Periferik Arter Hastalığı Nedeniyle Periferik Revaskülarizasyon Uygulanan Hastalarda Postoperatif Egzersiz Zamanlaması: Güncel Kılavuzlar ve Kanıta Dayalı Rehabilitasyon Yaklaşımları
Özet
Periferik arter hastalığı (PAH), alt ekstremitelerde iskemi ve mobilite kaybına neden olabilen yaygın bir aterosklerotik vasküler bozukluktur. Gelişmiş evrelerde uygulanan periferik arter bypass cerrahisi, uzuv kaybını önlemeye yönelik etkili bir tedavi seçeneğidir. Bu kitap bölümü, PAH nedeniyle periferik arter bypass cerrahisi uygulanan hastalarda ameliyat sonrası dönemde egzersiz programlarının başlatılma zamanlamasını, uygulama yöntemlerini ve multidisipliner yönetim yaklaşımlarını güncel 2024 ACC/AHA ve ESC kılavuzları ışığında değerlendirmektedir. Egzersizin klinik etkinliği, başlangıç zamanlamasının fonksiyonel kazanımlar üzerindeki etkisi, psikososyal faktörlerin hasta uyumuna katkısı ve sistematik izlem stratejileri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Ayrıca, kontrendikasyonlar ve ev temelli rehabilitasyon programları gibi özel durumlara da yer verilmiştir. Cerrahi sonrası dönemde egzersizin doğru zamanda, yapılandırılmış biçimde ve profesyonel ekip denetiminde uygulanması, hem greft açıklığını korumakta hem de yaşam kalitesini anlamlı düzeyde artırmaktadır.
Referanslar
Gornik HL, Aronow HD, Goodney PP, et al. 2024 ACC/AHA guideline for the management of lower extremity peripheral artery disease. Circulation. 2024;149(20):e1-e123. doi: 10.1161/CIR.0000000000001208
Mazzolai L, Aboyans V, Brodmann M, et al. 2024 ESC Guidelines on the management of peripheral arterial and aortic diseases. Eur Heart J. 2024;45(35):3538-3700. doi: 10.1093/eurheartj/ehae179
Pandey A, Parashar A, Kumbhani DJ, et al. Comparative efficacy of endovascular revascularization versus supervised exercise training in patients with intermittent claudication: A meta-analysis. JACC Cardiovasc Interv. 2017;10(7):712–724. doi:10.1016/j.jcin.2017.01.043
Golledge J, Moxon JV, Singh TP, et al. Systematic review and meta-analysis of clinical trials examining the benefit of structured home-based exercise in patients with peripheral artery disease. Br J Surg. 2019;106(4):319–328. doi:10.1002/bjs.11061
Norgren L, Hiatt WR, Dormandy JA, et al. Inter‑Society Consensus for the Management of Peripheral Arterial Disease (TASC II). Eur J Vasc Endovasc Surg. 2007;33(Suppl 1):S1–S75. doi: 10.1016/j.ejvs.2006.09.024
O’Donnell TF, Deery SE, Shean KE, et al. The impact of conduit choice on outcomes of lower extremity bypass: A systematic review and meta‑analysis. J Vasc Surg. 2021;74(1):187–199.e3. doi: 10.1016/j.jvs.2020.12.084
Treat-Jacobson D, McDermott MM, Bronas UG, et al. Optimal exercise programs for patients with peripheral artery disease: A scientific statement from the American Heart Association. Circulation. 2019;139(4):e10–e33. doi:10.1161/CIR.0000000000000623
MedlinePlus. Peripheral artery bypass – discharge care. https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000239.htm
Veterans Health Library. After Peripheral Artery Bypass Surgery. https://www.veteranshealthlibrary.va.gov/Encyclopedia/142,41089_VA
Aboyans V, McDermott MM, Treat-Jacobson D, et al. Exercise therapy for chronic symptomatic peripheral artery disease: a clinical consensus document of the ESC Working Group on Aorta and Peripheral Vascular Diseases. Eur Heart J. 2024;45(15):1303-1321. doi:10.1093/eurheartj/ehae057
McDermott MM, Liu K, Guralnik JM, et al. Home based walking exercise in PAD: JAMA. 2013;310(1):57–65. doi:10.1001/jama.2013.7231
Elgersma K.M., Brown R.J.L., Salisbury D.L., et al. "Adherence and exercise mode in supervised exercise therapy for peripheral artery disease." J Vasc Nurs. 2020;38(3):108–117. DOI:10.1016/j.jvn.2020.07.002
Meller T. Overview of the 2024 ACC/AHA Guidelines for the Management of Lower Extremity Peripheral Artery Disease. Midwest Vascular. Published March 2024. Accessed June 14, 2025. https://www.midwestvascularsurgery.org/guidelines-2024-summary
eviCore Healthcare. Peripheral Vascular Disease (PVD) Imaging Guidelines v1.0.2025. Published January 2025. Accessed June 14, 2025. https://guidelines.evicore.com/radiology/Pages/PVD-Imaging.aspx
Nordanstig J, Behrendt CA, Tenorio ER, et al. 2024 ESVS clinical practice guidelines on the management of asymptomatic lower extremity peripheral arterial disease and intermittent claudication. Eur J Vasc Endovasc Surg. 2024;67(4):463-498. doi:10.1016/j.ejvs.2024.02.003
