Cinsiyetin Tanımsızlığı ve Kadın Tanımlarının Sosyal İnşası: Aile-Toplum-Okul Eğitiminin Yetersizliği Üzerine
Özet
Bu çalışma, “cinsiyetin tanımsızlığı” kavramını Türkiye bağlamında aile–toplum–okul üçgenindeki söylem ve pratikler üzerinden tartışmaktadır. Kuramsal çerçeve, Butler’ın performativite yaklaşımıyla cinsiyetin sabit özler değil yinelenen bedensel/dilsel icralar yoluyla kurulduğunu; radikal feminizmin patriyarkal düzenin kadınlık tanımlarını kurumsal olarak yeniden ürettiğini; post-anarşist perspektifin kimlik kategorilerini iktidar ilişkilerinin söylemsel ürünleri olarak ele aldığını; feminist/radikal pedagoji ise eğitimi ya yeniden üretim ya da özgürleştirme alanı olarak konumladığını vurgular. Yöntemsel olarak söylem analizi tercih edilmiş; ders kitapları, öğretmen tutumları, aile söylemleri ve medya temsilleri üzerinden toplumsal cinsiyetin nasıl “doğallaştırıldığı” gösterilmiştir. Bulgular, ailede kız ve erkek çocuklara atfedilen farklı beklentilerin erken yaşta norm içselleştirmesine yol açtığını, okulun ders kitapları ve sınıf içi etkileşimlerle “annelik–fedakârlık” ve “erkeklik–otorite” ikiliklerini kurumsallaştırdığını, medyanın kadınları ya ideal anne/eş ya da cinselleştirilmiş nesne olarak ikili biçimde sunduğunu ortaya koymaktadır. Tartışma bölümünde bu üç alanın, cinsiyet ikiliğini biyolojik determinizm üzerinden meşrulaştırdığı; ancak her icranın normda “çatlaklar” üreterek dönüşüm imkânı taşıdığı savunulmaktadır. Sonuç olarak çalışma; eleştirel/feminist pedagojinin kurumsallaştırılması, ders materyallerinin toplumsal cinsiyet denetiminden geçirilmesi, öğretmen eğitiminde zorunlu toplumsal cinsiyet modülleri, ailelere yönelik bakım-eşitlik temelli rehberlik, ve medyada çeşitliliği gözeten içerik standartlarının geliştirilmesi yönünde politika önerileri sunmaktadır. Böylece hukukî/kurumsal eşitlik söylemi, gündelik yaşamda somut karşılıklar üretecek dönüşüm programlarıyla örtüşmektedir.
Referanslar
Alankuş, S. (2018). Medya ve toplumsal cinsiyet: Türkiye’de kadınların temsili. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 29, 45–62. https://doi.org/10.16878/gsuilet.444951
Arat, Y. (1998). Feminists, Islamists, and political change in Turkey. Political Psychology, 19(1), 117–131. https://doi.org/10.1111/0162-895X.00090
Beauvoir, S. de. (2011). The second sex (C. Borde & S. Malovany-Chevallier, Trans.). Vintage. (Original work published 1949)
Butler, J. (2006). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge. (Original work published 1990)
Butler, J. (2011a). Bodies that matter: On the discursive limits of sex. Routledge. (Original work published 1993)
Butler, J. (2011b). Excitable speech: A politics of the performative. Routledge. (Original work published 1997)
Çayır, K., & Ergün, M. (2015). Toplumsal cinsiyet eşitliği açısından ders kitapları: Durum analizi. Eğitim ve Bilim, 40(179), 69–83. https://doi.org/10.15390/EB.2015.4347
Çağlayan, H. (2021). Patriyarka ve kadın cinayetleri: Türkiye’de toplumsal cinsiyet temelli şiddetin yapısal boyutları. Fe Dergi, 13(1), 1–16.
Doğanülkü, H. A., & Yavuzer, Y. (2023). Aggression and life goals in adolescents: Mediating effect of visions about the future and moderating effect of gender. Psycho-Educational Research Reviews, 12(2), 409-421. https://doi.org/10.52963/PERR_Biruni_V12.N2.04
Dworkin, A. (1981). Pornography: Men possessing women. Perigee Books.
