Temporamandibular Eklem Rahatsızlıklarında Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Özet
Çiğneme sistemi; konuşma, yutma ve besinlerin parçalanması gibi temel fonksiyonları üstlenen kemikler, kaslar, bağlar ve dişlerden oluşan karmaşık bir yapıdır. Bu sistemin merkezinde yer alan temporomandibular eklem (TME), mandibular kondil ile temporal kemiğin mandibular fossası arasında yer alıp, artiküler disk aracılığıyla hem rotasyon hem translasyon hareketlerine olanak tanır. TME rahatsızlıkların (TMR) başlıca belirtiler; ağrı, hareket kısıtlılığı, klik/krepitasyon ve baş–kulak–şakak bölgesine yayılan ağrılardır. Rahatsızlıklar multifaktöriyeldir; travmalar, parafonksiyonel alışkanlıklar (bruksizm), oklüzal uyumsuzluklar, bağ dokusu zayıflığı ve inflamasyon. Klinik tablolar arasında kas kökenli ağrılar, kondil-disk düzensizlikleri, inflamatuvar hastalıklar ve osteoartrit öne çıkar. Tanıda ayrıntılı anamnez, sistematik muayene ve görüntüleme yöntemleri birlikte kullanılır. Manyetik Rezonans Görüntüleme disk ve yumuşak dokular için altın standarttır; Bilgisayarlı Tomografi kemik yapıları, panoramik radyografi genel taramayı, ultrasonografi ise invaziv olmayan hızlı bir alternatifi sunar. Bruksizm, çoğunlukla uykuda ortaya çıkan, diş sıkma ve gıcırdatma ile karakterize parafonksiyonel bir alışkanlıktır. Normalden uzun süreli ve farklı yönlü yüklenmeler çene eklemi ve dişlerde yıkıcı etki yaratır. Dişlerde aşınma, dil kenarında dalgalı izler ve kas hassasiyeti tipik bulgularıdır. Tedavi yaklaşımı öncelikle konservatiftir: hasta eğitimi, stres yönetimi, fizik tedavi, farmakoterapi ve oklüzal splintler ön plandadır. Stabilizasyon splintleri özellikle bruksizm ve kas ağrısında etkilidir. İleri olgularda cerrahi ve botoks gibi alternatif yöntemleri uygulanabilir.
Referanslar
Okeson, J. P. (2023). Management of temporomandibular disorders and occlusion (8th ed.). Elsevier.
Ozan O, Aydın M, Ramoğlu S. Temporomandibuler eklem bozukluklarında konservatif tedavi yaklaşımları: Okluzal splintler. ADO Klinik Bilimler Dergisi. 2011;5(3):913-2.
Sancaktar, Ö., & Yanıkoğlu, N. (2020). Temporamandibular Eklem Hastalarında Oklüzal Splint Çeşitlerinin Kullanımı: Derleme Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 30(4), 681-688.
Odabaş, B., & Arslan, S. G. (2008). Temporomandibular Eklem Anatomisi Ve Rahatsızlıkları. Dicle Medical Journal, 35(1), 77-85.
Bilgir, S. B. (2020). Temporomandibular eklem diskinin biyomekanik özellikleri ve disk deplasmanlarının incelenmesi (Yüksek lisans tezi). İstanbul Üniversitesi.
Fletcher M.C., Piecuch J.F., Lieblich S.E., 2004 ‘’Anatomy and pathophysiology of the temporomandibular joint’’, Peterson’s principles of oral and maxillofacial surgery, Eds.BC Decker Inc London, s.933-943.
Clark GT. Diagnosis and treatment of painful tem- poromandibular disorders, Review, Dent. Clin. North Am. 31:645-674, 1987.
Dworkin SF., LeResche L. Research diagnostic criteria for temporomandibular disorders: revi- ew, criteria, examinations and specifications, critique, J. Craniomandib. Disord. 6:301 355, 1992.
Gezer İA, Levendoglu F. Temporomandibular Eklem Rahatsızlıklarının Sınıflandırılması, Tanı Ve Tedavisi. Genel Tıp Derg. 2016;26(1):34-40.
Aynali G, Yener M. Temporomandibular Eklem Bozukluklarında Tedavi Seçenekleri. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2013;3(3):150-4.
Kavuncu V. Temporomandibular Eklem Disfonksiyon Sendromu. In: Göksoy T, ed.Romatizmal Hastalıkların Tanı ve Tedavisi. İstanbul: Yüce Basımevi; 2002; 791-802
Pınto, Of. (1962). A new structure related to the temporomandibular joint and middle ear. J Prosthet Dent 12 ; 95–103.
Wright EF, North SL. Management and Treatment of Temporomandibular Disorders: A Clinical Perspective, Journal of Manual & Manipulative Therapy, 2009.
