Engelli Öğrencilerin Üniversiteye Erişimi: Türkiye’nin Durumu ve Uluslararası Karşılaştırmalar
Özet
Referanslar
ADA National Network. (2021). What is the Americans with Disabilities Act (ADA)? https://adata.org/factsheet/what-is-ada
Adam, T., & Warner-Griffin, C. (2022). Use of Supports among Students with Disabilities and Special Needs in College. Data Point. NCES 2022-071. National Center for Education Statistics.
Blöndal, S., Girouard, N., & Field, S. (2003). Investment in human capital through upper-secondary and tertiary education. OECD Economic Studies, 2002(1), 41–89. https://doi.org/10.1787/eco_studies-v2002-art3-en
Burcu, E. (2004). Görme özürlü öğrencilerin eğitimlerine ilişkin düşünceleri ve sorunları: Ankara örneği. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 4(2), 23–47.
Burgstahler, S. (2015). Universal Design in Higher Education: From Principles to Practice. Harvard Education Press.
Corbett, D., Chen, H., Pahor, M., Fielding, R., Glynn, N., Church, T., Kritchevsky, S., Manini, T., Mcdermott, M., Gill, T., Tudor‐Locke, C., Miller, M., Rejeski, W., King, A., & Investigators, L. (2017). Social Participation Modifies the Effect of a Structured Physical Activity Program on Major Mobility Disability Among Older Adults: Results From the LIFE Study. The Journals of Gerontology: Series B, 73(8), 1501–1513. https://doi.org/10.1093/geronb/gbx051
European Accessibility Act. (2019). Directive (EU) 2019/882.
European Agency for Special Needs and Inclusive Education. (2018c). European Agency
Statistics on Inclusive Education: Key Messages and Findings (2014 / 2016).
(A. Watkins, J. Ramberg and A. Lénárt, eds.). Odense, Denmark: European
Agency for Special Needs and Inclusive Education.
Flores, N., Jenaro, C., Begoña Orgaz, M., & Victoria Martín, M. (2011). Understanding Quality of Working Life of Workers with Intellectual Disabilities. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 24(2), 133–141. https://doi.org/10.1111/j.1468-3148.2010.00576.x
Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2011). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813–828.
Getzel, E. E., & Thoma, C. A. (2008). Experiences of college students with disabilities and the importance of self-determination in higher education settings. Career Development for Exceptional Individuals, 31(2), 77–84.
Järkestig Berggren, U., Rowan, D., Bergbäck, E., & Blomberg, B. (2016). Disabled students’ experiences of higher education in Sweden, the Czech Republic, and the United States – a comparative institutional analysis. Disability & Society, 31(3), 339–356. https://doi.org/10.1080/09687599.2016.1174103.
Kara, M., & Selvi, H. (2023). Spor Bilimleri Fakültesinde Öğrenim Gören Öğrencilerin Öğrenme Tercihlerinin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 1071-1091.
Kara, M., Genç, M., & Çetın, M. Ç. (2024). Athlete identification level scale (Ails): Validity and reliability study. International Journal of Recreation and Sports Science, 8(1), 34-45.
Kara, M., Kara, N. Ş., & Çetin, M. Ç. (2024). Sporcularda Mental Yorgunluk Farkındalık Ölçeği (SMYFÖ): Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(1), 53-69.
Kelsey, J. L., & Hochberg, M. C. (1988). Epidemiology of Chronic Musculoskeletal Disorders. Annual Review of Public Health, 9(1), 379–401. https://doi.org/10.1146/annurev.pu.09.050188.002115
Lecerf, M. (2019). European Accessibility Act: Ensuring inclusion and harmonization. EPRS: European Parliamentary Research Service. https://coilink.org/20.500.12592/gxtxvv
Lombardi, A., Murray, C., & Gerdes, H. (2011). College faculty and inclusive instruction: Self-reported attitudes and actions pertaining to universal design. Journal of Diversity in Higher Education, 4(4), 250–261.
