El ve Üst Ekstremite Cerrahisi Sonrasında Fiziksel Aktivitelere ve Spora Dönüş
Özet
El ve üst ekstremite cerrahisi sonrası fiziksel aktivitelere ve spora dönüş, sadece yapısal iyileşme değil; fonksiyonel, nöromusküler ve psikolojik hazırlığı da kapsayan çok yönlü bir süreçtir. El, ön kol, dirsek ve omuz bölgesine uygulanan cerrahilerden sonra hareket açıklığı, kas gücü, kavrama kuvveti, denge, spora özgü yetileri ile tüm bunlara izin verecek kemik ve yumuşak doku iyileşmesinin sağlanmasını gerektirir (1). Bu süreç hastanın yaşına, spor geçmişine, yaralanma ve cerrahi tipine göre değişkenlik gösterir. Erken dönem rehabilitasyon ağrıyı azaltmaya ve dokuları korumaya odaklanırken, ileri dönemde sportif performansa yönelik egzersizler öne çıkar(2). Dönüş sürecinde bireye özel programlar oluşturulmalı, koruyucu önlemler alınmalı ve yeniden sakatlanma riski göz önünde bulundurulmalıdır. Bu bölümde el ve üst ekstremite cerrahisi sonrası spora dönüşün aşamaları, kriterleri, sık yapılan cerrahiler, rehabilitasyon ilkeleri ve spor dallarına göre dönüş süreleri ele alınmıştır. Amaç, cerrahi sonrası sporcunun güvenli, kontrollü ve sürdürülebilir şekilde spora dönebilmesini sağlamaktır.
Referanslar
Wilk KE, Bagwell MS, Davies GJ, et al. Return to sport participation criteria following shoulder injury: a clinical commentary. International Journal of Sports Physical Therapy. 2020;15(4):624–42. doi:10.26603/ijspt20200624
Reiman MP, Lorenz DS. Integration of strength and conditioning principles into a rehabilitation program. International Journal of Sports Physical Therapy. 2011;6(3):241–53.
Gotlin MJ, Minhas SV, Buchalter DB, et al. Performance and return to sport after hand, wrist, and forearm fractures in the National Hockey League. Arthroscopy, Sports Medicine, and Rehabilitation. 2020;2(5):e505–12. doi:10.1016/j.asmr.2020.06.013
Carender CN, Buckwalter JA, Glass NA, et al. Descriptive epidemiology and return to sport after hand fractures in NCAA athletes. Iowa Orthopaedic Journal. 2019;39(2):49–56.
Halim A, Weiss APC. Return to play after hand and wrist fractures. Clinics in Sports Medicine. 2016;35(4):597–608. doi:10.1016/j.csm.2016.05.005
Luxenburg D, Patel N, Narasimman M, et al. Return to play after hook of hamate fracture: a systematic review and meta-analysis. Hand (N Y). 2024;20(6):1231–40. doi:10.1177/15589447241231303
Geoghegan L, Scarborough A, Rodrigues JN, et al. Return to sport after metacarpal and phalangeal fractures: a systematic review and evidence appraisal. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2021;9(2):2325967120980013. doi:10.1177/2325967120980013
Sochacki KR, Jack RA, Hirase T, et al. Performance and return to sport after forearm fracture open reduction and internal fixation in National Football League players. Hand (N Y). 2018;13(6):682–8. doi:10.1177/1558944717726137
Griffith R, Bolia IK, Fretes N, et al. Return-to-sport criteria after upper extremity surgery in athletes: a scoping review, part 2 – ulnar collateral ligament of the elbow procedures. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2021;9(8):23259671211021824. doi:10.1177/23259671211021825
Oliver WM, Molyneux SG, White TO, et al. Return to work and sport after a humeral shaft fracture. Bone & Joint Open. 2022;3(3):236–44. doi:10.1302/2633-1462.33.BJO-2021-0198.R1
Griffith R, Fretes N, Bolia IK, et al. Return-to-sport criteria after upper extremity surgery in athletes: a scoping review, part 1 – rotator cuff and shoulder stabilization procedures. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2021;9(8):23259671211021828. doi:10.1177/23259671211021827
Laboute E, Hoffmann R, Bealu A, et al. Recurrence and return to sport after surgery for shoulder instability: arthroscopic Bankart versus Latarjet procedure. JSES International. 2021;5(4):609–15. doi:10.1016/j.jseint.2021.04.007
Ahearn BM, Shanley E, Thigpen CA, et al. Factors influencing time to return to sport following clavicular fractures in adolescent athletes. Journal of Shoulder and Elbow Surgery. 2021;30(7):S140–4. doi:10.1016/j.jse.2021.04.006
Paster E, Sayeg A, Armistead S, et al. Rehabilitation using a systematic and holistic approach for the injured athlete returning to sport. Arthroscopy, Sports Medicine, and Rehabilitation. 2022;4(1):e215–9. doi: 10.1016/j.asmr.2021.09.036
Gibbs D, Mallory N, Hoge C, et al. Psychological factors that affect return to sport after surgical intervention for shoulder instability: a systematic review. Orthopaedic Journal of Sports Medicine. 2023;11(11):23259671231207650. doi:10.1177/23259671231207649
Wilk KE, Macrina LC, Cain EL, et al. Rehabilitation of the overhead athlete’s elbow. Sports Health. 2012;4(5):404–14. doi:10.1177/1941738112455006
Podlog L, Eklund RC. Returning to competition after a serious injury: the role of self-determination. Journal of Sports Sciences. 2010;28(8):819–31. doi:10.1080/02640411003792729
