Görsel Sanatlar Eğitimine Yönelik Bir Uygulama Önerisi Olarak İzlenebilir Minyatür Ekosistem Tasarımları
Özet
Doğanın her geçen gün tahrip edilmesi ekosistemi derinden etkileyen sorunları beraberinde getirmektedir. Gelecek nesillerin doğayla uyumlu bireyler olarak yetiştirilmesi gerekliliği ise giderek derinleşen bu sorunlarla baş edebilmenin önkoşullarından biridir. Sanat eğitimi ise çocuklarda doğa bilinci oluşturmak için işlevsel bir role sahiptir. Bu çalışma kapsamında öğrencilerde ekolojik bilinç oluşturmak amacıyla sanat temelli bir uygulama önerisi geliştirilmiştir. Ekolojik sanatçılardan biri olan Paula Hayes bu uygulama önerisine ilham vermiştir. Çalışmalarında doğaya özenle yaklaşılması gerektiği fikrine odaklanan sanatçının bitkilerin yaşam sürecini izlenebilir hale getiren teraryum tasarımlarından yararlanılmıştır. Ortaokul görsel sanatlar dersine yönelik olarak hazırlanan uygulama önerisi iki aşama olarak planlanmıştır. Ders planının Paula Hayes’in teraryum tasarımlarıyla ekosistem üzerine düşünme aşamasındaki etkinlikler öğrencilerin bitkilerin ekosistemdeki işlevi ve önemini kavramalarını sağlayıcı içerikle oluşturulmuştur. İzlenebilir minyatür ekosistem tasarımlarını gerçekleştirme aşamasındaki etkinlikler ise öğrencilerin teraryum tasarımları yapmalarına olanak verecek biçimde düzenlenmiştir. Teraryum kapları için pet şişeler tercih edilmiştir. Pet şişelerin kullanılmasıyla öğrencilerin atık bir malzemeyi sanatsal bir formla geri dönüştürülebileceğini fark etmelerini sağlamak amaçlanmıştır. Bu aşamadaki etkinliklerle öğrencilerin toprağa ve bitkilere temas ederek doğayla yakınlaşacakları, kendilerine ait bir mikroekosistem oluşturarak yaşayan bir sanatsal çalışma yapabilme becerisi kazanacakları düşünülmüştür. Ders dışı etkinlik şeklinde tasarlanan teraryumlardaki ekosistemi izleme etkinliği ise tıpkı örnek alınan sanatçı gibi öğrencilere yaptıkları sanat eserindeki yaşamı devam ettirme sorumluluğu verecek biçimde planlanmıştır. Böylelikle öğrencilerin bitkilerle etkileşimini güçlendirmek ve onlarda bitkilere özenle yaklaşma fikrini geliştirmek hedeflenmiştir.
Referanslar
Akdere, B. ve Atlı, İ. (2023). Sürdürülebilir sanat bağlamında ekolojik sanat. Journal of Management and Educational Sciences, 2(3), 179-186.
Akkol, N. (2018). Değişen doğa algısı ve armağan etme bağlamında ekolojik sanat. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 7(44), 421-427.
Arıkan, H. (2021). İnsan ve doğa ekseninde ekolojik sanat. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7(1), 76-87.
Aydın, İ. ve Zümrüt, Y. (2013). Doğa ve sanat ekseninde farklı yaklaşımlar. Sanat ve Tasarım Dergisi, 4(4), 53-78.
Babadağ, G. (2022). İlkokul görsel sanatlar dersinde görsel kültür yoluyla aile katılımlı ekolojik sanat çalışmaları (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Cocoonhome. (2011). Botanical inspiration: Paula Hayes’ exhibit at the Lever House (05/09/2025 tarihinde https://www.cocoonhome.com/blog/9322 adresinden ulaşılmıştır).
Çakıroğlu, E. (2022). Antroposen çağında ekolojik sanat: David Buckland, Terike Haapoja ve Mel Chin’in ekolojik sanat projeleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 24-39.
Çınar, S. (2019). Ekolojik sanat projeleri’nde okyanus atıklarının sanatsal nesnelere dönüşümü. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 4(9), 203-215.
Dilmaç, S. (2025). Sanatın katılımcı ve ilişkisel yönü: Ekolojik sanat pratikleri. Idil: Journal of Art & Language, 14(117), 310-321.
Dağ, M. (2020). Görsel sanatlar dersinde atık nesnelerle işlevselliği olan tasarım çalışmaları uygulama örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
Eisner, E.W.(2002). The arts and the creation of mind. Virginia, USA: R.R. Donnelley & Sons, Harrisonburg.