Eğitim Reformu Girişimi. (2019). Eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği raporu. Sabancı Üniversitesi.
Ercan, H. (2019). Eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği ve feminist pedagojinin imkânı. Toplum ve Bilim, 147, 87–110.
Erdem, A. R., & Şahin, S. (2017). Gender roles in classroom practices: A study on teacher attitudes in Turkey. Educational Sciences: Theory & Practice, 17(2), 529–548. https://doi.org/10.12738/estp.2017.2.0008
Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Continuum.
Gök, F. (2004). The gendered construction of education in Turkey. In R. J. Simon (Ed.), Advancing gender equality: Case studies from across the commonwealth (pp. 165–178). Commonwealth Secretariat.
Güney, H. (2017). Parental expectations and gender roles in contemporary Turkey. Journal of Family Studies, 23(3), 268–284. https://doi.org/10.1080/13229400.2016.1194302
Haraway, D. (1991). Simians, cyborgs, and women: The reinvention of nature. Routledge. (Essays originally published 1985)
hooks, b. (1994). Teaching to transgress: Education as the practice of freedom. Routledge.
İnal, A. (2019). Televizyon reklamlarında toplumsal cinsiyet temsilleri: Türkiye örneği. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 49, 23–49.
Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274–290. https://doi.org/10.1177/089124388002003004
Kandiyoti, D. (2016). Locating the politics of gender: Patriarchy, neo-liberal governance and violence in Turkey. Research and Policy on Turkey, 1(2), 103–118. https://doi.org/10.1080/23760818.2016.1201242
Kara, Ö. T. (2009). İlköğretim yedinci sınıf kız ve erkek öğrencilerin noktalama işaretlerini uygulayabilme becerilerinin karşılaştırılması. Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (20), 86-104.
Kılıç, Z. (2018). Ailenin toplumsal cinsiyet rollerini inşa etmedeki rolü. Siyasal Kitabevi.
MacKinnon, C. A. (1987). Feminism unmodified: Discourses on life and law. Harvard University Press.
May, T. (1994). The political philosophy of poststructuralist anarchism. Pennsylvania State University Press.
Newman, S. (2001). From Bakunin to Lacan: Anti-authoritarianism and the dislocation of power. Lexington Books.
Shrewsbury, C. M. (1993). What is feminist pedagogy? In L. Garber & J. Paley (Eds.), Tilting the tower: Lesbians, teaching, and academic culture (pp. 166–171). Routledge.
Spivak, G. C. (1988). Can the subaltern speak? In C. Nelson & L. Grossberg (Eds.), Marxism and the interpretation of culture (pp. 271–313). University of Illinois Press.
Tekay, C. (2019). Feminist struggles against media representations in Turkey: Gender, power and resistance. Feminist Media Studies, 19(6), 802–817. https://doi.org/10.1080/14680777.2019.1598394
Tong, R. (2018). Feminist thought: A more comprehensive introduction (5th ed.). Routledge.
Wodak, R., & Meyer, M. (2016). Methods of critical discourse studies (3rd ed.). SAGE.
Yüksel, E. (2020). Feminist politics and the reconfiguration of gender norms in Turkey. Turkish Studies, 21(6), 857–873. https://doi.org/10.1080/14683849.2020.1778602
Referanslar
Alankuş, S. (2018). Medya ve toplumsal cinsiyet: Türkiye’de kadınların temsili. Galatasaray Üniversitesi İletişim Dergisi, 29, 45–62. https://doi.org/10.16878/gsuilet.444951
Arat, Y. (1998). Feminists, Islamists, and political change in Turkey. Political Psychology, 19(1), 117–131. https://doi.org/10.1111/0162-895X.00090
Beauvoir, S. de. (2011). The second sex (C. Borde & S. Malovany-Chevallier, Trans.). Vintage. (Original work published 1949)
Butler, J. (2006). Gender trouble: Feminism and the subversion of identity. Routledge. (Original work published 1990)
Butler, J. (2011a). Bodies that matter: On the discursive limits of sex. Routledge. (Original work published 1993)
Butler, J. (2011b). Excitable speech: A politics of the performative. Routledge. (Original work published 1997)
Çayır, K., & Ergün, M. (2015). Toplumsal cinsiyet eşitliği açısından ders kitapları: Durum analizi. Eğitim ve Bilim, 40(179), 69–83. https://doi.org/10.15390/EB.2015.4347
Çağlayan, H. (2021). Patriyarka ve kadın cinayetleri: Türkiye’de toplumsal cinsiyet temelli şiddetin yapısal boyutları. Fe Dergi, 13(1), 1–16.
