Geçmişten Geleceğe Estetik Bir Hafıza: Hasankeyf Kabartmaları ve Hat Sanatının Yansımaları
Özet
Bu bölüm, Hasankeyf’in tarihsel, kültürel ve sanatsal mirasını kabartmalar ve hat sanatı üzerinden incelemektedir. Hasankeyf’teki cami, türbe ve kale duvarlarında yer alan kabartmaların, sadece estetik unsurlar değil; aynı zamanda inanç, güç ve kimlik göstergeleri olduğu vurgulanmaktadır. Çalışma, Kufi, Sülüs ve Nesih gibi hat stillerinin mimariye entegrasyonunu ele alarak İslam sanatında yazının görsel bir unsur olarak nasıl anlam kazandığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, bu sanatsal mirasın çağdaş sanat ve dijital tasarım pratiklerine nasıl ilham verdiği tartışılmaktadır. Hasankeyf kabartmaları, geçmişle günümüz arasında estetik bir köprü kurarak kültürel sürekliliğin güçlü bir simgesi hâline gelmektedir.
Referanslar
Akyüz, A. (2019). Hasankeyf’te kültürel mirasın korunması üzerine değerlendirmeler. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Altun, A. (2020). Ilısu Barajı ve Hasankeyf: Kültürel mirasın kaybı üzerine bir inceleme. Kültürel Miras Dergisi, 6(2), 45-62.
Altun, A. (2014). Cumhuriyet Dönemi Türk Resminde Anadolu Kültürü. Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 15(2), 45–62.
Ayhan, K. (2019). Hasankeyf Mimarisi ve Taş İşçiliği. Sanat Tarihi Yayınları.
Berkli, Y., & Mahboubi, V. (2022). Hüsn-i hat ve cami mimarisine katkıları. Journal of Social Sciences, 2(2), 1-16.
Bilmez, M. M. (2017). Diyarbakır Surları Üzerindeki Motiflerin Araştırılması ve Seramiğe Uyarlanması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Bloom, J. M., & Blair, S. S. (2009). Islamic Arts. Phaidon Press.
Çelik, H. (2022). Taşınan yapılar ve koruma politikaları: Zeynel Bey Türbesi örneği. Sanat Tarihi Araştırmaları, 11(1), 77-93.
Derman, M. U. (1999). Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar. Antik A.Ş.
Elalmış Ercan, M. ve Yağçı Turan, M. M. (2024). Diyarbakır ilinde yetişen endemik bitki türlerinin a/r/tografi yöntemi ile incelenerek biyomorfik üslupla ifade edilmesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 10(48).
Erdem, M. (2019). Ortaçağ Anadolu’sunda köprü inşaatı ve Hasankeyf örneği. Anadolu Araştırmaları, 25(1), 33-54.
Erzen, J. N. (2007). Islamic Calligraphy: A Semiotic Reading. Journal of Aesthetics and Art Criticism, 65(1), 61–71.
Eskici, B. (2006). Hasankeyf Koç Camisi alçı süslemeleri üzerine bazı gözlemler, koruma problemleri ve çözüm önerileri. Sanat Tarihi Dergisi, 15(1), 77-96.
Giaccardi, E. (Ed.). (2012). Heritage and Social Media: Understanding Heritage in a Participatory Culture. Routledge.
Güneş, D. ve Yağçı Turan, M. M. (2022). Sınıf öğretmenlerinin Eğitim Bilişim Ağı'nda (EBA) yer alan eğitici oyunlara yönelik görüşleri. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(4), 868–881.
Göğebakan, Y. (2022). Kültürel Mirasın Türk Resim Sanatına Yansımaları. İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Resim Eğitimi ABD.
Harrison, R. (2013). Heritage: Critical Approaches. Routledge.
ICOMOS. (2004). The Reconstruction of the Old Bridge of Mostar. International Council on Monuments and Sites.
ICOMOS. (2013). The Burra Charter: The Australia ICOMOS Charter for Places of Cultural Significance.
Kaya, S. (2020). Mezopotamya'dan Günümüze Hat Sanatı ve Estetiği. Kültürel Miras Yayınları.
Manovich, L. (2001). The Language of New Media. MIT Press.
