İşyerlerinde Görünmeyen Tehdit: Biyolojik Risk Etmenleri
Özet
Gelişen teknoloji ve çeşitlenen üretim yöntemleriyle birlikte çalışanlar, yapılan işle bağlantılı olarak pek çok farklı risk faktörüne maruz kalabilmektedirler. Bu risk faktörleri arasında yer alan biyolojik etkenler, görünmeyen ancak etkileri bakımından oldukça ciddi sonuçlara yol açabilen önemli tehlike kaynakları arasında yer almaktadır. Bakteri, virüs, mantar, parazit gibi biyolojik etkenler; sağlık, tarım, gıda, laboratuvar hizmetleri ve diğer birçok sektörde çalışan sağlığını doğrudan tehdit edebilmektedir. COVID- pandemisiyle birlikte biyolojik risklerin yalnızca çalışma hayatıyla sınırlı kalmayarak, aynı zamanda halk sağlığı üzerinde de etkiler doğurabileceğini görülmüştür. Bu derleme çalışmasında, işyerlerinde karşılaşılan biyolojik risk etmenlerini; maruziyet yolları, risk değerlendirme süreçleri ve korunma-kontrol önlemleri çerçevesinde güncel literatür doğrultusunda incelemiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, biyolojik risklerin yönetimi konusunda yasal düzenlemelerle sınırlı kalınmaması, bütüncül ve proaktif bir yaklaşım benimsenmesi gerektiğini vurgulamaktadır.
Referanslar
Ağar, A. Çalışma hayatında biyolojik risk faktörleri ve Covid-19. Halk Sağlığı Hemşireliği Dergisi. 2021;3(2):133-140.
Magnavita N, Chirico F. New and emerging risk factors in occupational health. Applied Sciences. 2020;10(24):8906. doi:10.3390/app10248906.
Medeni V, İlhan MN. (2022). Çalışma yaşamında biyolojik riskler ve korunma. İçinde: M. Pıçakçıefe (Ed.), Çalışma Yaşamıyla İlgili Özel Konular-4 (ss.149-166). Ankara: Halk Sağlığı Uzmanları Derneği
Takala J, Descatha A, Oppliger A, et al. Global estimates on biological risk at work. Safety and Health Work. 2023;14(4):390-397. doi: 10.1016/j.shaw.2023.10.005.
Santos J, Ramos C, Vaz-Velho M, et al. Occupational exposure to biological agents. Advances in Safety Management and Human Performance 2020;1204:61-67. doi: 10.1007/978-3-030-50946-0_9.
Carvalhais C, Querido M, Pereira CC, et al. Biological risk assessment: A challenge for occupational safety and health practitioners during the COVID-19 (SARS-CoV-2) pandemic. Work. 2021;69(1):3-13. doi: 10.3233/WOR-205302.
Kara E. (2021). Çalışma ortamında biyolojik risk etmenleri. F. Tanır (Ed.), İş Sağlığı ve Güvenliği Eğitimi (ss.79-85). Ankara: Akademisyen Kitabevi
HSE (2023). The approved list of biological agents: Advisory Committee on Dangerous Pathogens. Erişim: 20/07/2025 İnternet: https://www.hse.gov.uk/pubns/misc208.htm?utm
ÇSGB. Biyolojik Etkenlere Maruziyet Risklerinin Önlenmesi Hakkında Yönetmelik. 15 Haziran 2013 tarih ve 28678 sayılı Resmi Gazete.
European Agency for Safety and Health at Work (2019). Biological agents and work-related diseases: results of a literature review, expert survey and analysis of monitoring systems. Erişim: 25/07/2025 İnternet:https://op.europa.eu/en/publicationdetail//publication/7524a26d-a9f8-11ea-bb7a-01aa75ed71a1/language-en
Durando, P, Dini, G, Massa, E, et al. Tackling biological risk in the workplace: updates and prospects regarding vaccinations for subjects at risk of occupational exposure in ıtaly. Vaccines. 2019;7(4):141. https://doi.org/10.3390/vaccines7040141
ÇSGB. İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği. 29 Aralık 2012 tarih ve 28512 sayılı Resmi Gazete.
Acke, S, Couvreur, S, Bramer, W, et al. Global infectious disease risks associated with occupational exposure among non-healthcare workers: a systematic review of the literature. Occupational and Environmental Medicine, 2021; 79(1), 63 - 71. doi: 10.1136/oemed-2020-107164.
Burzoni S, Duquenne P, Mater G, et al. Workplace biological risk assessment: review of existing and description of a comprehensive approach. Atmosphere. 2020;11(7):741. doi: 10.3390/atmos11070741
Messens, W, Hugas, M, Afonso, A, et al. Advancing biological hazards risk assessment. EFSA Journal. 2019;17(S1):e170714. doi: 10.2903/j.efsa.2019.e170714.
Na L, Lingfei H, Aijun L, et al. Biosafety laboratory risk assessment. Journal of Biosafety and Biosecurity. 2019;1(2):90-92. doi:10.1016/j.jobb.2019.01.011.
Gürel Ömür N. Farklı el kurutma yöntemlerinin el mikrobiyatasına etkisi: biyolojik risk etmenleri [Doktora tezi]. Trabzon: Avrasya Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İş Sağlığı ve Güvenliği Anabilim Dalı; 2024.
Descatha A, Hamzaoui H, Takala J, et al. A systematised overview of published reviews on biological hazards, occupational health and safety. Safety and Health at Work, 2023;14(4):347-357. doi:10.1016/j.shaw.2023.10.008.
Gültaç AS, Gürel Ömür N, Ağar A. Laboratuvar çalışanlarının iş sağlığı ve güvenliği kapsamında biyolojik riskler hakkında algı düzeylerinin belirlenmesi. Gümüşhane Sağlık Bilimleri Dergisi. 2024;13(2):850-9. doi: 10.37989/gumussagbil.1137529.
