Akciğer Kanser Epidemiyolojisi ve Risk Faktörleri

Özet

Akciğer kanseri, küresel düzeyde hem insidans hem mortalite açısından en önemli halk sağlığı sorunlarından biridir. 2022 yılında dünya genelinde 2,48 milyon yeni olgu ve 1,8 milyon ölüm bildirilmiş olup, 2050’ye kadar bu sayıların sırasıyla 4,62 milyon ve 3,55 milyona çıkacağı öngörülmektedir. Türkiye’de akciğer kanseri erkeklerde en sık, kadınlarda ise beşinci sırada görülen malignite olup kanser ölümlerinde ilk sırada yer almaktadır. Histolojik olarak akciğer kanserleri küçük hücreli (SCLC) ve küçük hücreli olmayan (NSCLC) tipler olarak sınıflandırılır; NSCLC olguların %85’ini oluşturur. Adenokarsinom, hem dünya genelinde hem de Türkiye’de en yaygın alt tip hâline gelmiş, skuamöz hücreli karsinomun oranı azalmıştır. Bu değişim, sigara kullanımı paternleri, tütün ürünlerindeki modifikasyonlar ve çevresel maruziyetlerle ilişkilidir. Moleküler epidemiyoloji verileri, Türkiye’de EGFR mutasyon oranlarının %10–17 arasında olduğunu ve bu mutasyonların özellikle adenokarsinom, kadın ve sigara içmeyen hastalarda daha sık görüldüğünü ortaya koymaktadır. ALK rearranjmanları ise %3 civarında bulunmuştur. Bu bulgular, kişiselleştirilmiş tedavi kararları açısından önem taşır. Başlıca risk faktörleri arasında tütün kullanımı, dizel egzozu, radon, hava kirliliği, genetik yatkınlık ve kronik akciğer hastalıkları yer almaktadır. Tütün kontrolü, hava kirliliğinin azaltılması ve radon iyileştirme programları birincil korunmanın temelini oluştururken, düşük doz BT taraması yüksek risk gruplarında mortaliteyi azaltmada etkilidir. Kanser epidemiyolojisi, risklerin nicel değerlendirilmesi, tarama stratejilerinin hedeflenmesi ve kaynak tahsisi için kritik bir bilimsel çerçeve sağlar.

Referanslar

Zhou J, Xu Y, Liu J, Feng L, Yu J, Chen D. Global burden of lung cancer in 2022 and projections to 2050: Incidence and mortality estimates from GLOBOCAN. Cancer Epidemiol. 2024;93.

Siegel RL, Giaquinto AN, Jemal A. Cancer statistics, 2024. CA Cancer J Clin. 2024;74(1):12–49.

Lortet-Tieulent J, Soerjomataram I, Ferlay J, Rutherford M, Weiderpass E, Bray F. International trends in lung cancer incidence by histological subtype: Adenocarcinoma stabilizing in men but still increasing in women. Lung Cancer. 2014;84(1):13–22.

Zhou J, Xu Y, Liu J, Feng L, Yu J, Chen D. Global burden of lung cancer in 2022 and projections to 2050: Incidence and mortality estimates from GLOBOCAN. Cancer Epidemiol. 2024;93.

Kanser İstatistikleri. [accessed 12 Sep 2025] Available from: https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/kanser-istatistikleri

Eser S;, Yakut C;, Özdemir R;, Karakilinç H;, Özalan S;, Marshall SF;, et al. Cancer Incidence Rates in Turkey in 2006: A Detailed Registry Based Estimation. Asian Pacific Journal of Cancer Prevention. 2010;11(6):1731–9

World Health Organization. Lung Cancer Fact Sheet, 2024.Lung cancer. Erişim: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/lung-cancer

Ulmeanu R, Didilescu C, Andreescu I. Epidemiology of lung cancer. Pneumologia. 2006;55(1):19–23

Zhang Y, Vaccarella S, Morgan E, Li M, Etxeberria J, Chokunonga E, et al. Global variations in lung cancer incidence by histological subtype in 2020: a population-based study. Lancet Oncol. 2023;24(11):1206–18

Cangır AK, Yumuk PF, Sak SD, Akyürek S, Eralp Y, Yılmaz Ü, et al. Lung Cancer in Turkey. Journal of Thoracic Oncology. 2022;17(10):1158–70.

Lortet-Tieulent J, Soerjomataram I, Ferlay J, Rutherford M, Weiderpass E, Bray F. International trends in lung cancer incidence by histological subtype: Adenocarcinoma stabilizing in men but still increasing in women. Lung Cancer. 2014;84(1):13–22

Özmen S, Ceylan O. Trends in lung cancer incidence within the last 10 years: An Eastern Anatolian single center experience. Journal of Surgery and Medicine. 2020;4(2):112–5.

Aareleid T, Zimmermann ML, Baburin A, Innos K. Divergent trends in lung cancer incidence by gender, age and histological type in Estonia: A nationwide population-based study. BMC Cancer. 2017;17(1):1–10.

Gee K, Yendamuri S. Lung cancer in females—sex-based differences from males in epidemiology, biology, and outcomes: a narrative review. Transl Lung Cancer Res. 2024;13(1):163–78.

Song MA, Benowitz NL, Berman M, Brasky TM, Cummings KM, Hatsukami DK, et al. Cigarette Filter Ventilation and its Relationship to Increasing Rates of Lung Adenocarcinoma. J Natl Cancer Inst. 2017;109(12).

