Sürdürülebilir Beslenmenin Etik Boyutu
Özet
Sürdürülebilir gıda sistemleri, çevresel etkilerin azaltılması ve etik sorumlulukların gözetilmesi açısından bütüncül bir yaklaşım gerektirmektedir. Modern üretim süreçleri, ekosistem tahribatı, iklim değişikliği, biyolojik çeşitlilik kaybı ve hayvan refahı ihlalleri ile ilişkilendirilmekte olup, çevresel ve etik boyutların eş zamanlı değerlendirilmesini zorunlu kılmaktadır. Etik temelli sürdürülebilirlik, doğal kaynak kullanımının optimize edilmesi, hayvan refahının korunması ve sosyal adaletin sağlanması ile doğrudan ilişkilidir. Alternatif protein kaynakları, kültür eti ve bitki bazlı ürünler; dijital şeffaflık sistemleri ve ileri tarım teknolojileri, çevresel ve etik hedeflerin gerçekleştirilmesine katkı sağlayan temel stratejiler olarak öne çıkmaktadır. Uluslararası ve ulusal politika çerçeveleri, sürdürülebilir ve etik gıda üretiminin uygulanabilirliğini belirleyen kritik unsurlardır. Avrupa Birliği’nin “Çiftlikten Çatala” stratejisi ve Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile Dünya Sağlık Örgütü (WHO) kılavuzları, üretim ve tüketim süreçlerinde etik ve çevresel kriterlerin sistematik entegrasyonunu desteklemektedir. Türkiye özelinde hayvan refahı ve sürdürülebilirlik standartlarını güçlendirmeyi amaçlayan yasal düzenlemeler ve politika önerileri, toplumsal farkındalık ve etkin denetim mekanizmaları ile bütünleştiğinde, sürdürülebilir gıda sistemlerinin uygulanabilirliğini artırmaktadır. Geleceğe dönük perspektifte, etik temelli sürdürülebilirlik paradigması, üretici, tüketici ve politika yapıcıların iş birliği ile pekiştirilmektedir. Çevresel etkilerin minimize edilmesi, hayvan refahının korunması ve adil gıda güvenliğinin sağlanması, bütüncül gıda sistemlerinin temel ilkelerini oluşturmaktadır. Böylece sürdürülebilir gıda üretimi yalnızca çevresel kaygıları değil, aynı zamanda etik ve sosyal sorumlulukları da kapsayan entegre bir yaklaşım sunmaktadır.
Referanslar
Willett W, Rockström J, Loken B, Springmann M, Lang T, Vermeulen S, et al. Food in the Anthropocene: the EAT-Lancet Commission on healthy diets from sustainable food systems. Lancet. 2019;393(10170):447-92.
Springmann M, Clark MA, Mason-D’Croz D, Wiebe K, Bodirsky BL, Lassaletta L, et al. Options for keeping the food system within environmental limits. Nature. 2018;562(7728):519-25.
Fraser D. Understanding animal welfare: The science in its cultural context. Oxford: Wiley-Blackwell; 2008.
European Court of Auditors. Review 03/2023: Transport of live animals in the EU: challenges and trends. Luxembourg: European Court of Auditors; 2023. Erişim: 21.07.2025. Erişim Linki: https://www.eca.europa.eu/en/publications?ref=RV-2023-03.
Food and Agriculture Organization of the United Nations, World Health Organization. Sustainable healthy diets – Guiding principles [Internet]. Rome: FAO & WHO; 2019. Erişim: 21.07.2025. Erişim Linki: https://www.fao.org/3/ca6640en/ca6640en.pdf.
Garnett T, Mathewson S, Angelides P, Borthwick F. Policies and actions to shift eating patterns: what works? Oxford: Food Climate Research Network, University of Oxford; 2015. Erişim: 21.07.2025. Erişim Linki: https://www.tabledebates.org/sites/default/files/2020-10/fcrn_chatham_house_0.pdf
Tilman D, Clark M. Global diets link environmental sustainability and human health. Nature. 2014;515(7528):518-522.