Tanaka E, Detamore MS, Tanimoto K. Temporomandibular Joint Disorders: Etiology and Diagnostic Approaches, Journal of Dental Research, 2008.
Manfredini D, Temporomandibular Joint Disorders and Pain Syndromes, Clinical Oral Investigations, 2010.
Pınto, Of. (1962). A new structure related to the temporomandibular joint and middle ear. J Prosthet Dent 12 ; 95–103.
Odabaş, B., & Arslan, S. G. (2008). Temporomandibular Eklem Anatomisi Ve Rahatsızlıkları. Dicle Medical Journal, 35(1), 77-85.De Leeuw R, Klasser GD. Orofacial Pain: Guidelines for Assessment, Diagnosis, and Management, 5th Edition.
Schiffman E, Ohrbach R. Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD), Journal of Oral & Facial Pain and Headache, 2014.
Özcan B. Bruksizme eşlik eden miyofasyal ağrı endromlu ve temporomandibular rahatsızlığı olan hastalarda oklüzal splint ve tens tedavilerinin klinik ve ağrı eşiği üzerine olan etkinliklerinin karşılaştırılması. Uzmanlık tezi 2005.
Dworkin SF, LeResche L. Research Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (RDC/TMD), Journal of Craniomandibular Disorders, 1992.
Diagnostic Criteria for Temporomandibular Disorders (DC/TMD), Journal of Oral & Facial Pain and Headache, 2014.
Manfredini D. Temporomandibular Joint Disorders and Pain Syndromes, Clinical Oral Investigations, 2010.
Felício CM, et al. Physical Therapy in Temporomandibular Disorders: A Systematic Review, Brazilian Oral Research, 2014.
Kerstein RB. Disclusion Time Reduction Therapy in TMD Management, Journal of Prosthetic Dentistry, 2001.
Alstergren P, Kopp S. Pain and Synovial Fluid Concentrations of Prostaglandin E2 and Leukotriene B4 in Patients with Temporomandibular Joint Arthralgia, Pain, 2000.
Seyhan T., Sakman B., Cılız D. TME disfonksiyonu değerlendirilmesinde manyetik rezonans görüntüleme. KBB Ve Baş Boyun Cerrahisi Dergisi 8: 66-70, 2000.
Lewis EL., Dolwick MF., Abramowicz S., ReederSLContemporary imaging of the temporomandibularjoint. Dent. Clin. N. Am. 52: 875-890, 2008.
Dağ C, Özalp N, Dağ M. Temporomandibular Düzensizlikler: Tanı ve Tedavi. ADO Klinik Bilimler Dergisi. 2011;5(2):841-7.
Harorlı A., Yılmaz AB., Akgül HM. Radyolojide temel kavramlar ve radyodiagnostik. Atatürk Üni- versitesi Diş Hekimliği Fakültesi Yayınları, Erzurum, 2001, 160-459.
Boeddinghaus R., Whyte A. Current concepts in maxillofacial imaging. Eur. J. Radiol. 66: 396–418, 2008.
McNeill C. Management of temporomandibular disorders: Concepts and controversies. J. Prosthet. Dent. 77: 510-522, 1997.
Emshoff R, Rudisch A. Temporomandibular Joint Disorders and Imaging Techniques, Journal of Clinical Dentistry, 2002.
Katzberg RW., Dolwick MF., Helms CA., Hopens T., Bales DJ., Coggs GC. Arthrotomography of the temporomandibular joint. AJR Am. J. Roentgenol.134: 995-1003, 1980.
Hayashi T., Ito J., Yamada K. The accuracy of so nography for evaluation of internal de- rangement of the temporomandibular joint inasymptomatic elementary school children: comprasion with MR and CT. AJNR Am. J. Neuroradiol. 22: 728-734, 2001.
Alstergren P, Kopp S. Pain and Synovial Fluid Concentrations of Prostaglandin E2 and Leukotriene B4 in Patients with Temporomandibular Joint Arthralgia, Pain, 2000.
Griffiths RH. Report of the President’s conference on examination, diagnosis and management of temporomandibular disorders. J Am Dent Assoc l983; 106(1):75–77.
Eren S, Arıkan HK, Tamam C, Kasapoğlu Ç. Bruksizm ve Güncel Tedavi Yaklaşımları. aktd. Haziran 2016;25(2):241-258. doi:10.17827/aktd.206824
Kataoka K, Ekuni D, Mizutani S, Tomofuji T, Azuma T, Yamane M et al. Association between selfreported bruxism and malocclusion in university students: a cross¬sectional study. J Epidemiol. 2015;25:423¬30.