Etike, S. (2001). Cumhuriyet dönemi sanat eğitimi. Ankara: Güldikeni Yayınları.
Garden Design (2005). Paula Hayes (05/09/2025 tarihinde https://www.gardendesign.com/pictures/paula-hayes_359/#6390 adresinden ulaşılmıştır).
Ito, R. (2019). Paula Hayes: Visual artist & designer (28/07/2025 tarihinde https://www.adfwebmagazine.jp/en/art/paula-hayes-nyc/ adresinden ulaşılmıştır).
Kırışoğlu, O. T. (2014). Sanat bir serüven (1.baskı). Ankara: Pegem Yayıncılık
Mamur, N. & Çelik T. (2023). Ecological art pedagogy: Co-creation for ecological transformation. Education 3-13 International Journal of Primary, Elementary and Early Years Education, 1-19., Doi: https://doi.org/10.1080/03004279.2023.2266510
Mamur, N. (2017a). Sanat eğitiminde sürdürülebilirlik ve çevre eğitimi üzerine bir çalışma. Ege Eğitim Dergisi, 2 (18), 774-794.
Mamur, N. (2017b). Ekolojik sanat: Çevre eğitimi ile sanatın kesişme noktası. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1000-1016.
Marianne Boesky Gallery (2009). Paula Hayes, excerpts from the story of planet thear (05/09/2025 tarihinde https://marianneboeskygallery.com/ exhibitions/192/works/artworks-9995-paula-hayes-giant-terrarium-2009/ adresinden ulaşılmıştır).
Matan, N., Rimkeeree, H., Mawson, A. J., Chompreeda, P., Haruthaithanasan, V., & Parker, M. (2006). Antimicrobial activity of cinnamon and clove oils under modified atmosphere conditions. International journal of food microbiology, 107(2), 180-185.
Milli Eğitim Bakanlığı-MEB (2018). Görsel sanatlar dersi öğretim programı: İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar. Erişim adresi: http://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018121111026326-GORSEL%20SANATLAR.pdf
Nichols, M. (2012). Paula Hayes. Art in America (05/09/2025 tarihinde https://www.artnews.com/art-in-america/aia-reviews/paula-hayes-61331/ adresinden ulaşılmıştır).
Panov, V. I. (2013). Ecological thinking, consciousness, responsibility. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 86, 379-383.
San, İ. (2010). Sanat eğitimi kuramları (3. Baskı). Ütopya Kitabevi, Ankara.
Saygı, S. (2016). Çağdaş sanatta doğa algısı ve ekolojik farkındalık. Sanat-Tasarım Dergisi, (7), 7-13.
Sheets, H. M. (2013). Paula Hayes: Growing power. Artnews, (21/07/2025 tarihinde https://www.artnews.com/artnews/news/paula-hayes-growing-power-2186/ adresinden ulaşılmıştır).
Song, Y. I. K. (2012). Crossroads of public art, nature and environmental education. Environmental Education Research, 18 (3), 2-17.
Sunassee, A., Bokhoree, C. ve Patrizio, A. (2021). Students’ empathy for the environment through eco-art place-based education: A review. Ecologies, 2, 214–247.
Yavuz, G. (2021). Görsel sanatlar dersi 11-12 yaş grubu öğrencilerine çevre bilinci kazandırılmasında atık malzeme kullanımının etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Yeboah, R., Asante, E. A. ve Opoku-Asare, N. A. (2016). Teaching interactive art lessons with recycled waste materials as instructional resources. Journal of Education and Practice (Online), 7 (14), 38-59.
Referanslar
Akdere, B. ve Atlı, İ. (2023). Sürdürülebilir sanat bağlamında ekolojik sanat. Journal of Management and Educational Sciences, 2(3), 179-186.
Akkol, N. (2018). Değişen doğa algısı ve armağan etme bağlamında ekolojik sanat. İdil Sanat ve Dil Dergisi, 7(44), 421-427.
Arıkan, H. (2021). İnsan ve doğa ekseninde ekolojik sanat. İnönü Üniversitesi Kültür ve Sanat Dergisi, 7(1), 76-87.
Aydın, İ. ve Zümrüt, Y. (2013). Doğa ve sanat ekseninde farklı yaklaşımlar. Sanat ve Tasarım Dergisi, 4(4), 53-78.
Babadağ, G. (2022). İlkokul görsel sanatlar dersinde görsel kültür yoluyla aile katılımlı ekolojik sanat çalışmaları (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
Cocoonhome. (2011). Botanical inspiration: Paula Hayes’ exhibit at the Lever House (05/09/2025 tarihinde https://www.cocoonhome.com/blog/9322 adresinden ulaşılmıştır).
