020;61(1): 55-62.

Demirkol M. Meyve Suyu İşleme Atıklarından Diyet Liflerinin İzolasyonu ve Yoğurt Üretiminde Kullanımı. Doktora tezi. Ordu Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. 2021; Ordu.

Dündar AO, Zerenler M. Bir un fabrikasında hedef programlama uygulaması. Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi. 2011;11(21): 73-94.

Ellis RP, Cochrane MP, Dale MFB, et al. Starch production and industrial use. Journal of the Science of Food and Agriculture. 1998;77(3): 289-311.

Ergün A, Tuncer ŞD, Çolpan İ, et al. Yemler yem hijyeni ve teknolojisi. Ankara: 8. Edition; 2022.

Ersan BG, Yorulmaz A. Yağlı tohum küspelerinin gıda endüstrisinde kullanım olanakları. Gıda ve Yem Bilimi Teknolojisi Dergisi. 2025;(34): 1-17.

Erten K, Coskuntuna L, Koç F. Farklı Küspeler ile Hazırlanan Süt Sığırı Rasyonlarının In Vitro Gaz Üretim Parametrelerinin Karşılaştırılması. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology. 2023;11(11): 2059-2065.

Filya İ. Ruminantların Beslenmesinde Korunmuş Protein Kullanımı Üzerinde Araştırmalar 1. Korunmuş Proteinlerin In Situ Rumen Parçalanabilirlik Özellikleri. Journal of Agricultural Sciences. 2003;9(02): 162-169.

Gençoğlu H, Deniz G, Orman A, et al. Broyler rasyonlarında fındık küspesinin kullanılma olanaklarının araştırılması. Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 2011;30(1): 29-34.

Gültepe E, Bayram İ. Bitkisel ve endüstriyel atıkların ruminant beslemede etkin kullanımının hayvan verimi üzerine etkileri. Turkiye Klinikleri Animal Nutrition and Nutritional Diseases-Special Topics. 2019;5(3): 14-21.

Güngör T, Başalan M, Aydoğan İ. Kırıkkale yöresinde üretilen bazı tane yemler ve yan ürünlerinde besin madde miktarları ve metabolize olabilir enerji düzeylerinin belirlenmesi. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 2007;54(2): 133-140.

Kapucu G. Türkiye'de Meyve Suyu Endüstrisinin Durumu, Gelişmesi Sorunları ve Geleceğe Yönelik Öneriler (Master's thesis, Ankara Universitesi. 1999; Ankara.

Karadağ E, Okur AA. Nutrient contents of some food industry by-products and their usage possibilities as alternative feed raw materials in animal nutrition. Turkish Journal of Agriculture - Food Science and Technology. 2022;10(11): 2180-2187.

Kırmızıgül A, Cufadar Y. Japon bıldırcınlarında (coturnix coturnix japonica) rasyona fındık küspesi ilavesinin büyüme performansı ve karkas özelliklerine etkisi. Bahri Dağdaş Hayvancılık Araştırma Dergisi. 2019;8(1): 28-35.

Köse Ö, Karabulut HA, Kurtoğlu İZ, et al. Effects of feed rations containing egg powder in different proportions on growth performance, feed utilization, body composition and survival rate of rainbow trout (Oncorhynchus mykiss Walbaum, 1792) fry. Su ürünleri dergisi. 2021;38(1): 69-78.

Kurt A. Toward a scientific understanding odf DDGS. Liu K, Rosentrater KA (ed.) Distillers grains: Production, properties, and utilization. CRC press, NewYork. 2016.

Kurt Ç. Buğday işleme fabrikasındaki işlem akışı ve enerji sarfiyatı (Master's thesis, Fen Bilimleri Enstitüsü). 2012; Namık Kemal Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. Tekirdağ.

Lemiasheuski VO, Özcan MM. cereal product wastes and their utilization in various industrial areas. 2021; (2): 191-195.