Ensarioğlu K, Özyürek BA, Dinçer M, Gümüşler HA. Reimbursement of Lung Cancer in Turkey: A 10‐Year Single Center Study. Cancer Med. 2025;14(13):e71014.

Özmen S, Ceylan O. Trends in lung cancer incidence within the last 10 years: An Eastern Anatolian single center experience. Journal of Surgery and Medicine. 2020;4(2):112–5.

Demiray A, Yaren A, Karagenc N, Bir F, Ag D, Er K, et al. The Frequency of EGFR and KRAS Mutations in the Turkish Population with Non-small Cell Lung Cancer and their Response to Erlotinib Therapy. Balkan J Med Genet. 2018;21(2):21.

Komurcuoglu B, Karakurt G, Kaya O, Diniz G, Kirbiyik O, Evkan A, et al. Investigation of EGFR and ALK mutation frequency and treatment results in advanced non-small cell lung cancer. J Cancer Res Ther. 2023;19(Supplement):S183–90.

Doll R, Peto R, Boreham J, Sutherland I. Mortality in relation to smoking: 50 years’ observations on male British doctors. BMJ. 2004;328(7455):1519–28.

Law MR, Morris JK, Watt HC, Wald NJ. The dose-response relationship between cigarette consumption, biochemical markers and risk of lung cancer. Br J Cancer. 1997;75(11):1690–3.

Possenti I, Romelli M, Carreras G, Biffi A, Bagnardi V, Specchia C, et al. Association between second-hand smoke exposure and lung cancer risk in never-smokers: a systematic review and meta-analysis. Eur Respir Rev. 2024;33(174).

Öberg M, Jaakkola MS, Woodward A, Peruga A, Prüss-Ustün A. Worldwide burden of disease from exposure to second-hand smoke: A retrospective analysis of data from 192 countries. The Lancet. 2011;377(9760):139–46

Benbrahim-Tallaa L, Baan RA, Grosse Y, Lauby-Secretan B, El Ghissassi F, Bouvard V, et al. Carcinogenicity of diesel-engine and gasoline-engine exhausts and some nitroarenes. Lancet Oncol. 2012;13(7):663–4

Loomis D, Grosse Y, Lauby-Secretan B, Ghissassi F El, Bouvard V, Benbrahim-Tallaa L, et al. The carcinogenicity of outdoor air pollution. Lancet Oncol. 2013;14(13):1262–3.

Hamra GB, Guha N, Cohen A, Laden F, Raaschou-Nielsen O, Samet JM, et al. Outdoor particulate matter exposure and lung cancer: a systematic review and meta-analysis. Environ Health Perspect. 2014;122(9):906–11

Darby S, Hill D, Auvinen A, Barros-Dios JM, Baysson H, Bochicchio F, et al. Radon in homes and risk of lung cancer: collaborative analysis of individual data from 13 European case-control studies. BMJ. 2005;330(7485):223–6.

Baan R, Grosse Y, Straif K, Secretan B, El Ghissassi F, Bouvard V, et al. A review of human carcinogens--Part F: chemical agents and related occupations. Lancet Oncol. 2009;10(12):1143–4.

Matakidou A, Eisen T, Houlston RS. Systematic review of the relationship between family history and lung cancer risk. Br J Cancer. 2005;93(7):825–33.

Coté ML, Liu M, Bonassi S, Neri M, Schwartz AG, Christiani DC, et al. Increased risk of lung cancer in individuals with a family history of the disease: A pooled analysis from the International Lung Cancer Consortium. Eur J Cancer. 2012;48(13):1957–68.

Blechter B, Chien LH, Chen TY, Chang IS, Choudhury PP, Hsiao CF, et al. Polygenic Risk Score, Environmental Tobacco Smoke, and Risk of Lung Adenocarcinoma in Never-Smoking Women in Taiwan. JAMA Netw Open. 2023;6(11).

Young RP, Hopkins RJ, Christmas T, Black PN, Metcalf P, Gamble GD. COPD prevalence is increased in lung cancer, independent of age, sex and smoking history. Eur Respir J. 2009;34(2):380–6.

Brown SAW, Dobelle M, Padilla M, Agovino M, Wisnivesky JP, Hashim D, et al. Idiopathic Pulmonary Fibrosis and Lung Cancer. A Systematic Review and Meta-analysis. Ann Am Thorac Soc. 2019;16(8):1041–51.

Hwang SY, Kim JY, Lee HS, Lee S, Kim D, Kim S, et al. Pulmonary Tuberculosis and Risk of Lung Cancer: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Clin Med. 2022;11(3).

Hiatt RA, Sibley A, Venkatesh B, Cheng J, Dixit N, Fox R, et al. From Cancer Epidemiology to Policy and Practice: the Role of a Comprehensive Cancer Center. Curr Epidemiol Rep. 2022;9(1):10–21

de Koning HJ, van der Aalst CM, de Jong PA, Scholten ET, Nackaerts K, Heuvelmans MA, et al. Reduced Lung-Cancer Mortality with Volume CT Screening in a Randomized Trial. N Engl J Med. 2020;382(6):503–13

Parkin DM. The role of cancer registries in cancer control. Int J Clin Oncol. 2008;13(2):102–11.

İndir

Gelecek

30 Ekim 2025

Lisans

Lisans