Cumhuriyet’in Eğitim Politikaları Çerçevesinde Sağır, Dilsiz ve Körler Okullarının Gelişimi

Serap  Kurt Kayserili

doi:10.37609/akya.3827

Yazarlar

Serap Kurt Kayserili

https://orcid.org/0000-0003-0557-0136

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3827.c1110

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de özel eğitim kurumlarının tarihsel gelişimini incelemekte ve 1927–1966 yılları arasındaki dönüşümü ele almaktadır. Engellilik kavramı, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde sosyal sorumluluk ve yardım anlayışından kurumsal eğitim modeline evrilmiştir. Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte devletin modernleşme politikaları çerçevesinde özel eğitim, eğitimin ayrılmaz bir parçası hâline gelmiştir. Araştırmanın amacı, sağır ve dilsiz okullarının gelişim seyrini ortaya koymak ve bu kurumların toplumsal eşitlik ile modernleşme süreciyle ilişkisini değerlendirmektir. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel doküman analizi kullanılmış; arşiv belgeleri, dönemin gazeteleri ve Devlet İstatistik Enstitüsü verileri temel alınmıştır. Bulgular üç dönem halinde incelenmiştir: 1927–1938 yıllarında kurumsallaşma süreci başlamış, ancak kadın öğretmen eksikliği dikkat çekmiştir. 1938–1950 arasında, savaş koşullarına rağmen öğrenci ve öğretmen sayıları düzenli artmış, özellikle kadınların eğitimdeki oranı yükselmiştir. 1950–1960 Demokrat Parti döneminde ise özel eğitim en hızlı genişlemesini yaşamış; öğrenci–öğretmen oranları iyileşmiş ve mezuniyet oranları artmıştır. Sonuç olarak, bu dönem özel eğitimin yalnızca pedagojik bir mesele değil, aynı zamanda toplumsal cinsiyet rolleri, sosyal politika ve modernleşme süreciyle iç içe ilerlediğini göstermektedir. 1951’de özel eğitim kurumlarının Millî Eğitim bünyesine alınması, günümüzdeki kaynaştırma eğitimine ve destek hizmetlerine uzanan sürecin tarihsel temelini oluşturmuştur.

Referanslar

Altay, S., & İra, N. (2016). Special Training in the First Years of the Republic: The School ofthe Deaf, the Dumb and the Blind in Izmir (1923–1938). H. Arslan, M. İçbay, & C. Reggiero (Dü) içinde, Research on Humanitiesand Social Sciences Communication Social Sciences Arts (s. 131–144). Frankfurt : Peter Lang GmbH Internationaler Verlag der Wissenschaften.

Arı, A. (2022). Türkiye’de Engellilik ve Engellilerin Eğitimi Üzerine Bir Derleme. Humanistic Perspective, 4(3), s. 589–605.

Arslan, Y. (2021). Geçmişten Günümüze İşitme Engellilerin Eğitimi ve Türk İşaret Dilinin Rolü. Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi, 8(1), s. 163-178.

Balcı, S. (2014). Sultan II. Abdülhamid Devrinde Engelli Eğitimi (1889–1909): Sağır Dilsiz ve Körler Mektebi. Sultan II. Abdülhamid Sempozyumu: Sosyo-Ekonomik Hayat–Eğitim Bildiriler (20–21 Şubat 2014, Selanik) (s. 285–324). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

BCA. (1925, 07 01). Rum emval-i metrukesinden olup İskan Müdüriyetine verilmiş olan binanın İzmir Dilsiz ve Körler Mektebi'ne tahsisi ile okula ait binaya Müdüriyetin nakli. BCA, 14-43-5. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr/Sayfalar/eSatis/BelgeGoster.aspx?ItemId=33480&Hash=7A79EFEE4F0BBED7ACAA6593E5B470DB5A96656252647FCD63AD6A0A08DD1B8D&Mi=0 adresinden alındı

Çağlar, D. (1982). Cumhuriyet Devrinde 1981’e kadar Özel Eğitim. Ankara University Journal of Facultyof Educational Scienses (JFES), 15(1), s. 322-334.

