Farklı Popülasyonlarda Konuşma Sesi Bozuklukları: Klinik Özellikler ve Müdahale Yaklaşımları
Özet
Konuşma sesi bozuklukları, çocukluk çağında en sık karşılaşılan iletişim bozuklukları arasında yer almakta olup, konuşma seslerinin doğru ve anlaşılır biçimde üretilmesini etkileyen heterojen bir bozukluk grubudur. Bu bölümde konuşma sesi bozukluklarının temel özellikleri, sınıflandırılması, değerlendirme ve müdahale yaklaşımları bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmaktadır. Konuşma Sesi Bozuklukları, belirgin bir organik nedene dayanmayan fonksiyonel ve nörolojik, yapısal ya da duyusal etkenlere bağlı organik bozukluklar olarak iki ana grupta incelenmiştir. Fonksiyonel bozukluklar kapsamında artikülasyon ve fonolojik bozuklukların klinik özellikleri, değerlendirme araçları ve kanıta dayalı terapi yaklaşımları başlıklar altında açıklanmıştır. Organik temelli bozukluklarda ise işitme kaybı, dudak-damak yarığı, motor konuşma bozuklukları ve genetik sendromlara bağlı konuşma özellikleri örneklerle sunulmuştur. Bölüm, konuşma sesi bozukluklarının karmaşık doğasını göz önünde bulundurarak, farklı popülasyonlar arasındaki benzerlik ve farklılıkları vurgulamakta; değerlendirme ve müdahalede multidisipliner iş birliğinin önemine dikkat çekmektedir. Amaç, her çocuğun bireysel sınırları içinde en etkili iletişim becerilerine ulaşmasını desteklemek için doğru değerlendirme ve müdahale uygulamalarının sağlanmasını desteklemektir.
Referanslar
Eadie P, Morgan A, Ukoumunne OC, et al. Speech sound disorder at 4 years: prevalence, comorbidities, and predictors in a community cohort of children. Dev Med Child Neurol 2015; 57: 578–584.
McLeod S, Harrison LJ. Epidemiology of Speech and Language Impairment in a Nationally Representative Sample of 4- to 5-Year-Old Children. Journal of Speech, Language, and Hearing Research 2009; 52: 1213–1229.
Topbaş S. Türkçe Sesletim-Sesbilgisi Testi: Geçerlik-Güvenirlik ve Standardizasyon Çalismasi . Türk Psikoloji Dergisi: Turkish Journal of Psychology 2006; 21: 39–58.
Waring R, Knight R. How should children with speech sound disorders be classified? A review and critical evaluation of current classification systems. Int J Lang Commun Disord 2013; 48: 25–40.
Bowen C. Children’s speech sound disorders. 2nd ed. Chichester: Wiley-Blackwell, Wiley; 2015.
American Speech-Language-Hearing Association (ASHA). Speech Sound Disorders: Articulation and Phonology. https://www.asha.org/practice-portal/clinical-topics/articulation-and-phonology [Erişim tarihi: 3 Ekim 2025].
Dodd B. Differential Diagnosis of Pediatric Speech Sound Disorder. Curr Dev Disord Rep 2014; 1: 189–196.
Brosseau-Lapré F, Rvachew S. Introduction to speech sound disorders. 1st ed. Plural publishing; 2018.
Topbaş S. Sesbilgisi açısından dil edimin süreci. Dilbilim Araştırmaları Dergisi 1996; 295–309.
Preston J, Edwards ML. Phonological Awareness and Types of Sound Errors in Preschoolers With Speech Sound Disorders. Journal of Speech, Language, and Hearing Research 2010; 53: 44–60.
Owens RE. İletişim Bozukluklarına Giriş-Yaşam Boyu Kanıta Dayalı Yaklaşım. 1st ed. İstanbul: Mirket Yayınları; 2014 (Çeviri eserin yayımlanma tarihi 2021).
Fabiano-Smith L. Standardized Tests and the Diagnosis of Speech Sound Disorders. Perspect ASHA Spec Interest Groups 2019; 4: 58–66.
Ege P, Acarlar F, Turan F. Ankara Artikülasyon Testi El Kitabı. Ankara Üniversitesi Yayınları; 2005.
Kazanoğlu D, Doğan M, Ünal Logacev Ö. Türkçe Fonolojik Farkındalık Testi: Geliştirilmesi, Geçerlilik ve Güvenirlilik Çalışması. Turkiye Klinikleri Journal of Health Sciences / Türkiye Klinikleri Sağlık Bilimleri Dergisi 2020; 5: 22–37.
Mcleod S, Baker E. Speech-language pathologists’ practices regarding assessment, analysis, target selection, intervention, and service delivery for children with speech sound disorders. Clin Linguist Phon 2014; 28: 508–531.
Wren Y, Harding S, Goldbart J, et al. A systematic review and classification of interventions for speech-sound disorder in preschool children. Int J Lang Commun Disord 2018; 53: 446–467.
Sugden E, Baker E, Munro N, et al. Service delivery and intervention intensity for phonology-based speech sound disorders. Int J Lang Commun Disord 2018; 53: 718–734.
St John M, Columbus G, Brignell A, et al. Predicting speech-sound disorder outcomes in school-age children with hearing loss: The VicCHILD experience. Int J Lang Commun Disord 2020; 55: 537–546.
Ching TYC, Dillon H, Leigh G, et al. Learning from the Longitudinal Outcomes of Children with Hearing Impairment (LOCHI) study: summary of 5-year findings and implications. Int J Audiol 2018; 57: S105–S111.
Southby L. Considering the role of speech processing in cleft-related speech sound disorders: Implications for causal pathways and classification systems. Int J Lang Commun Disord 2024; 59: 2197–2207.
Lien KM, Scherer NJ, Cordero KN, et al. Speech Production Errors in Children With Cleft Palate With or Without Cleft Lip. Journal of Speech, Language, and Hearing Research 2023; 66: 849–862.
Lane H, Harding S, Wren Y. A systematic review of early speech interventions for children with cleft palate. Int J Lang Commun Disord 2022; 57: 226–245.
Duffy JR. Motor Speech Disorders: Substrates, Differential Diagnosis, and Management. Elsevier Mosby; 2013.
Allison KM, Cordella C, Iuzzini-Seigel J, et al. Differential Diagnosis of Apraxia of Speech in Children and Adults: A Scoping Review. Journal of Speech, Language, and Hearing Research 2020; 63: 2952–2994.
Utianski RL, Josephs KA. An Update on Apraxia of Speech. Curr Neurol Neurosci Rep 2023; 23: 353–359.
Iuzzini-Seigel J, Allison KM, Stoeckel R. A Tool for Differential Diagnosis of Childhood Apraxia of Speech and Dysarthria in Children: A Tutorial. Lang Speech Hear Serv Sch 2022; 53: 926–946.
Marchant J, McAuliffe MJ, Huckabee ML. Treatment of articulatory impairment in a child with spastic dysarthria associated with cerebral palsy. Dev Neurorehabil 2008; 11: 81–90.
Wilson EM, Abbeduto L, Camarata SM, et al. Speech and motor speech disorders and intelligibility in adolescents with Down syndrome. Clin Linguist Phon 2019; 33: 790–814.