McCloy, U. and DeClou, L. (2013). Disability in Ontario: Postsecondary educatio participation rates, student experience and labour market outcomes. Toronto: Higher Education Quality Council of Ontario.
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2025). Türkiye’de özel eğitim hizmetleri. Ortaöğretim Genel Müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_01/22170504_13143029_turkyyeyde_ozel_eyytym_hyzmetlery.pdf
OECD (2019), Education at a Glance 2019: OECD Indicators, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/f8d7880d-en.
Özfındık, F. S., Hovardaoğlu, O., & Hovardaoğlu, S. Ç. (2020). TÜBİTAK 4004 programı desteğiyle engelli üniversite öğrencilerine kapsayıcı-engelsiz kampüs tasarımı eğitimi projesinin değerlendirilmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), 24-35.
Özsoy, Y., Özyürek, M., & Eripek, S. (2017). Özel Eğitim. Ankara: Pegem Akademi.
Pouya, S., & Kocaaslan, H. (2020). Üniversite kampüslerinin engelsiz tasarımına ilişkin bazı öneriler; İnönü Üniversitesi kampüsü örneği. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 3(1), 62-85.
Saaida, M. (2023). Global catalysts: Empowering universities for social change in developing countries. Edukasiana: Jurnal Inovasi Pendidikan, 2(4), 318-341.
Shahleh, O. K., & Aydın, D. A. R. (2021). Engelli öğrencilerin yükseköğretim süreçlerindeki kolaylaştırıcı ve engelleyici unsurlar: İstanbul Üniversitesi örneği (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi).
Sharma, U. (2018). Preparing to teach in inclusive classrooms. In Oxford research encyclopedia of education.
Stienstra, D. (2020). About Canada: Disability Rights (Vol. 15). Fernwood Publishing.
Tiyek, R., Eryiğit, B. H., & Baş, E. (2016). Engellilerin erişilebilirlik sorunu ve tse standartlari çerçevesinde bir araştirma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 225-261.
Tutal, O. (2018). Üniversite yerleşkeleri ve erişilebilirlik. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6(15), 753-775.
TÜİK. (2020). Engelli Bireylerin Sosyal ve Ekonomik Profili Araştırması. https://www.tuik.gov.tr
TÜİK. (2021). Engelli bireylerin eğitime erişimi. Türkiye İstatistik Kurumu. https://www.aile.gov.tr/media/96693/eyhgm_istatistik_bulteni_aralik_2021.pdf
UNESCO. (2020). Global education monitoring report: Inclusion and education. ‘All means all’.
United Nations (UN). (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities.html
Waddington, L., & Broderick, A. (2020). The post-2020 European disability strategy. European Parliament.
Waldschmidt, A. (2024). Disability= Behinderung? The conceptual history of a social category in Germany from a disability studies perspective. The health humanities in German studies, 139-159.
Walker, J. G., & Littlejohn, G. O. (2006). Measuring quality of life in rheumatic conditions. Clinical Rheumatology, 26(5), 671–673. https://doi.org/10.1007/s10067-006-0450-8
World Health Organization (WHO). (2011). World Report on Disability. Geneva: WHO.
Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2018). Engelsiz eğitim çalıştayı ve Engelsiz Üniversite Ödül Töreni raporu. https://engelsiz.yok.gov.tr/DuyuruBelgeleri/engelsiz_egitim_calistayi_ve_engelsiz_universite_odul_toreni.pdf
Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2019). Engelsiz Ufuklar Çalıştayı ve 2019 Engelsiz Üniversiteler Ödül Töreni Raporu. https://engelsiz.yok.gov.tr/Documents/Calistay_Raporlari/engelsiz_ufuklar_çalıştayi_ve_2019_engelsiz_universiteler%20odul_toreni_raporu.pdf
Referanslar
ADA National Network. (2021). What is the Americans with Disabilities Act (ADA)? https://adata.org/factsheet/what-is-ada
Adam, T., & Warner-Griffin, C. (2022). Use of Supports among Students with Disabilities and Special Needs in College. Data Point. NCES 2022-071. National Center for Education Statistics.
