Türk Özgün Baskıresim Sanatında Hayvan Betimlemeleri
Özet
Bu araştırmanın amacı, Türk özgün baskıresim sanatında kullanılan hayvan betimlemelerinin kronolojik değişimini, biçim, içerik ve tematik açıdan incelemeyi ve sanatçılar üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Bu kapsamda Türk özgün baskı resim tarihi sürecinde hayvan olgusunun nasıl temsil edildiği baskı resim sanatçılarının hayvanla kurduğu estetik ilişki çerçevesinde çeşitli baskı resim yöntem ve teknikleriyle ürettikleri eserler üzerinden değerlendirilmiştir. Araştırmada, nitel araştırma yaklaşımlarından doküman incelemesi tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda, Türkiye’de özgün baskıresim sanatında hayvan imgesine yer veren sanatçılar ve eserleri ile ilgili yazılı, görsel ve basılı materyaller sistematik biçimde toplanarak, analiz edilerek ve yorumlanarak incelenmiştir. Araştırmada yargısal (kasti) örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın sınırlılığı nedeniyle hayvan imgesinin kullanıldığı özgün baskı resim sanatçılarının ve eserlerinin tümüne ulaşmak ve tümünü ele almak mümkün olmadığından, Türk Özgün Baskı sanatı evrelerini temsil edebilecek sayıda bir sınırlamaya gidilmiştir. Araştırma verilerinin analizinde betimsel analiz tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırma bulguları; Türk özgün baskıresim sanatının gelişiminde özellikle hayvan figürlerinin kullanımının ortak kültürel belleğin ve bireysel yorumun estetik bir ifade aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Bunun yanı sıra baskıresim sanatçılarının özgün anlatımlarında tekniğin sunduğu olanaklardan yararlanmalarında ve sanatçıların içinde yaşadıkları toplumsal çevreyle kurdukları ilişkilerin yansıması olması açısından da güçlü ve etkili bir görünüm sergiledikleri görülmüştür.
Referanslar
Akalan, G. (2000). Gravür. Ankara: Kale Seramik Sanat Yayınları.
Akalan, G. (2003). Türkiye'de özgün baskı resme tarihsel bir bakış; gravür'ün sorunları ve çözüm önerileri. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi (8), 130-138.
Altuğ, E. ve Graf, M. (2018). Gündüz Gölönü “Kazı Resim”, İstanbul: Milli Reasürans T.A.Ş.
Anadolu Üniversitesi Çağdaş Sanatlar Müzesi (2011). Türkiye’de baskıresme bakmak. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Antmen, A. (2007). Zamanların belleği Ali Teoman Germaner’in yaşamı ve sanatı, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
Arslan, E. ve Yazar, T. (2021). XX. yüzyıl Türk ressamlarının özgün baskı resim çalışmalarında sanatsal özellikler, International Journal of Social, Lumanities and Administrative Sciences 7 (39), 692-704).
Bal, K. G. (2023). Kent Kültüründe Hayvanlar: İstanbul’da Sokak Hayvanları Üzerine Bir İnceleme, (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Başkan, S. (2025). 18. ve 19. yüzyıllarda Osmanlı ülkesine seyahat: tahayyül ve tasavvur. Arteoloji Dergisi, 4 (1), 65-86.
Bayav, D. (2013). Geleneksel ve deneysel yönleriyle gravür baskı, Edirne: Paradigma Akademi Yayınları.
Berger, J. (2009). Hayvanlara niçin bakarız? (Çev. M. Yüce). Metis Yayınları.
Ciddi, M. L. (2017). Hoca Ali Rıza’nın sanat anlayışı ve taş baskı resimlerinin sanat eğitimindeki önemi. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi), 1 (1), 25-30.
Diğler, M. (2021). Çağdaş Türk Resminde Ergin İnan ve resimlerindeki figüratif anlayış, Sanat ve İnsan Dergisi, 5 (1), 294-306
Edeer, Ş. (2015). Orhan Peker’in resimlerinde lekeci anlatım, Sanat Tasarım Dergisi, 61-74.
Eroğlu, Ö. (2002). Hayati Misman. İstanbul: Bilim Sanat Galerisi
Ersoy, A. (1998). Günümüz Türk Resim Sanatı (1950’den 2000’e), 1. Baskı, İstanbul: Bilim Sanat Galerisi,
Ersöz Uzar, N. S. ve Gül, D. S. (2022). Türkiye’de özgün baskı resim sanatında kuş figürleri. Kalemişi, 21, 135–142.
