Bauhaus’un Ülkemizdeki Sanat ve Tasarım Eğitimine Etkileri
Özet
Sanayi devriminden sonra üretim biçimleri ve buna bağlı olarak yaşam biçimleri değişmiş toplumsal yaşamda büyük farklılıklar meydana gelmiştir. Düşünce ve algılama biçimlerindeki değişim endüstriyel toplumun doğuşunun temelini oluşturmuştur. Endüstriyel toplumun ihtiyaçlarının karşılanması bir dizi yeniliği gerektirmiştir. Öne çıkan en önemli ihtiyaçlar arasında yeni toplumun gereksinimlerini karşılayacak eğitim anlayışı ve öğretim planı olmuştur. Bu noktada endüstriyel gelişimlere ayak uyduran sanat ve tasarım anlayışını birbirine yaklaştırarak sanat ve tasarım prensiplerinde modernist bakış açısıyla devrim yaratan gelişimlerin ortaya çıktığı Bauhaus tasarım okulu Almanya’da kurulmuştur. Bauhaus tasarım okulu sanayi devrimi sonrasında endüstriyel toplumun konut, üretim ve tüketim ihtiyaçlarına çözüm sunduğu kadar birçok ülkenin de sanat ve tasarım eğitimini etkilemiştir. Bu ülkelerin başında ülkemiz gelmektedir. O yıllarda henüz genç bir cumhuriyet olan ülkemizde de pek çok alanda yeniliklerin yaşandığı bir dönemde eğitim alanında yeniçağın koşullarına uyum sağlama çabasıyla yurtdışına eğitim için gönderilen eğitimci ve uzmanlar aracılığıyla ülkemizin sanat ve tasarım eğitimini etkilemiştir. Bu etkilerin en somut örnekleri Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-iş Bölümü ve Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu’dur. Her iki okul da ülkemizde ilkleri başararak eğitim, kültür ve ekonomiye büyük katkılar sunmuştur. Günümüzde ülkemizde verilen sanat ve tasarım eğitiminde bu okulların sağladığı teorik ve uygulama eğitimlerinin izleri görülmektedir. Aynı zamanda günümüzde mimarlık, sanat ve tasarım okullarının başat dersleri arasında yer alan temel tasarım eğitiminin kökleri de Bauhaus tasarım okuluna dayanmaktadır. Bu nedenle Bauhaus’un eğitim yaklaşımı ve ülkemize yansımaları kapsamında Ankara Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-iş Bölümü ve Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Yüksek Okulu incelenmiştir. Güncel sanat ve tasarım eğitiminin anlaşılması açısından Bauhaus’un ve ülkemizdeki sanat ve tasarım eğitiminin tarihçesini incelemek önemli görülmektedir.
Referanslar
Aliçavuşoğlu, E. (2014). Bauhaus geleneği ve günümüz sanatına yansımaları. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.21-33). İstanbul: İletişim.
Ak, B. (2014). Bauhaus, Schneck ve Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu (DTGSO). Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve bauhaus içinde (s.313-330). İstanbul: İletişim.
Ak, B. (2008). Sanat ve Tasarım Eğitiminde Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu Gerçeği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
Artun A. (2014). Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.13-15). İstanbul: İletişim.
Aslıer, M. (2014). Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu eğitim ilkelerinin ve çalışma yöntemlerinin uygulanmasında Alman Bauhaus ve Werkkuntschule adlı okulların etkinlikleri. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.303-311). İstanbul: İletişim.
Bauhaus Arşiv Müzesi (2025). Fikir ve Program. (17.09.2025 tarihinde https://www.bauhaus.de/en/discover/article/idea-and-programme adresinden erişilmiştir).
Bauhaus Arşiv Müzesi (2025). Bauhaus’ta öğretim. (17.09.2025 tarihinde https://www.bauhaus.de/en/discover/article/teaching-at-the-bauhaus/ adresinden erişilmiştir).
Balamir, A. (1985). Mimarlık Söyleminin Değişimi ve Eğitim Programları. Mimarlık dergisi 23(8), s.9-15. (17.09.2025 tarihindehttp://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=271# adresinden erişilmiştir).
Balcıoğlu, T. (2014). İçimizdeki Bauhaus: İzmir Ekonomi Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Eğitim Programları. Ali Artun ve Esra Aliçavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: Modernleşmenin Tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde. İstanbul: İletişim.