Çakıroğlu, E. (2022). Antroposen çağında ekolojik sanat: David Buckland, Terike Haapoja ve Mel Chin’in ekolojik sanat projeleri. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(1), 24-39.
Çınar, S. (2019). Ekolojik sanat projeleri’nde okyanus atıklarının sanatsal nesnelere dönüşümü. Uluslararası Disiplinlerarası ve Kültürlerarası Sanat, 4(9), 203-215.
Dilmaç, S. (2025). Sanatın katılımcı ve ilişkisel yönü: Ekolojik sanat pratikleri. Idil: Journal of Art & Language, 14(117), 310-321.
Dağ, M. (2020). Görsel sanatlar dersinde atık nesnelerle işlevselliği olan tasarım çalışmaları uygulama örneği (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.
Eisner, E.W.(2002). The arts and the creation of mind. Virginia, USA: R.R. Donnelley & Sons, Harrisonburg.
Etike, S. (2001). Cumhuriyet dönemi sanat eğitimi. Ankara: Güldikeni Yayınları.
Garden Design (2005). Paula Hayes (05/09/2025 tarihinde https://www.gardendesign.com/pictures/paula-hayes_359/#6390 adresinden ulaşılmıştır).
Ito, R. (2019). Paula Hayes: Visual artist & designer (28/07/2025 tarihinde https://www.adfwebmagazine.jp/en/art/paula-hayes-nyc/ adresinden ulaşılmıştır).
Kırışoğlu, O. T. (2014). Sanat bir serüven (1.baskı). Ankara: Pegem Yayıncılık
Mamur, N. & Çelik T. (2023). Ecological art pedagogy: Co-creation for ecological transformation. Education 3-13 International Journal of Primary, Elementary and Early Years Education, 1-19., Doi: https://doi.org/10.1080/03004279.2023.2266510
Mamur, N. (2017a). Sanat eğitiminde sürdürülebilirlik ve çevre eğitimi üzerine bir çalışma. Ege Eğitim Dergisi, 2 (18), 774-794.
Mamur, N. (2017b). Ekolojik sanat: Çevre eğitimi ile sanatın kesişme noktası. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 13(3), 1000-1016.
Marianne Boesky Gallery (2009). Paula Hayes, excerpts from the story of planet thear (05/09/2025 tarihinde https://marianneboeskygallery.com/ exhibitions/192/works/artworks-9995-paula-hayes-giant-terrarium-2009/ adresinden ulaşılmıştır).
Matan, N., Rimkeeree, H., Mawson, A. J., Chompreeda, P., Haruthaithanasan, V., & Parker, M. (2006). Antimicrobial activity of cinnamon and clove oils under modified atmosphere conditions. International journal of food microbiology, 107(2), 180-185.
Milli Eğitim Bakanlığı-MEB (2018). Görsel sanatlar dersi öğretim programı: İlkokul ve ortaokul 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 ve 8. sınıflar. Erişim adresi: http://mufredat.meb.gov.tr/Dosyalar/2018121111026326-GORSEL%20SANATLAR.pdf
Nichols, M. (2012). Paula Hayes. Art in America (05/09/2025 tarihinde https://www.artnews.com/art-in-america/aia-reviews/paula-hayes-61331/ adresinden ulaşılmıştır).
Panov, V. I. (2013). Ecological thinking, consciousness, responsibility. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 86, 379-383.
San, İ. (2010). Sanat eğitimi kuramları (3. Baskı). Ütopya Kitabevi, Ankara.
Saygı, S. (2016). Çağdaş sanatta doğa algısı ve ekolojik farkındalık. Sanat-Tasarım Dergisi, (7), 7-13.
Sheets, H. M. (2013). Paula Hayes: Growing power. Artnews, (21/07/2025 tarihinde https://www.artnews.com/artnews/news/paula-hayes-growing-power-2186/ adresinden ulaşılmıştır).
Song, Y. I. K. (2012). Crossroads of public art, nature and environmental education. Environmental Education Research, 18 (3), 2-17.
Sunassee, A., Bokhoree, C. ve Patrizio, A. (2021). Students’ empathy for the environment through eco-art place-based education: A review. Ecologies, 2, 214–247.
Yavuz, G. (2021). Görsel sanatlar dersi 11-12 yaş grubu öğrencilerine çevre bilinci kazandırılmasında atık malzeme kullanımının etkisinin incelenmesi (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.
Yeboah, R., Asante, E. A. ve Opoku-Asare, N. A. (2016). Teaching interactive art lessons with recycled waste materials as instructional resources. Journal of Education and Practice (Online), 7 (14), 38-59.