Gençel, Ö. (2024). 1882-1908 yılları basınında Sanayi-i Nefise Mektebinin temsili ve temsil ettikleri, Sanat Yazıları, (51), 566-579.
Giray, K. (2006). Orhan Peker, İstanbul: Beşiktaş Belediyesi Beltaş A.Ş. Sanat Yayınları:1.
Gök, Ö. ve Akçakoca, M. (2025). Yazmacılık: eko-teknolojik ve etik bir kültürel miras. Journal of Arts. 8 ( 1): e2800, 1-11.
Günergun, F. (2006). Türkiye'de Hayvanat Bahçeleri Tarihine Giriş, I. Ulusal Veteriner Hekimliği Tarihi ve Mesleki Etik Sempozyumu Bildirileri. Prof. Dr. Ferruh Dinçer’in 70. yaşı anısına. Editör Abdullah Özen. Elazığ s. 185-218
Gültekin, G. (1992). Batı anlayışındaki Türk resim sanatı, Ankara: T.C. Ziraat Bankası Kültür Sanat Etkinlikleri Yayını.
Hakan, S. (1993). Taş Baskıda Halk Sanatı ve Akademik Sanat (Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi), Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eskişehir.
Kayahan, Z. (2018). Hasan Pekmezci ve sanatı üzerine. Sanat ve Tasarım Dergisi (21), 49-50.
Keskin, İ. (2017). Cumhuriyet Dönemi özgün baskıresmi içinde litografi (taşbaskı) sanatının gelişimi, Sanat ve Tasarım Dergisi, 7 (2), 123-145.
Kılıç, G. A. (2022). Amerika ve Avrupa Baskıresminde Hayvan İmgesi, Sanatta Yeterlik Tezi, Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Eskişehir.
Kınık, M. (2014). İbrahim Müteferrika ve Yayımladığı İlk Kitaplar. Kalemişi Geleneksel Türk Sanatları Dergisi, 2(4), 23-40.
Kitiz, M. (2023). Çağdaş Tük Gravür Sanatında Figüratif Soyutlamalar (Yüksek Lisans Tezi), Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya
Kurt, İ. ve Mamur Yılmaz, E. (2024). Orhan Peker’in Yapıtlarında Çocuk Hayvan Dostluğu, (Editör: Evren Kavukçu), Plastik Sanatlarda İleri Araştırmalar, içinde (s. 40-53). Afyonkarahisar: Yaz Yayınları.
Mamur Yılmaz, E. (2024). Günümüz Özgün Baskıresim Sanatında Bir Anlatım Biçimi Olarak Doğa, (Editör: Suna Çetin Yeter), Güzel Sanatlarda Yeni Vizyonlar: Kavramlar-Kuramlar- Uygulamalar, içinde (s. 4-28). İzmir: Duvar Yayınları
Mefa, A. (2022). 1950 Sonrası Türk Özgün Baskı Sanatının Gelişimi ve Süleyman Saim Tekcan’ın Baskı Örneklerinin İncelenmesi, (Sanatta Yeterlik Tezi), Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı, Kastamonu
Özsezgin, K. ve Aslıer, M. (1989). Başlangıcından bugüne Çağdaş Türk Sanatı tarihi. (Cilt:4), İstanbul: Tiglat Yayınları.
Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Sage Publications.
Sevgen Abacı, H. (2018). Baskı resimde anlatımcı ifadeciliği ile Güler Akalan, Ulakbilge, 6 (25), 63-75
Şahin, S. (2019). Mustafa Aslıer’in yüksek baskıresimleri üzerine bir analiz, Ulakbilge, 7 (32), 63-84
Tansuğ, S. (1990). Türk resminde yeni dönem, 2. Basım, Ankara: Remzi Kitabevi
Topsakal, P. (2022). 1980 Sonrasında Türkiye’te Baskıresim ve Sorunları Üzerine Bir İnceleme, (Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Eskişehir.
Ünal, E. (2009). 1940 Sonrası Amerikan Baskıresminde Protest Tavır. (Sanatta Yeterlik Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Grafik Anasanat Dalı, İzmir.
Yavuz, F. (2022). 1970’li Yıllar Sürecindeki Türkiye’de Baskı Sanatlarında Figüratif ve Soyut İmgeler, Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Eskişehir.