Bredendieck, H. (1962). The legacy of the Bauhaus. Art Journal, 22:15-21.
Bilgin, İ. (2014). Bauhaus’un zamanı ve yeri. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.95-109). İstanbul: İletişim.
Bilirdönmez, T. (2014). Bauhaus tasarım okulu ve günümüze yansımaları. Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
Bingöl, Y. (2025). Bauhaus ve eğitim ilkeleri. (17.09.2025 tarihinde https://docplayer.biz.tr/3117234-Bauhaus-ve-egitim ilkeleri.html sayfasından erişilmiştir).
Bunulday, S. (2001). Bauhaus’un Türkiye’deki sanat eğitimine etkileri ve yansımaları. Yüksek Lisan Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Celbiş, Ü. (2014). Bauhaus’un Alman Tasarım Kültürüne Etkileri. İstanbul: İletişim.
Erbay F. & Erbay M. (2006). Cumhuriyet Dönemi (1923-1938) Atatürk’ün sanat politikası. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi.
Erden, E. (2019). Bauhaus Ekolü’nün Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesi Üzerine Etkileri: 1933’te Almanya’dan Göç Eden Bilim İnsanlarının Türkiye Sanat Eğitimine Katkıları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Erden, O. (2016). Modern Sanatın Kısa Tarihi, İstanbul: Hayalperest.
Erkmen, N. (2014). Bauhaus ve Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.17-21). İstanbul: İletişim.
Erzen, J. (2009). Bauhaus’un 90. Yılında. Mimarlık Dergisi, 349. Sayı. (17.09.2025 tarihinde http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=363&RecID=2185) sayfasından erişilmiştir).
Etike, S. (2001). Cumhuriyet Dönemi resim eğitimi (1923-1950). Ankara: Güldikeni.
Ekren, E. 2006. Türkiye’de Bir Eğitim Modeli “Bauhaus”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
Esen, E. (2015). Bauhaus eğitim anlayışının günümüz temel tasarım eğitimine etkileri. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
Dede, B. (2014). Bauhaus Eğitim Modelinin Türkiye’de Sanat ve Tasarım Eğitimi Üzerine Etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
Demiriz, A. (2023). Bauhaus Okulu ve Hannes Meyer. Skop Dergi Sayı 23 (17.09.2025 tarihinde https://www.e-skop.com/skopdergi/bauhaus-okulu-ve-hannes-meyer/6632 sayfasından erişilmiştir).
Dempsey, A. (2022). Modern Sanat. İstanbul: Hep Kitap.
Droste, M. (2013). Bauhaus Bauhaus archive 1919-1923. Chine: Taschen.
Fiedler J. ve Feierabend P. (2013). Bauhaus. Ullman.
Forgacs, E. (2017). Bauhaus 1919-1933. (Çev. Alp Tümertekin). İstanbul: Janus.
Gombrich, E. H. (2007). Sanatın öyküsü. İstanbul: Remzi.
Gropius,W. (2002). Weimar’daki Staatliches Bauhaus’un Programı, 1919. N. Togay (Ed.), Modern Mimarlığın Öncüleri Walter Gropius ve Bauhaus içinde (s.19-29). İstanbul: Boyut.
Harrison C. ve Wood, P. (2016). Sanat ve Kuram 1900-2000. Değişen Fikirler Antolojisi. (Çev. Sabri Gürses) İstanbul: Küre.
İpşiroğlu, N. (2010). Paul Klee Dünya Görüşü ve Sanatı. Bauhaus Ders notları ve Yazılar içinde (Çev. Uluer Emre Özdil). İstanbul: Hayalbaz.
Kırışoğlu, O. T. (1991). Sanatta Eğitim (Görmek, Anlamak, Yaratmak). Ankara: Eğitim.
Pekmezci, H. (2014). Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü ve Bauhaus (yeni insanın tasarımı-yeni bir toplumun tasarımı. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye'de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s. 277-302). İstanbul: İletişim.
Rona Z. & Beykan M. (1997). Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (1.cilt). İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi.
Seylan, A. (2005). Temel tasarım. Samsun: Dağdelen.
Sezer, Ö. (2019). Bauhaus’un Modern Mimari Kültürün Yayılmasındaki Rolü. Mimarist Dergi, Yıl:19, sayı:65.
Sözen, M. ve Tanyeli, U. (2011). Sanat kavram ve terimleri sözlüğü. İstanbul:Remzi.