Nasıroğlu, M. (2010). Batılı seyyahların gözüyle Mardin ve çevresi (Mardin, Nusaybin ve Hasankeyf) [Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
Necefoğlu, H. (2016). Geometrik desenler olarak İslami isimler ve kutsal ifadeler. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 1-16.
Öncü, E. (2018). Kültürel Mirasın Günümüz Sanatına Etkisi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 10(1), 22–34.
Özdemir, S. (2021). Barajlar, göç ve kültürel miras: Hasankeyf üzerine bir analiz. Toplum ve Kültür, 9(2), 101-118.
Öztürk, M. (2021). Artuklu Dönemi Anıtsal Yapılarında Taş İşçiliği. Anadolu Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
Paul, C. (2015). Digital Art (3rd ed.). Thames & Hudson.
Safadi, Y. H. (1978). Islamic Calligraphy. Thames and Hudson.
Smith, L. (2006). Uses of Heritage. Routledge.
Tabbaa, Y. (2001). The Transformation of Islamic Art during the Sunni Revival. University of Washington Press.
Tümer, Ş. (2022). Hasankeyf Kalesi'nden üç konut örneği. TÜBA-KED, 26, 229-247.
Uğur, A. (2013). Anadolu’da İslami Hat Sanatı ve Uygulamaları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 66, 43–58.
UNESCO. (2005). Old Bridge Area of the Old City of Mostar. World Heritage Centre. https://whc.unesco.org/en/list/946
UNESCO. (2011). Recommendation on the Historic Urban Landscape. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
Yağcı, U. (2024). Grafik tasarımda yapay zekâ desteği kullanımına yönelik öğrenci görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(92), 1569–1581. https://doi.org/10.17755/esosder.1499011
Yağcı, U. (2023). Anadolu motiflerinin çağdaş Türk sanatına yansımaları. Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Science, 10(64), 254.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, E. (2018). Ilısu Barajı’nın sosyo-kültürel etkileri ve Hasankeyf. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 21(2), 145-166.
Yıldız, A. ve Yağçı Turan, M. M. (2025). Somut olmayan kültürel miras unsurlarından efsaneler konusunun 8. sınıf görsel sanatlar dersinde işlenmesinin kültürel miras bilincinin geliştirilmesinde öğrenci görüşlerine etkisi. New Era International Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(28), 93-116.
Referanslar
Akyüz, A. (2019). Hasankeyf’te kültürel mirasın korunması üzerine değerlendirmeler. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
Altun, A. (2020). Ilısu Barajı ve Hasankeyf: Kültürel mirasın kaybı üzerine bir inceleme. Kültürel Miras Dergisi, 6(2), 45-62.
Altun, A. (2014). Cumhuriyet Dönemi Türk Resminde Anadolu Kültürü. Gazi Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 15(2), 45–62.
Ayhan, K. (2019). Hasankeyf Mimarisi ve Taş İşçiliği. Sanat Tarihi Yayınları.
Berkli, Y., & Mahboubi, V. (2022). Hüsn-i hat ve cami mimarisine katkıları. Journal of Social Sciences, 2(2), 1-16.
Bilmez, M. M. (2017). Diyarbakır Surları Üzerindeki Motiflerin Araştırılması ve Seramiğe Uyarlanması (Yüksek lisans tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü.
Bloom, J. M., & Blair, S. S. (2009). Islamic Arts. Phaidon Press.
Çelik, H. (2022). Taşınan yapılar ve koruma politikaları: Zeynel Bey Türbesi örneği. Sanat Tarihi Araştırmaları, 11(1), 77-93.
Derman, M. U. (1999). Hat Sanatı ve Meşhur Hattatlar. Antik A.Ş.
Elalmış Ercan, M. ve Yağçı Turan, M. M. (2024). Diyarbakır ilinde yetişen endemik bitki türlerinin a/r/tografi yöntemi ile incelenerek biyomorfik üslupla ifade edilmesi. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 10(48).
Erdem, M. (2019). Ortaçağ Anadolu’sunda köprü inşaatı ve Hasankeyf örneği. Anadolu Araştırmaları, 25(1), 33-54.