Yazgaç, P. (2018). Turgut Zaim’in resimlerinde; Anadolu folklorü ve yörük yaşamı üzerine bir değerlendirme, İdil Sanat Dergisi, 7 (48), 1031-1041).
Yenilir, T. (2017). Thomas Allon ve Osmanlı Dünyasını Yansıtan Eserleri. (Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2000). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (2. Basım). Ankara: Seçkin Yayınevi.
http://www.atillaatar.com/ilk-calismalar.asp
https://csmuze.anadolu.edu.tr/muze-koleksiyonu
https://marsmezat.com/en/product/8575100/hasan-pekmezci
https://www.ankaraantikacilik.com
https://www.artnet.com/artists/ercument-kalmik/abstract-composition
https://www.imoga.org/tr/collection/artists
https://www.rahmieyuboglu.com.
www.galerisoyut.com.tr
Referanslar
Akalan, G. (2000). Gravür. Ankara: Kale Seramik Sanat Yayınları.
Akalan, G. (2003). Türkiye'de özgün baskı resme tarihsel bir bakış; gravür'ün sorunları ve çözüm önerileri. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi (8), 130-138.
Altuğ, E. ve Graf, M. (2018). Gündüz Gölönü “Kazı Resim”, İstanbul: Milli Reasürans T.A.Ş.
Anadolu Üniversitesi Çağdaş Sanatlar Müzesi (2011). Türkiye’de baskıresme bakmak. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayınları.
Antmen, A. (2007). Zamanların belleği Ali Teoman Germaner’in yaşamı ve sanatı, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
Arslan, E. ve Yazar, T. (2021). XX. yüzyıl Türk ressamlarının özgün baskı resim çalışmalarında sanatsal özellikler, International Journal of Social, Lumanities and Administrative Sciences 7 (39), 692-704).
Bal, K. G. (2023). Kent Kültüründe Hayvanlar: İstanbul’da Sokak Hayvanları Üzerine Bir İnceleme, (Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Başkan, S. (2025). 18. ve 19. yüzyıllarda Osmanlı ülkesine seyahat: tahayyül ve tasavvur. Arteoloji Dergisi, 4 (1), 65-86.
Bayav, D. (2013). Geleneksel ve deneysel yönleriyle gravür baskı, Edirne: Paradigma Akademi Yayınları.
Berger, J. (2009). Hayvanlara niçin bakarız? (Çev. M. Yüce). Metis Yayınları.
Ciddi, M. L. (2017). Hoca Ali Rıza’nın sanat anlayışı ve taş baskı resimlerinin sanat eğitimindeki önemi. Bilim, Eğitim, Sanat ve Teknoloji Dergisi (BEST Dergi), 1 (1), 25-30.
Diğler, M. (2021). Çağdaş Türk Resminde Ergin İnan ve resimlerindeki figüratif anlayış, Sanat ve İnsan Dergisi, 5 (1), 294-306
Edeer, Ş. (2015). Orhan Peker’in resimlerinde lekeci anlatım, Sanat Tasarım Dergisi, 61-74.
Eroğlu, Ö. (2002). Hayati Misman. İstanbul: Bilim Sanat Galerisi
Ersoy, A. (1998). Günümüz Türk Resim Sanatı (1950’den 2000’e), 1. Baskı, İstanbul: Bilim Sanat Galerisi,
Ersöz Uzar, N. S. ve Gül, D. S. (2022). Türkiye’de özgün baskı resim sanatında kuş figürleri. Kalemişi, 21, 135–142.
Gençel, Ö. (2024). 1882-1908 yılları basınında Sanayi-i Nefise Mektebinin temsili ve temsil ettikleri, Sanat Yazıları, (51), 566-579.
Giray, K. (2006). Orhan Peker, İstanbul: Beşiktaş Belediyesi Beltaş A.Ş. Sanat Yayınları:1.
Gök, Ö. ve Akçakoca, M. (2025). Yazmacılık: eko-teknolojik ve etik bir kültürel miras. Journal of Arts. 8 ( 1): e2800, 1-11.
Günergun, F. (2006). Türkiye'de Hayvanat Bahçeleri Tarihine Giriş, I. Ulusal Veteriner Hekimliği Tarihi ve Mesleki Etik Sempozyumu Bildirileri. Prof. Dr. Ferruh Dinçer’in 70. yaşı anısına. Editör Abdullah Özen. Elazığ s. 185-218
Gültekin, G. (1992). Batı anlayışındaki Türk resim sanatı, Ankara: T.C. Ziraat Bankası Kültür Sanat Etkinlikleri Yayını.