Tansuğ, S. (2012). Çağdaş Türk Sanatı. İstanbul: Remzi.
Tonguç, E. (2009). Bir eğitim devrimcisi İsmail Hakkı Tonguç (yaşamı, öğretisi, eylemi). İzmir: Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği.
Tunalı, İ. (2004). Tasarım felsefesine giriş. İstanbul: Yapı-endüstri Merkezi.
Ümütlü, B. Ş. (2025). Yeni Avrupa Bauhaus Hareketi kapsamında İç Mimarlık Eğitimi ve Deneyim Odaklı Malzeme Öğrenimi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
Yada, S. (2014). Tatbiki Güzel Sanatlar okullarının doğuş sebepleri ve fonksiyonları. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.525-564). İstanbul: İletişim.
Wick K. R. (2000). Teaching at the Bauhaus. Germany: Hatje Cantz.
Whitford F. (1988). Bauhaus. London: Thames and Hudson.
Referanslar
Aliçavuşoğlu, E. (2014). Bauhaus geleneği ve günümüz sanatına yansımaları. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.21-33). İstanbul: İletişim.
Ak, B. (2014). Bauhaus, Schneck ve Devlet Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu (DTGSO). Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve bauhaus içinde (s.313-330). İstanbul: İletişim.
Ak, B. (2008). Sanat ve Tasarım Eğitiminde Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu Gerçeği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
Artun A. (2014). Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.13-15). İstanbul: İletişim.
Aslıer, M. (2014). Tatbiki Güzel Sanatlar Okulu eğitim ilkelerinin ve çalışma yöntemlerinin uygulanmasında Alman Bauhaus ve Werkkuntschule adlı okulların etkinlikleri. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.303-311). İstanbul: İletişim.
Bauhaus Arşiv Müzesi (2025). Fikir ve Program. (17.09.2025 tarihinde https://www.bauhaus.de/en/discover/article/idea-and-programme adresinden erişilmiştir).
Bauhaus Arşiv Müzesi (2025). Bauhaus’ta öğretim. (17.09.2025 tarihinde https://www.bauhaus.de/en/discover/article/teaching-at-the-bauhaus/ adresinden erişilmiştir).
Balamir, A. (1985). Mimarlık Söyleminin Değişimi ve Eğitim Programları. Mimarlık dergisi 23(8), s.9-15. (17.09.2025 tarihindehttp://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=271# adresinden erişilmiştir).
Balcıoğlu, T. (2014). İçimizdeki Bauhaus: İzmir Ekonomi Üniversitesi Güzel Sanatlar ve Tasarım Fakültesi Eğitim Programları. Ali Artun ve Esra Aliçavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: Modernleşmenin Tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde. İstanbul: İletişim.
Bredendieck, H. (1962). The legacy of the Bauhaus. Art Journal, 22:15-21.
Bilgin, İ. (2014). Bauhaus’un zamanı ve yeri. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.95-109). İstanbul: İletişim.
Bilirdönmez, T. (2014). Bauhaus tasarım okulu ve günümüze yansımaları. Yüksek Lisans Tezi. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum.
Bingöl, Y. (2025). Bauhaus ve eğitim ilkeleri. (17.09.2025 tarihinde https://docplayer.biz.tr/3117234-Bauhaus-ve-egitim ilkeleri.html sayfasından erişilmiştir).
Bunulday, S. (2001). Bauhaus’un Türkiye’deki sanat eğitimine etkileri ve yansımaları. Yüksek Lisan Tezi, Mimar Sinan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
Celbiş, Ü. (2014). Bauhaus’un Alman Tasarım Kültürüne Etkileri. İstanbul: İletişim.
Erbay F. & Erbay M. (2006). Cumhuriyet Dönemi (1923-1938) Atatürk’ün sanat politikası. İstanbul: Boğaziçi Üniversitesi.
Erden, E. (2019). Bauhaus Ekolü’nün Erken Cumhuriyet Dönemi Modernleşmesi Üzerine Etkileri: 1933’te Almanya’dan Göç Eden Bilim İnsanlarının Türkiye Sanat Eğitimine Katkıları. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sakarya.
Erden, O. (2016). Modern Sanatın Kısa Tarihi, İstanbul: Hayalperest.
Erkmen, N. (2014). Bauhaus ve Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.17-21). İstanbul: İletişim.
