II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Dönemin Siyasi Yaklaşımlarının Bir Yansıması Olarak Ders Kitapları
Özet
Osmanlı Devleti politikalarını toplumsal düzeyde benimsetmek için çeşitli araçlar kullanmış; bu araçlar arasında ders kitapları merkezi bir rol üstlenmiştir. Nitekim ders kitapları aracılığı ile devlet kendi politikaları çerçevesinde bir nesil yetiştirmek istemiştir. Bu doğrultuda Osmanlı Devleti farklı birçok yazar tarafından kaleme alınan ders kitapları aracılığıyla bu amaçlarını gerçekleştirme noktasında başarı sağlamaya çalışmıştır. Osmanlı Devleti’nin kendi politikaları doğrultusunda bir nesil yetiştirmek için gerçekleştirdiği bu hedefleri II. Meşrutiyet döneminde de görmek mümkündür. Özellikle II. Meşrutiyet’in getirdiği kavram ve yeniliklerin benimsetilmesi noktasında ders kitapları önemli rol oynamıştır. Ders kitaplarının politikaların benimsetilmesi noktasındaki bu rolü Cumhuriyet’in ilanından sonrada devam etmiştir. Bu çalışmada, Osmanlı Devleti’ndeki politikaların yansıtılması açısından ders kitaplarının önemi ana hatlarıyla değerlendirilmiştir.
Referanslar
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başbakanlığı Osmanlı Arşivi (BOA).
BOA, MF. MKT. 22/39/1.
Hakimiyet-i Milliye, (17 Temmuz 1337/17 Temmuz 1921).
İçtihad, (11 Nisan 1329/24 Nisan 1913).
İkdam, (4 Şubat 1338/4 Şubat 1922).
Muallim, (15 Kanun-i Sani 1332/28 Ocak 1917).
Muallim, (15 Nisan 1334/15 Nisan 1918).
Muallim, (15 Kanun-i Sani 1334/15 Ocak 1918).
Servet-i Fünun, (26 Eylül 1329/9 Ekim 1913).
Tedrisat-ı İbtidaiye Mecmuası, (1 Kanun-i Sani 1327/14 Ocak 1912).
Terbiye Mecmuası, (14 Teşrin-i Sani 1334/14 Kasım 1918).
Terbiye ve Oyun, (1 Teşrin-i Evvel 1327/14 Ekim 1911).
Düstur, 1. Tertip, 2. Cilt.
Ahmed Mithad, (1303). Abdest ve Namaz, İstanbul: Kırk Ambar Matbaası.
Ahmed Rasim. (1910). Resimli ve Haritalı Osmanlı Tarihi, İstanbul: İkbal Kütüphanesi.
Ahmed Rasim. (1914). Yeni Usul Muallim-i Sarf, İstanbul.
Akyüz, Y. (1982). Türk Eğitim Tarihi Başlangıçtan 1982’ye, Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
Ali Nazima, (1311). Çocuklara Malumât-ı Evveliye, İstanbul: Kasbar Matbaası.
Ali Nazima. (1895). Küçük Coğrafya, İstanbul: Nişan Berberyan Matbaası.
Ali Nazima. (1891). Küçük Tarih-i Müslimîn, İstanbul: Kader Matbaası.
Alkan, M. Ö. (2008). “Osmanlı İmparatorluğu’nda Modernleşme ve Eğitim”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt 6, Sayı 12.
Aydın, T.-Çomruk, S. “İstanbul Maarif Raporları Işığında Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Eğitimin Portresi”, (Yayımlanmamış Makale).
Başgöz, İ. (2010). “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Türkiye’de Eğitimin Genel Görünümü”, Cumhuriyet Dönemi Eğitim Politikaları Sempozyumu (7-9 Aralık 2005), (Haz. Murat Alper Parlak), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
Black, F. H. (1995). “Okullar”, İstanbul 1920, (Çev. Sönmez Taner), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Cihan, A. (2007). Osmanlı’da Eğitim, İstanbul: 3F Yayınevi.
Emre, A. C. (1960). İki Neslin Tarihi, İstanbul: Hilmi Kitabevi.
Erdem, Y. T. (2015). “Maarif Nazırı Ahmet Şükrü Bey’in II. Meşrutiyet Dönemi Eğitim Politikalarına Katkısı”, Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, Sayı 32.
Ergin, O. (1977). Türk Maarif Tarihi, Cilt 1-2, İstanbul: Eser Matbaası.
Halil, Fevâyizü'l-Etfâl, İstanbul, 1875.
İsmail Cezmi. (1328). Meşrutiyet-i Osmaniye Elifbası, İstanbul: Tefeyyüz Kitaphanesi.
Koçer, H.A. (1987). Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu, Ankara: Uzman Yayınları.
Mehmed Abdülkadir, (1911). Çocuklarıma Elifba-yı Türkî, İstanbul: Mürettibîn-i Osmaniye Matbaası.
Okay, C. (2000). Meşrutiyet Çocukları, İstanbul: Bordo Kitaplar.
Okay, C. (2001). Nüzhet Sabit, Ankara: Akçağ Yayınları.