Li MH, Robinson EH. Use of cottonseed meal in aquatic animal diets: a review. North American Journal of Aquaculture. 2006;68(1): 14-22.

Liu K. Chemical composition of distillers grains, a review. Journal of agricultural and food chemistry. 2011;59(5): 1508-1526.

Ma M, Ren Y, Xie W, et al. Physicochemical and functional properties of protein isolate obtained from cottonseed meal. Food chemistry. 2018;240: 856-862.

Meral R, Kamberoğlu GS. Tahıllardan etanol üretimi. Journal of the Institute of Science and Technology. 2012:2(3): 61-68.

Meral Y. Besi sığırlarının bitirme dönemi rasyonlarında pirinç kepeğinin kullanım olanakları. (Doctoral dissertation, Bursa Uludag University. 2015; Bursa.

Nursoy H, Şahin E, Terlemez F. Kanola bitkisi ve ürünlerinin ruminant beslemede kullanımı. Dicle Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 2018;11(2): 109-114.

Osman HM, Arık HD. Mısır Endüstrisi Yan Ürünlerinin İn Vitro Rumen Fermentasyon Özelliklerinin Belirlenmesi. Yüksek lisans tezi. 2022; Selçuk Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü. Konya.

Öğün MÖS. Yaş bira posası-ayçiçeği hasılı karışım silajlarında fermantasyon özellikleri ve toklularda ham besin maddelerinin sindirilebilirliği üzerine etkileri. Tekirdağ Ziraat Fakültesi Dergisi. 2006;3(3): 245-252.

Özdemir M, Ülger İ. Şeftali posasının bazı meyve posaları ile silolanmasının besin madde kompozisyonu, enerji değeri ve organik madde sindirilebilirliği üzerine etkisi. Erciyes Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi. 2022;5(2): 77-83.

Özdüven ML, Coşkuntuna L, Koç F. Üzüm posası silajının fermantasyon ve yem değeri özelliklerinin saptanması. Trakya Üniversitesi Fen Bilimleri Dergisi. 2005;6(1): 45-50.

Özek K. Aspirin Yem Değeri ve Çiftlik Hayvanlarının Beslenmesinde Kullanılabilme Olanakları: I. Kanatlıların Beslenmesinde Kullanımı ve Etkileri. Journal of the Institute of Science & Technology/Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2016;6(4): 171-180.

Özen N. Kolza küspesinin tavuk ve hindiler için yem değeri. Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2010;12(1): 209-219.

Özkaya H, Seçkin R, Ercan R. Bazı ekmeklik buğdayların un, bonkalite, razmol ve kepeklerinin kimyasal bileşimleri ile mineral elementleri üzerinde araştırmalar. Gıda. 1984;9(2): 125-131.

Pirçek Ş, Acar Z, Can M. bira endüstrisi yan ürünlerinin hayvan yemi olarak değerlendirilmesi. 6. Internatıonal Çukurova agrıculture and veterınary conress. December 22-24. 2023; Adana, Türkiye.

Rice CW. Nutrient Requirements of Dairy Cattle. Washibgton DC: The National Academies Press; 2021. p. 360-413.

Saeed F, Hussai M, Arshad MS, et al. Functional and nutraceutical properties of maize bran cell wall non-starch polysaccharides. International Journal of Food Properties. 2021;24(1): 233-248.

Sarıca Ş. Nar suyu yan ürünlerinin hayvan beslemede kullanım olanakları. Journal of Agricultural Faculty of Gaziosmanpaşa University (JAFAG). 2011;28(2): 97-101.

Saulnier L, Marot C, Chanliaud E, et al. Cell wall polysaccharide interactions in maize bran. Carbohydrate polymers. 1995;26(4): 279-287.

Serna-Saldivar SO. Maize. In ICC Handbook of 21st Century Cereal Science and Technology (pp. 131-143). Academic Press; 2023.

Stevenson LEO, Phillips F, O'sullivan K, et al. Wheat bran: its composition and benefits to health, a European perspective. International journal of food sciences and nutrition. 2012;63(8): 1001-1013.