Çitil, M. (2012). Yasalar ve Özel Eğitim. Ankara: Vize Yayıncılık.

Çitil, M. (2020). Özel Eğitim Alanının Kavramsal, Tarihsel ve Yasal Temelleri. U. Sak, & S. Toraman (Dü) içinde, Türkiye’de Özel Eğitim Hizmetleri (s. 11-47). Ankara: MEB Yayınları.

Devlet İstatistik Enstitüsü, D. (1964). İstatistik Yıllığı 1960-1962. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası.

Devlet İstatistik Enstitüsü, D. (1967). Milli Eğitim Hareketleri 1927-1966. Ankara: Devlet İstatistik Enstitüsü Matbaası.

Dinçel, A. (2022). Atatürk Dönemi Sağır ve Dilsiz Kongrelerinin Türk Basınına Yansımaları (1930–1938). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 18(36), s. 1063–1100.

Güloğlu, K. (2021). Tarihi Süreçte Dünyada ve Türkiye’De Engelliliğin Değişimi ve Gelişimi. T. Güloğlu, & E. S. Kala (Dü) içinde, Değişen Dünyada Sosyal Politika (s. 187–212). Bursa: Ekin Yayınevi.

Güloğlu, K. (2022). Engellilik Hakkında Kavramsal Karmaşanın Nedenleri ve Türkiye’deki Durum. Toplum ve Sosyal Hizmet Dergisi, 33(1), s. 291–315.

Gündüz, M. (2014). Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Engelli Eğitimi Üzerine Gelişmeler. Eğitim-Öğretim ve Bilim Araştırma Dergisi, 10(31), s. 5-14.

İnar, Y. (2020 ). Yerel yönetimlerce Engellilere Sunulan İstihdam Hizmetleri: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Engelliler Müdürlüğü Örneği . Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi(78), s. 429–453.

İstatistik Genel Müdürlüğü, İ. (1948). Küçük İstatistik Yıllığı 1948. Ankara: İstatistik Genel Müdürlüğü Yayınları.

İstatistik Genel Müdürlüğü, İ. (1961). 1959 İstatistik Yıllığı. Ankara.

RasmiGazete. (1957, 02 13). Rasmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/9534.pdf adresinden alındı

ResmiGazete. (1949, 06 08). Resmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/7227.pdf adresinden alındı

ResmiGazete. (1951, 08 09). Resmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/7880.pdf adresinden alındı

ResmiGazete. (1964, 07 31). Resmi Gazete. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/11768.pdf adresinden alındı

Sağlam Tekir, H. (2016). Toplumsal Hayatta Karşılaştıkları Zorluklarla Osmanlı Devleti’nde Sağır, Dilsiz ve Âmâlar. Osmanlı Mirası Araştırmaları Dergisi, 3(7), s. 59-71.

Subaşıoğlu, F., & Atayurt Fenge, Z. Z. (2019). Dünyada ve Türkiye’de Görme Engellilik: Zaman Çizelgesi. DTCF Dergisi, 59(1), s. 595–645.

Şimşek, K. (2020). Osmanlı Devleti’nde Engelli Eğitimi. R. Aydın, İ. Keskin, & N. Z. Yelçe (Dü) içinde, Engellilik Tarihi Yazıları (s. 385-396). İstanbul : İstanbul Üniversitesi Yayınları.

Ünlü, S., Bağçıvan, A., & Kara, B. (2022). Geçmişten Günümüze Türk Kültüründe Engelli Anlamlandırmaları. Milli Kültür Araştırmaları Dergisi, 6(1), s. 96-130.

Yavuz, E., & Tüccar, E. (2023 ). Engelli Bireylerde Umutsuzluk Düzeyinin Sosyal Hizmet Perspektifiyle İncelenmesi. ESAM Ekonomik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(2), s. 160–187.