Ortaylı, İ. (1986). İstanbul’dan Sayfalar, İstanbul: Hil Yayınları.
Pelissier, (1890). İdman Birinci Kısım, (Çev. Ali Nazıma), İstanbul.
Sakaoğlu, N. (2003). Osmanlı’dan Günümüze Eğitim Tarihi, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Sami, Ş. (2010). Kâmûs-ı Türkî, İstanbul: Çağrı Yayınları.
Sünbülzâde Mehmed Vehbî, (1872). Tuhfe-i Vehbî.
Referanslar
Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başbakanlığı Osmanlı Arşivi (BOA).
BOA, MF. MKT. 22/39/1.
Hakimiyet-i Milliye, (17 Temmuz 1337/17 Temmuz 1921).
İçtihad, (11 Nisan 1329/24 Nisan 1913).
İkdam, (4 Şubat 1338/4 Şubat 1922).
Muallim, (15 Kanun-i Sani 1332/28 Ocak 1917).
Muallim, (15 Nisan 1334/15 Nisan 1918).
Muallim, (15 Kanun-i Sani 1334/15 Ocak 1918).
Servet-i Fünun, (26 Eylül 1329/9 Ekim 1913).
Tedrisat-ı İbtidaiye Mecmuası, (1 Kanun-i Sani 1327/14 Ocak 1912).
Terbiye Mecmuası, (14 Teşrin-i Sani 1334/14 Kasım 1918).
Terbiye ve Oyun, (1 Teşrin-i Evvel 1327/14 Ekim 1911).
Düstur, 1. Tertip, 2. Cilt.
Ahmed Mithad, (1303). Abdest ve Namaz, İstanbul: Kırk Ambar Matbaası.
Ahmed Rasim. (1910). Resimli ve Haritalı Osmanlı Tarihi, İstanbul: İkbal Kütüphanesi.
Ahmed Rasim. (1914). Yeni Usul Muallim-i Sarf, İstanbul.
Akyüz, Y. (1982). Türk Eğitim Tarihi Başlangıçtan 1982’ye, Ankara: Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Yayınları.
Ali Nazima, (1311). Çocuklara Malumât-ı Evveliye, İstanbul: Kasbar Matbaası.
Ali Nazima. (1895). Küçük Coğrafya, İstanbul: Nişan Berberyan Matbaası.
Ali Nazima. (1891). Küçük Tarih-i Müslimîn, İstanbul: Kader Matbaası.
Alkan, M. Ö. (2008). “Osmanlı İmparatorluğu’nda Modernleşme ve Eğitim”, Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, Cilt 6, Sayı 12.
Aydın, T.-Çomruk, S. “İstanbul Maarif Raporları Işığında Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Eğitimin Portresi”, (Yayımlanmamış Makale).
Başgöz, İ. (2010). “Cumhuriyet’in İlk Yıllarında Türkiye’de Eğitimin Genel Görünümü”, Cumhuriyet Dönemi Eğitim Politikaları Sempozyumu (7-9 Aralık 2005), (Haz. Murat Alper Parlak), Ankara: Atatürk Araştırma Merkezi Yayınları.
Black, F. H. (1995). “Okullar”, İstanbul 1920, (Çev. Sönmez Taner), İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
Cihan, A. (2007). Osmanlı’da Eğitim, İstanbul: 3F Yayınevi.
Emre, A. C. (1960). İki Neslin Tarihi, İstanbul: Hilmi Kitabevi.
Erdem, Y. T. (2015). “Maarif Nazırı Ahmet Şükrü Bey’in II. Meşrutiyet Dönemi Eğitim Politikalarına Katkısı”, Türk Kültürü Araştırmaları Dergisi, Sayı 32.
Ergin, O. (1977). Türk Maarif Tarihi, Cilt 1-2, İstanbul: Eser Matbaası.
Halil, Fevâyizü'l-Etfâl, İstanbul, 1875.
İsmail Cezmi. (1328). Meşrutiyet-i Osmaniye Elifbası, İstanbul: Tefeyyüz Kitaphanesi.
Koçer, H.A. (1987). Türkiye’de Modern Eğitimin Doğuşu, Ankara: Uzman Yayınları.
Mehmed Abdülkadir, (1911). Çocuklarıma Elifba-yı Türkî, İstanbul: Mürettibîn-i Osmaniye Matbaası.
Okay, C. (2000). Meşrutiyet Çocukları, İstanbul: Bordo Kitaplar.
Okay, C. (2001). Nüzhet Sabit, Ankara: Akçağ Yayınları.
Ortaylı, İ. (1986). İstanbul’dan Sayfalar, İstanbul: Hil Yayınları.
Pelissier, (1890). İdman Birinci Kısım, (Çev. Ali Nazıma), İstanbul.
Sakaoğlu, N. (2003). Osmanlı’dan Günümüze Eğitim Tarihi, İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Sami, Ş. (2010). Kâmûs-ı Türkî, İstanbul: Çağrı Yayınları.
Sünbülzâde Mehmed Vehbî, (1872). Tuhfe-i Vehbî.