Crippa, M. et al. Food systems are responsible for a third of global anthropogenic GHG emissions. Nature Food.2021;2(3), 198-209.
Xiaoming Xu, Prateek Sharma, Shijie Shu, Tzu-Shun Lin, Philippe Ciais, Francesco N. Tubiello et al. Global greenhouse gas emissions from animal-based foods are twice those of plant-based foods. 2021;2(9):724-732.
Espinosa-Marrón A, Adams K, Sinno L, Cantu-Aldana A, Tamez M, Marrero A. Environmental Impact of Animal-Based Food Production and the Feasibility of a Shift Toward Sustainable Plant-Based Diets in the United States. Front. Sustain. 2022;3:841106.
European Commission. Farm to Fork Strategy: For a fair, healthy and environmentally friendly food system. Brussels: European Commission; 2020. Erişim: 21.07.2025. Erişim Linki:: https://food.ec.europa.eu/farm2fork_en
Ortez M, Bir C, Widmar NJO, Wolf CA. Perceptions of prominent animal welfare and veterinary care organizations in the United States. Animals (Basel). 2020;10(3):472.
European Commission. Attitudes of Europeans towards animal welfare (Special Eurobarometer 533) [Internet]. Brussels: European Commission; 2023. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://europa.eu/eurobarometer/surveys/detail/2996
Ministry for Primary Industries. Animal Welfare Amendment Act 2015. Wellington: New Zealand Government; 2015. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://www.legislation.govt.nz/act/public/2015/0049/latest/DLM3734498.html
American Society for the Prevention of Cruelty to Animals (ASPCA). Farm Animal Welfare. New York: ASPCA; 2021. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://www.aspca.org/animal-cruelty/farm-animal-welfare
Food and Agriculture Organization of the United Nations. The state of food and agriculture 2021: Making agrifood systems more resilient to shocks and stresses. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations; 2021. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://doi.org/10.4060/cb4476en
Canadian Food Inspection Agency. National Farm Animal Care Council Codes of Practice. Ottawa: Government of Canada; 2018. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://inspection.canada.ca/animal-health/terrestrial-animals/animal-welfare/codes-of-practice/eng/1303765989821/1303766131166
T.C. Resmî Gazete. 5199 Sayılı Hayvanları Koruma Kanunu. 1 Temmuz 2004; Sayı: 25509. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5199&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. Hayvan Sağlığı Sektör Politika Belgesi 2021–2025. Ankara: Tarım ve Orman Bakanlığı; 2021. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim linki: https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/yayin/HAYVAN%20SA%C4%9ELI%C4%9EI%20SEKT%C3%96R%20POL%C4%B0T%C4%B0KA%20BELGES%C4%B0_2021-2025.pdf
Türkiye Büyük Millet Meclisi. Hayvanları Koruma Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi No. 2/2275 [Internet]. 2023. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://www.izmirbarosu.org.tr/pdfdosya/hayvanlari-koru202517151651742.pdf
Food and Agriculture Organization of the United Nations. The state of the world’s land and water resources for food and agriculture – Systems at breaking point (SOLAW 2021). Rome: FAO; 2021. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/ecb51a59-ac4d-407a-80de-c7d6c3e15fcc/content
Poore J, Nemecek T. Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science. 2018;360(6392):987–92.
United Nations Environment Programme (UNEP). Global Environment Outlook: Healthy Planet, Healthy People. Nairobi: UNEP; 2019. Erişim Tarihi: 21.07.2025. Erişim Linki: https://assets.cambridge.org/97811087/07664/frontmatter/9781108707664_frontmatter.pdf
Stephens N, Di Silvio L, Dunsford I, Ellis M, Glencross A, Sexton AE. Bringing cultured meat to market: Technical, sociopolitical, and regulatory challenges in cellular agriculture. Trends in Food Science & Technology. 2018;78:155–66.
Benke K, Tomkins B. Future food-production systems: vertical farming and controlled-environment agriculture. Sustainability: Sci Pract Policy. 2017;13(1):13–26.
Regattieri A, Gamberi M, Manzini R. Traceability of food products: general framework and experimental evidence. J Food Eng. 2021;118(1):85–92.