Şahin E, Nursoy H, Terlemez F. Kanola (Brassica napus L.)’nın hayvan besleme alanında kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. Türk Doğa ve Fen Dergisi 2018;7(2): 30-35.

Şahin E, Nursoy H, Terlemez F. Kanola (Brassica napus L.)’nın hayvan besleme alanında kullanılan ürünleri ve bu ürünlerin üretimi. Türk Doğa ve Fen Dergisi. 2018;7(2): 30-35.

Şahin N. Değirmencilik Yan ürünlerinden bonkalite un ve ruşeymin ekstrüde çerez üretiminde kullanımı. Doktora tezi. Necmettin Erbakan Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. 2021; Konya.

Şakalar B, Kamalak A. Melaslı kuru şeker pancarı posasının yonca bitkisinin silolanmasında kullanılması. Anadolu Tarım Bilimleri Dergisi. 2016;31(1): 157-164.

Şehu A, Çakır S, Şahin T. Determination of rumen degradability of some oilseeds and meals using nylon bag technique. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi. 2010;57(3): 173-178.

Şenyüz HH, Karslı MA, Başalan M. Kurutulmuş damıtma-tane ve çözünürlerinin (DDGS) hayvan beslemede kullanımı. Lalahan Hayvancılık Araştırma Enstitüsü Dergisi. 2015;55(2): 82-88.

Şenyüz HH, Karslı MA. Süt inekleri rasyonlarına mısır silajı yerine farklı düzeyde katılan patates posası silajının süt verimi, bileşenleri ve rumen uçucu yağ asitleri üzerine etkileri. Doktora tezi, Kırıkkale Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü. 2017; Kırıkkale.

Tahir MI, Khalique A, Pasha TN, et al. Comparative evaluation of maize bran, wheat bran and rice bran on milk production of Holstein Friesian cattle. Int. J. Agric. Biol. 2022;4(4): 559-560.

Thirumalaisamy G, Purushothaman MR, Kumar PV, et al. Nutritive and feeding value of cottonseed meal in broilers. A review. Adv. Anim. Vet. Sci. 2016;4(8): 398-404.

Tomar O, Akarca G, Çağlar A. Farklı Çimlendirme Süreleriyle Üretilen Malt Sirkelerin Bazı Kalite Özellikleri. Kocatepe Veterinary Journal. 2020;13(1): 30-37.

Tunç AE. Tam yağlı soya, soya küspesi ve ekstrude soyanın in situ ve in vitro rumen protein parçalanabilirlikleri arasındaki ilişkiler. 2017; Doktora tezi. Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Konya.

TÜİK. Tarımsal istatistikler. 2024. (19/06/2025 tarihinde https://www.tuik.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).

Ulger İ, Özdemir M. Atık kırmızı ve beyaz üzüm posalarının alternatif kaba yem kaynağı olarak silolanmasının besin madde kompozisyonu ve silaj kalite özellikleri üzerine etkileri. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2023;6(1): 792-805.

Ünal S. Kolza küspesinin toklu rasyonlarında kullanılma olanakları. Lalahan Zoo. Araş. Ens. Der. 1983;23(1-2): 3-20.

Ünal Y, Sevim B, Gümüş E, et al. Elma Posası İlavesinin Yonca Silaj Kalitesine Etkilerinin Belirlenmesi. Turkish Journal of Agriculture-Food Science and Technology. 2024;12(7): 1190-1196.

Yeşil ŞD, Aksu T. Ruminant Beslemede Alternatif Yem Kaynakları: Meyve ve Sebze İşleme Yan Ürünleri. Van Sağlık Bilimleri Dergisi. 2024;17(3): 189-199.

Zhang R, Ma S, Li L, et al. Comprehensive utilization of corn starch processing by-products: A review. Grain & Oil Science and Technology. 2021;4(3): 89-107.

Sayfalar

265-284

Yayınlanan

12 Ocak 2026

Lisans

Lisans