Erzen, J. N. (2007). Islamic Calligraphy: A Semiotic Reading. Journal of Aesthetics and Art Criticism, 65(1), 61–71.
Eskici, B. (2006). Hasankeyf Koç Camisi alçı süslemeleri üzerine bazı gözlemler, koruma problemleri ve çözüm önerileri. Sanat Tarihi Dergisi, 15(1), 77-96.
Giaccardi, E. (Ed.). (2012). Heritage and Social Media: Understanding Heritage in a Participatory Culture. Routledge.
Güneş, D. ve Yağçı Turan, M. M. (2022). Sınıf öğretmenlerinin Eğitim Bilişim Ağı'nda (EBA) yer alan eğitici oyunlara yönelik görüşleri. International Journal of Social Sciences and Education Research, 8(4), 868–881.
Göğebakan, Y. (2022). Kültürel Mirasın Türk Resim Sanatına Yansımaları. İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Resim Eğitimi ABD.
Harrison, R. (2013). Heritage: Critical Approaches. Routledge.
ICOMOS. (2004). The Reconstruction of the Old Bridge of Mostar. International Council on Monuments and Sites.
ICOMOS. (2013). The Burra Charter: The Australia ICOMOS Charter for Places of Cultural Significance.
Kaya, S. (2020). Mezopotamya'dan Günümüze Hat Sanatı ve Estetiği. Kültürel Miras Yayınları.
Manovich, L. (2001). The Language of New Media. MIT Press.
Nasıroğlu, M. (2010). Batılı seyyahların gözüyle Mardin ve çevresi (Mardin, Nusaybin ve Hasankeyf) [Yüksek lisans tezi, Harran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü].
Necefoğlu, H. (2016). Geometrik desenler olarak İslami isimler ve kutsal ifadeler. Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 26(1), 1-16.
Öncü, E. (2018). Kültürel Mirasın Günümüz Sanatına Etkisi. Sanat ve Tasarım Dergisi, 10(1), 22–34.
Özdemir, S. (2021). Barajlar, göç ve kültürel miras: Hasankeyf üzerine bir analiz. Toplum ve Kültür, 9(2), 101-118.
Öztürk, M. (2021). Artuklu Dönemi Anıtsal Yapılarında Taş İşçiliği. Anadolu Araştırmaları Enstitüsü Yayınları.
Paul, C. (2015). Digital Art (3rd ed.). Thames & Hudson.
Safadi, Y. H. (1978). Islamic Calligraphy. Thames and Hudson.
Smith, L. (2006). Uses of Heritage. Routledge.
Tabbaa, Y. (2001). The Transformation of Islamic Art during the Sunni Revival. University of Washington Press.
Tümer, Ş. (2022). Hasankeyf Kalesi'nden üç konut örneği. TÜBA-KED, 26, 229-247.
Uğur, A. (2013). Anadolu’da İslami Hat Sanatı ve Uygulamaları. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Velî Araştırma Dergisi, 66, 43–58.
UNESCO. (2005). Old Bridge Area of the Old City of Mostar. World Heritage Centre. https://whc.unesco.org/en/list/946
UNESCO. (2011). Recommendation on the Historic Urban Landscape. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization.
Yağcı, U. (2024). Grafik tasarımda yapay zekâ desteği kullanımına yönelik öğrenci görüşleri. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 23(92), 1569–1581. https://doi.org/10.17755/esosder.1499011
Yağcı, U. (2023). Anadolu motiflerinin çağdaş Türk sanatına yansımaları. Sosyal Bilimler Dergisi / The Journal of Social Science, 10(64), 254.
Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2016). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (11. baskı). Seçkin Yayıncılık.
Yıldırım, E. (2018). Ilısu Barajı’nın sosyo-kültürel etkileri ve Hasankeyf. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 21(2), 145-166.
Yıldız, A. ve Yağçı Turan, M. M. (2025). Somut olmayan kültürel miras unsurlarından efsaneler konusunun 8. sınıf görsel sanatlar dersinde işlenmesinin kültürel miras bilincinin geliştirilmesinde öğrenci görüşlerine etkisi. New Era International Journal of Interdisciplinary Social Researches, 10(28), 93-116.