Blöndal, S., Girouard, N., & Field, S. (2003). Investment in human capital through upper-secondary and tertiary education. OECD Economic Studies, 2002(1), 41–89. https://doi.org/10.1787/eco_studies-v2002-art3-en
Burcu, E. (2004). Görme özürlü öğrencilerin eğitimlerine ilişkin düşünceleri ve sorunları: Ankara örneği. Ufkun Ötesi Bilim Dergisi, 4(2), 23–47.
Burgstahler, S. (2015). Universal Design in Higher Education: From Principles to Practice. Harvard Education Press.
Corbett, D., Chen, H., Pahor, M., Fielding, R., Glynn, N., Church, T., Kritchevsky, S., Manini, T., Mcdermott, M., Gill, T., Tudor‐Locke, C., Miller, M., Rejeski, W., King, A., & Investigators, L. (2017). Social Participation Modifies the Effect of a Structured Physical Activity Program on Major Mobility Disability Among Older Adults: Results From the LIFE Study. The Journals of Gerontology: Series B, 73(8), 1501–1513. https://doi.org/10.1093/geronb/gbx051
European Accessibility Act. (2019). Directive (EU) 2019/882.
European Agency for Special Needs and Inclusive Education. (2018c). European Agency
Statistics on Inclusive Education: Key Messages and Findings (2014 / 2016).
(A. Watkins, J. Ramberg and A. Lénárt, eds.). Odense, Denmark: European
Agency for Special Needs and Inclusive Education.
Flores, N., Jenaro, C., Begoña Orgaz, M., & Victoria Martín, M. (2011). Understanding Quality of Working Life of Workers with Intellectual Disabilities. Journal of Applied Research in Intellectual Disabilities, 24(2), 133–141. https://doi.org/10.1111/j.1468-3148.2010.00576.x
Florian, L., & Black-Hawkins, K. (2011). Exploring inclusive pedagogy. British Educational Research Journal, 37(5), 813–828.
Getzel, E. E., & Thoma, C. A. (2008). Experiences of college students with disabilities and the importance of self-determination in higher education settings. Career Development for Exceptional Individuals, 31(2), 77–84.
Järkestig Berggren, U., Rowan, D., Bergbäck, E., & Blomberg, B. (2016). Disabled students’ experiences of higher education in Sweden, the Czech Republic, and the United States – a comparative institutional analysis. Disability & Society, 31(3), 339–356. https://doi.org/10.1080/09687599.2016.1174103.
Kara, M., & Selvi, H. (2023). Spor Bilimleri Fakültesinde Öğrenim Gören Öğrencilerin Öğrenme Tercihlerinin İncelenmesi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 23(3), 1071-1091.
Kara, M., Genç, M., & Çetın, M. Ç. (2024). Athlete identification level scale (Ails): Validity and reliability study. International Journal of Recreation and Sports Science, 8(1), 34-45.
Kara, M., Kara, N. Ş., & Çetin, M. Ç. (2024). Sporcularda Mental Yorgunluk Farkındalık Ölçeği (SMYFÖ): Geçerlik Ve Güvenirlik Çalışması. SPORMETRE Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 22(1), 53-69.
Kelsey, J. L., & Hochberg, M. C. (1988). Epidemiology of Chronic Musculoskeletal Disorders. Annual Review of Public Health, 9(1), 379–401. https://doi.org/10.1146/annurev.pu.09.050188.002115
Lecerf, M. (2019). European Accessibility Act: Ensuring inclusion and harmonization. EPRS: European Parliamentary Research Service. https://coilink.org/20.500.12592/gxtxvv
Lombardi, A., Murray, C., & Gerdes, H. (2011). College faculty and inclusive instruction: Self-reported attitudes and actions pertaining to universal design. Journal of Diversity in Higher Education, 4(4), 250–261.