Hakan, S. (1993). Taş Baskıda Halk Sanatı ve Akademik Sanat (Yayımlanmamış Sanatta Yeterlik Tezi), Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. Eskişehir.
Kayahan, Z. (2018). Hasan Pekmezci ve sanatı üzerine. Sanat ve Tasarım Dergisi (21), 49-50.
Keskin, İ. (2017). Cumhuriyet Dönemi özgün baskıresmi içinde litografi (taşbaskı) sanatının gelişimi, Sanat ve Tasarım Dergisi, 7 (2), 123-145.
Kılıç, G. A. (2022). Amerika ve Avrupa Baskıresminde Hayvan İmgesi, Sanatta Yeterlik Tezi, Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Eskişehir.
Kınık, M. (2014). İbrahim Müteferrika ve Yayımladığı İlk Kitaplar. Kalemişi Geleneksel Türk Sanatları Dergisi, 2(4), 23-40.
Kitiz, M. (2023). Çağdaş Tük Gravür Sanatında Figüratif Soyutlamalar (Yüksek Lisans Tezi), Necmettin Erbakan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya
Kurt, İ. ve Mamur Yılmaz, E. (2024). Orhan Peker’in Yapıtlarında Çocuk Hayvan Dostluğu, (Editör: Evren Kavukçu), Plastik Sanatlarda İleri Araştırmalar, içinde (s. 40-53). Afyonkarahisar: Yaz Yayınları.
Mamur Yılmaz, E. (2024). Günümüz Özgün Baskıresim Sanatında Bir Anlatım Biçimi Olarak Doğa, (Editör: Suna Çetin Yeter), Güzel Sanatlarda Yeni Vizyonlar: Kavramlar-Kuramlar- Uygulamalar, içinde (s. 4-28). İzmir: Duvar Yayınları
Mefa, A. (2022). 1950 Sonrası Türk Özgün Baskı Sanatının Gelişimi ve Süleyman Saim Tekcan’ın Baskı Örneklerinin İncelenmesi, (Sanatta Yeterlik Tezi), Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı, Kastamonu
Özsezgin, K. ve Aslıer, M. (1989). Başlangıcından bugüne Çağdaş Türk Sanatı tarihi. (Cilt:4), İstanbul: Tiglat Yayınları.
Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods (3rd ed.). Sage Publications.
Sevgen Abacı, H. (2018). Baskı resimde anlatımcı ifadeciliği ile Güler Akalan, Ulakbilge, 6 (25), 63-75
Şahin, S. (2019). Mustafa Aslıer’in yüksek baskıresimleri üzerine bir analiz, Ulakbilge, 7 (32), 63-84
Tansuğ, S. (1990). Türk resminde yeni dönem, 2. Basım, Ankara: Remzi Kitabevi
Topsakal, P. (2022). 1980 Sonrasında Türkiye’te Baskıresim ve Sorunları Üzerine Bir İnceleme, (Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Eskişehir.
Ünal, E. (2009). 1940 Sonrası Amerikan Baskıresminde Protest Tavır. (Sanatta Yeterlik Tezi), Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü Grafik Anasanat Dalı, İzmir.
Yavuz, F. (2022). 1970’li Yıllar Sürecindeki Türkiye’de Baskı Sanatlarında Figüratif ve Soyut İmgeler, Yüksek Lisans Tezi, Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Eskişehir.
Yazgaç, P. (2018). Turgut Zaim’in resimlerinde; Anadolu folklorü ve yörük yaşamı üzerine bir değerlendirme, İdil Sanat Dergisi, 7 (48), 1031-1041).
Yenilir, T. (2017). Thomas Allon ve Osmanlı Dünyasını Yansıtan Eserleri. (Yüksek Lisans Tezi), Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2000). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. (2. Basım). Ankara: Seçkin Yayınevi.
http://www.atillaatar.com/ilk-calismalar.asp
https://csmuze.anadolu.edu.tr/muze-koleksiyonu
https://marsmezat.com/en/product/8575100/hasan-pekmezci
https://www.ankaraantikacilik.com
https://www.artnet.com/artists/ercument-kalmik/abstract-composition
https://www.imoga.org/tr/collection/artists
https://www.rahmieyuboglu.com.
www.galerisoyut.com.tr
