Yağ Metabolizması
Özet
Hayvan beslemede en yoğun enerji kaynağı kabul edilen yağlar, yaklaşık 9 kcal/g enerji içeriği ile karbonhidrat ve proteinlerin sunduğu enerjinin iki katından fazlasını sağlar. Organizma içinde temel olarak adipositlerde trigliserit formunda depolanan bu moleküller, uzun süreli bir enerji rezervi olmanın ötesinde ısı izolasyonu, hücre zarı akışkanlığının korunması ve steroid hormonların biyosentezi gibi hayati süreçleri yürütür. Sindirim mekanizması türlere göre belirgin farklılıklar içerir; monogastriklerde enzimatik sindirim baskınken, ruminantlarda diyet yağları rumen mikroorganizmaları tarafından biyohidrojenasyona uğratılarak yapısal değişikliğe maruz kalır. Bağırsaklardan emilen hidrofobik yağ asitleri, dolaşım sisteminde güvenle taşınabilmek adına şilomikron, VLDL, LDL ve HDL gibi özelleşmiş lipoprotein komplekslerine dönüştürülür. Besin maddelerinden gelen enerjinin fazla olduğu durumlarda işleyen lipogenez sürecinde, sitoplazmada asetil KoA ve malonil KoA kullanılarak de novo yağ asitleri sentezlenir. Buna karşın enerji açığı, stres veya laktasyon gibi dönemlerde devreye giren lipoliz ile depo yağlar parçalanır; açığa çıkan serbest yağ asitleri karnitin sistemiyle mitokondriye taşınarak beta-oksidasyonla ATP’ye çevrilir. Ancak glukozun yetersiz olduğu uzun süreli açlık tablolarında, metabolik denge ketogeneze kayar ve alternatif enerji kaynağı olarak keton cisimcikleri üretilir. İnsülin, glukagon ve adrenalin gibi hormonların hassas kontrolü altında ilerleyen bu dinamik döngü, genetik faktörlerin de etkisiyle hayvanın verim performansını ve metabolik sağlığını doğrudan şekillendirir.
Referanslar
Baltic B, Starcevic M, Dorcevic J, et al. Importance of medium chain fatty acids in animal nutrition. IOP Conf. Series: Earth and Environmental Science. 2017; 85: 012048. doi:10.1088/1755-1315/85/1/012048
Bergen WG, Mersmann HJ. Comparative aspects of lipid metabolism: impact on contemporary research and use of animal models. Recent Advances in Nutritional Sciences. 2005;135(11): 2499-2502. doi: 10.1093/jn/135.11.2499
Birsoy K, Festuccia WT, Laplante M. A comparative perspective on lipid storage in animals. Journal of Cell Science. 2013;126: 1541-1552. doi: 10.1242/jcs.104992
Chahal US, Niranjan PS, Kumar S. Handbook of General Animal. Nutrition (1st edition). India: International Book Distributing Co.; 2008.
Cheeke PR, Dierenfeld ES. Comparative Animal Nutrition and Metabolism. (1st edition). UK: Cambridge University Press; 2010.
Chiba LI. Animal Nutrition Handbook. (2nd revised edition). Wordpress; 2009.
Christie WW, Bell AW, Harfoot CG, et al. Lipid Metabolism in Ruminant Animals (1st edition). UK: Pergamon Press; 1981.
Emery RS, Herdt TH. Lipid nutrition. Veterinary Clinics of North America. 1991;7(2): 341-352.
Estrada-Luna D, Ortiz-Rodriguez MA, Medina-Briseno L, et al. Current therapies focused on high-density lipoproteins associated with cardiovascular disease. Molecules. 2018;23: 2730. doi: 10.3390/molecules23112730
Fails AD, Magee C. Anatomy and Physiology of Farm Animals. (8th edition). USA: Wiley & Sons Inc.; 2018.
Fascetti AJ, Delaney SJ. Applied Veterinary Clinical Nutrition. (1st edition). USA: Wiley & Sons Inc.; 2012.
Hiller B. Recent developments in lipid metabolism in ruminants – the role of fat in maintaining animal health and performance. Animal Production Science. 2014;54: 1549-1560. doi: 10.1071/AN14555
Jenkins TC. Regulation of lipid metabolism in the rumen. The Journal of Nutrition. 1994;124(Supplement 8): 1372S-1376S. doi:10.1093/jn/124.suppl_8.1372S.
Kaneko JJ, Harvey JW, Bruss ML. Clinical Biochemistry of Domestic Animals. (6th edition). USA: Academic Press; 2008.
McDonald P, Edwards RA, Greenhalgh JFD, et al. Animal Nutrition (7th edition). UK: Pearson; 2010.
Murray RK, Bender DA, Kennelly PJ, et al. Harper’s Illustrated Biochemistry (28th edition). USA: The McGraw-Hill Companies; 2009.
Nafikov RA, Beitz DC. Carbohydrate and lipid metabolism in farm animals. The Journal of Nutrition. 2007; 137(3): 702-705. doi:10.1093/jn/137.3.702.
Nguyen P, Leray V, Diez M, et al. Liver lipid metabolism. Journal of Animal Physiology and Animal Nutrition. 2008;92: 272-283. doi: 10.1111/j.1439-0396.2007.00752.x
Olsen L, Thum E, Rohner N. Lipid metabolism in adaptation to extreme nutritional challenges. Developmental Cell. 2021;56: 1417-1429. doi: 10.1016/j.devcel.2021.02.024.
Pond WG, Church DB, Pond KR, et al. Basic Animal Nutrition and Feeding. (5th edition). USA: Wiley & Sons Inc.; 2004.
Reece WO, Erickson HH, Goff JP, et al. Dukes’s Physiology of Domestic Animals. (13th edition). USA: Wiley & Sons Inc.; 2015.
Schenck PA. Lipid metabolism. Pibot P, Biourge V, Elliott DA. (Ed.) Encyclopedia of Feline Clinical Nutrition. Italy: Diffo Print; 2009.
Schenck PA. Lipid metabolism. Pibot P, Biourge V, Elliott DA. (Ed.) Encyclopedia of Canine Clinical Nutrition. Italy: Diffo Print; 2008.
Sjaastad OV, Sand O, Hove K. Physiology of Domestic Animals. (2nd edition). Norway: Scandinaavian Veterinary Press; 2010.
Vernon RG, Flint DJ. Lipid metabolism in farm animals. Proceedings of the Nutrition Society. 1988;47: 287-293. doi: 10.1079/PNS19880046
Wu G. Principles of Animal Nutrition. (1st edition). USA: Taylor & Francis; 2018