McCloy, U. and DeClou, L. (2013). Disability in Ontario: Postsecondary educatio participation rates, student experience and labour market outcomes. Toronto: Higher Education Quality Council of Ontario.
Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2025). Türkiye’de özel eğitim hizmetleri. Ortaöğretim Genel Müdürlüğü. https://orgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2025_01/22170504_13143029_turkyyeyde_ozel_eyytym_hyzmetlery.pdf
OECD (2019), Education at a Glance 2019: OECD Indicators, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/f8d7880d-en.
Özfındık, F. S., Hovardaoğlu, O., & Hovardaoğlu, S. Ç. (2020). TÜBİTAK 4004 programı desteğiyle engelli üniversite öğrencilerine kapsayıcı-engelsiz kampüs tasarımı eğitimi projesinin değerlendirilmesi. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, (1), 24-35.
Özsoy, Y., Özyürek, M., & Eripek, S. (2017). Özel Eğitim. Ankara: Pegem Akademi.
Pouya, S., & Kocaaslan, H. (2020). Üniversite kampüslerinin engelsiz tasarımına ilişkin bazı öneriler; İnönü Üniversitesi kampüsü örneği. GSI Journals Serie A: Advancements in Tourism Recreation and Sports Sciences, 3(1), 62-85.
Saaida, M. (2023). Global catalysts: Empowering universities for social change in developing countries. Edukasiana: Jurnal Inovasi Pendidikan, 2(4), 318-341.
Shahleh, O. K., & Aydın, D. A. R. (2021). Engelli öğrencilerin yükseköğretim süreçlerindeki kolaylaştırıcı ve engelleyici unsurlar: İstanbul Üniversitesi örneği (Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi).
Sharma, U. (2018). Preparing to teach in inclusive classrooms. In Oxford research encyclopedia of education.
Stienstra, D. (2020). About Canada: Disability Rights (Vol. 15). Fernwood Publishing.
Tiyek, R., Eryiğit, B. H., & Baş, E. (2016). Engellilerin erişilebilirlik sorunu ve tse standartlari çerçevesinde bir araştirma. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(2), 225-261.
Tutal, O. (2018). Üniversite yerleşkeleri ve erişilebilirlik. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 6(15), 753-775.
TÜİK. (2020). Engelli Bireylerin Sosyal ve Ekonomik Profili Araştırması. https://www.tuik.gov.tr
TÜİK. (2021). Engelli bireylerin eğitime erişimi. Türkiye İstatistik Kurumu. https://www.aile.gov.tr/media/96693/eyhgm_istatistik_bulteni_aralik_2021.pdf
UNESCO. (2020). Global education monitoring report: Inclusion and education. ‘All means all’.
United Nations (UN). (2006). Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). https://www.un.org/development/desa/disabilities/convention-on-the-rights-of-persons-with-disabilities.html
Waddington, L., & Broderick, A. (2020). The post-2020 European disability strategy. European Parliament.
Waldschmidt, A. (2024). Disability= Behinderung? The conceptual history of a social category in Germany from a disability studies perspective. The health humanities in German studies, 139-159.
Walker, J. G., & Littlejohn, G. O. (2006). Measuring quality of life in rheumatic conditions. Clinical Rheumatology, 26(5), 671–673. https://doi.org/10.1007/s10067-006-0450-8
World Health Organization (WHO). (2011). World Report on Disability. Geneva: WHO.
Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2018). Engelsiz eğitim çalıştayı ve Engelsiz Üniversite Ödül Töreni raporu. https://engelsiz.yok.gov.tr/DuyuruBelgeleri/engelsiz_egitim_calistayi_ve_engelsiz_universite_odul_toreni.pdf
Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2019). Engelsiz Ufuklar Çalıştayı ve 2019 Engelsiz Üniversiteler Ödül Töreni Raporu. https://engelsiz.yok.gov.tr/Documents/Calistay_Raporlari/engelsiz_ufuklar_çalıştayi_ve_2019_engelsiz_universiteler%20odul_toreni_raporu.pdf