Doğanülkü, H. A., & Yavuzer, Y. (2023). Aggression and life goals in adolescents: Mediating effect of visions about the future and moderating effect of gender. Psycho-Educational Research Reviews, 12(2), 409-421. https://doi.org/10.52963/PERR_Biruni_V12.N2.04
Dworkin, A. (1981). Pornography: Men possessing women. Perigee Books.
Eğitim Reformu Girişimi. (2019). Eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği raporu. Sabancı Üniversitesi.
Ercan, H. (2019). Eğitimde toplumsal cinsiyet eşitliği ve feminist pedagojinin imkânı. Toplum ve Bilim, 147, 87–110.
Erdem, A. R., & Şahin, S. (2017). Gender roles in classroom practices: A study on teacher attitudes in Turkey. Educational Sciences: Theory & Practice, 17(2), 529–548. https://doi.org/10.12738/estp.2017.2.0008
Fairclough, N. (1995). Critical discourse analysis: The critical study of language. Longman.
Freire, P. (1970). Pedagogy of the oppressed. Continuum.
Gök, F. (2004). The gendered construction of education in Turkey. In R. J. Simon (Ed.), Advancing gender equality: Case studies from across the commonwealth (pp. 165–178). Commonwealth Secretariat.
Güney, H. (2017). Parental expectations and gender roles in contemporary Turkey. Journal of Family Studies, 23(3), 268–284. https://doi.org/10.1080/13229400.2016.1194302
Haraway, D. (1991). Simians, cyborgs, and women: The reinvention of nature. Routledge. (Essays originally published 1985)
hooks, b. (1994). Teaching to transgress: Education as the practice of freedom. Routledge.
İnal, A. (2019). Televizyon reklamlarında toplumsal cinsiyet temsilleri: Türkiye örneği. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 49, 23–49.
Kandiyoti, D. (1988). Bargaining with patriarchy. Gender & Society, 2(3), 274–290. https://doi.org/10.1177/089124388002003004
Kandiyoti, D. (2016). Locating the politics of gender: Patriarchy, neo-liberal governance and violence in Turkey. Research and Policy on Turkey, 1(2), 103–118. https://doi.org/10.1080/23760818.2016.1201242
Kara, Ö. T. (2009). İlköğretim yedinci sınıf kız ve erkek öğrencilerin noktalama işaretlerini uygulayabilme becerilerinin karşılaştırılması. Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (20), 86-104.
Kılıç, Z. (2018). Ailenin toplumsal cinsiyet rollerini inşa etmedeki rolü. Siyasal Kitabevi.
MacKinnon, C. A. (1987). Feminism unmodified: Discourses on life and law. Harvard University Press.
May, T. (1994). The political philosophy of poststructuralist anarchism. Pennsylvania State University Press.
Newman, S. (2001). From Bakunin to Lacan: Anti-authoritarianism and the dislocation of power. Lexington Books.
Shrewsbury, C. M. (1993). What is feminist pedagogy? In L. Garber & J. Paley (Eds.), Tilting the tower: Lesbians, teaching, and academic culture (pp. 166–171). Routledge.
Spivak, G. C. (1988). Can the subaltern speak? In C. Nelson & L. Grossberg (Eds.), Marxism and the interpretation of culture (pp. 271–313). University of Illinois Press.
Tekay, C. (2019). Feminist struggles against media representations in Turkey: Gender, power and resistance. Feminist Media Studies, 19(6), 802–817. https://doi.org/10.1080/14680777.2019.1598394
Tong, R. (2018). Feminist thought: A more comprehensive introduction (5th ed.). Routledge.
Wodak, R., & Meyer, M. (2016). Methods of critical discourse studies (3rd ed.). SAGE.
Yüksel, E. (2020). Feminist politics and the reconfiguration of gender norms in Turkey. Turkish Studies, 21(6), 857–873. https://doi.org/10.1080/14683849.2020.1778602