Erzen, J. (2009). Bauhaus’un 90. Yılında. Mimarlık Dergisi, 349. Sayı. (17.09.2025 tarihinde http://www.mimarlikdergisi.com/index.cfm?sayfa=mimarlik&DergiSayi=363&RecID=2185) sayfasından erişilmiştir).
Etike, S. (2001). Cumhuriyet Dönemi resim eğitimi (1923-1950). Ankara: Güldikeni.
Ekren, E. 2006. Türkiye’de Bir Eğitim Modeli “Bauhaus”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, İstanbul.
Esen, E. (2015). Bauhaus eğitim anlayışının günümüz temel tasarım eğitimine etkileri. Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
Dede, B. (2014). Bauhaus Eğitim Modelinin Türkiye’de Sanat ve Tasarım Eğitimi Üzerine Etkisi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Samsun.
Demiriz, A. (2023). Bauhaus Okulu ve Hannes Meyer. Skop Dergi Sayı 23 (17.09.2025 tarihinde https://www.e-skop.com/skopdergi/bauhaus-okulu-ve-hannes-meyer/6632 sayfasından erişilmiştir).
Dempsey, A. (2022). Modern Sanat. İstanbul: Hep Kitap.
Droste, M. (2013). Bauhaus Bauhaus archive 1919-1923. Chine: Taschen.
Fiedler J. ve Feierabend P. (2013). Bauhaus. Ullman.
Forgacs, E. (2017). Bauhaus 1919-1933. (Çev. Alp Tümertekin). İstanbul: Janus.
Gombrich, E. H. (2007). Sanatın öyküsü. İstanbul: Remzi.
Gropius,W. (2002). Weimar’daki Staatliches Bauhaus’un Programı, 1919. N. Togay (Ed.), Modern Mimarlığın Öncüleri Walter Gropius ve Bauhaus içinde (s.19-29). İstanbul: Boyut.
Harrison C. ve Wood, P. (2016). Sanat ve Kuram 1900-2000. Değişen Fikirler Antolojisi. (Çev. Sabri Gürses) İstanbul: Küre.
İpşiroğlu, N. (2010). Paul Klee Dünya Görüşü ve Sanatı. Bauhaus Ders notları ve Yazılar içinde (Çev. Uluer Emre Özdil). İstanbul: Hayalbaz.
Kırışoğlu, O. T. (1991). Sanatta Eğitim (Görmek, Anlamak, Yaratmak). Ankara: Eğitim.
Pekmezci, H. (2014). Gazi Eğitim Enstitüsü Resim-İş Bölümü ve Bauhaus (yeni insanın tasarımı-yeni bir toplumun tasarımı. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye'de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s. 277-302). İstanbul: İletişim.
Rona Z. & Beykan M. (1997). Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi (1.cilt). İstanbul: Yapı-Endüstri Merkezi.
Seylan, A. (2005). Temel tasarım. Samsun: Dağdelen.
Sezer, Ö. (2019). Bauhaus’un Modern Mimari Kültürün Yayılmasındaki Rolü. Mimarist Dergi, Yıl:19, sayı:65.
Sözen, M. ve Tanyeli, U. (2011). Sanat kavram ve terimleri sözlüğü. İstanbul:Remzi.
Tansuğ, S. (2012). Çağdaş Türk Sanatı. İstanbul: Remzi.
Tonguç, E. (2009). Bir eğitim devrimcisi İsmail Hakkı Tonguç (yaşamı, öğretisi, eylemi). İzmir: Yeni Kuşak Köy Enstitülüler Derneği.
Tunalı, İ. (2004). Tasarım felsefesine giriş. İstanbul: Yapı-endüstri Merkezi.
Ümütlü, B. Ş. (2025). Yeni Avrupa Bauhaus Hareketi kapsamında İç Mimarlık Eğitimi ve Deneyim Odaklı Malzeme Öğrenimi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, Ankara.
Yada, S. (2014). Tatbiki Güzel Sanatlar okullarının doğuş sebepleri ve fonksiyonları. A. Artun ve E. Çavuşoğlu (Ed.), Bauhaus: modernleşmenin tasarımı Türkiye’de mimarlık, sanat, tasarım eğitimi ve Bauhaus içinde (s.525-564). İstanbul: İletişim.
Wick K. R. (2000). Teaching at the Bauhaus. Germany: Hatje Cantz.
Whitford F. (1988). Bauhaus. London: Thames and Hudson.