Akamatsu Y, Minagi S, Sato T. A new method for recording mandibular position during nocturnal bruxism. J Oral Rehabil. 1996;23:622¬6. Lavigne GJ, Manzini C, Kato T. Sleep bruxism. In Principles and Practice of Sleep Medicine (Eds MH Kryger, T Roth, WC Dement):946¬59. Philadelphia, Elsevier, 2005.
Lobbezoo F, Jacobs R, De Laat A, Aarab G, Wetselaar P, Manfredini D. Chewing on bruxism. Diagnosis, imaging, epidemiology and aetiology. Ned Tijdschr Tandheelkd 2017;124:309-316.
Okubauskas L, Baltrušaitytė A, Pileičikienė G. Oral appliances for managing sleep bruxism in adults: a systematic review from 2007 to 2017. J Oral Rehabil 2018; 45: 81-95.
Reddy SV, Kumar MP, Sravanthi D, Mohsin AH, Anuhya V. Bruxism: a literature review. J Int Oral Health 2014;6:105-9.
Klasser GD, Rei N, Lavigne GJ. Sleep bruxism etiology: the evolution of a changing paradigm. J Can Dent Assoc 2015; 81: 2.
Westchester IL. Diagnostic Classification Steering Committee. The International Classification of Sleep Disorders: Diagnostic and Coding Manual. 1st ed. Chicago, Illinois, American Academy of Sleep Medicine, 1990.
Westchester IL. Sleep related bruxism. In International Classification of Sleep Disorders: Diagnosis and Coding Manual. 2nd ed. Chicago, Illinois, American Academy of Sleep Medicine, 2005.
Darien IL. Sleep related bruxism. In International Classification of Sleep Disorders. 3rd ed. Chicago, Illinois, American Academy of Sleep Medicine, 2014.
Koyano K, Tsukiyama Y, Ichiki R, Kuwata T. Assessment of bruxism in the clinic. J Oral Rehabil. 2008; 35: 495-508.
Güleç M, Taşsöker M, Özcan Şener S. Bruksizmin tanı ve tedavisinde güncel yaklaşımlar. Selcuk Dent J. 2019;6(2):221-8.
Ikeda T, Nishigawa K, Kondo K, Takeuchi H, Clark GT. Criteria for the detection of sleep- associated bruxism in humans. J Orofac Pain. 1996; 10: 270-82.
Yamamura M, Takahashi A, Aoki H, Takeuchi N, Endo Y, Tamaki K ve ark. A study on display and accuracy of occlusal contacts by means of T-Scan System. Kanagawa shigaku The Journal of the Kanagawa Odontological Society. 1990; 25: 236-41.
Bozhkova TP. The T-SCAN System in Evaluating Occlusal Contacts. Folia Med (Plovdiv). 2016; 58: 122-30.
Kara Mİ, Ertaş ET, Özen E, Atıcı M, Aksoy S, Erdoğan MS ve ark. BiteStrip analysis of the effect of fluoxetine and paroxetine on sleep bruxism. Arch Oral Biol. 2017;80: 69-74.
Lobbezoo F, van der Zaag J, van Selms MKA, Hamburger HL, Naeije M. Principles for the management of bruxism. J Oral Rehabil. 2008;35: 509-23.
Bader GG, Kampe T, Tagdae T, Karlsson S, Blomqvist M. Descriptive physiological data on a sleep bruxism population. Sleep. 1997; 20: 982- 90.
Macaluso GM, Guerra P, Di Giovanni G, Boselli M, Parrino L, Terzano MG. Sleep bruxism is a disorder related to periodic arousals during sleep. J Dent Res. 1998;77: 565-73.
Lavigne GJ, Guitard F, Rompré PH, Montplaisir JY. Variability in sleep bruxism activity over time. J Sleep Res. 2001; 10: 237-44.
Manfredini D, Lobbezoo F. Relationship between bruxism and temporomandibular disorders: a systematic review of literatüre from 1998 to 2008. Oral Surg Oral Med Oral Pathol Oral Radiol Endod. 2010; 109: 26-50.
Kydd WL. Maximum forces exerted on the dentition by the perioral and lingual musculature. J Am Dent Assoc. 1957; 55: 646- 51.
Lehman ML, Meyer ML. Relationship of dental caries and stress: concentrations in teeth as revealed by photoelastic tests. J Dent Res. 1966; 45: 1706-14.
Grippo JO, Simring M, Schreiner S. Attrition, abrasion, corrosion and abfraction revisited: a new perspective on tooth surface lesions. J Am Dent Assoc. 2004; 135: 1109-18.
Ommerborn MA, Schneider C, Giraki M, Schafer R, Singh P, Franz M ve ark. In vivo evaluation of noncarious cervical lesions in sleep bruxism subjects. J Prosthet Dent. 2007; 98: 150-8.
Sarode GS, Sarode SC. Abfraction: a review. Journal of oral and maxillofacial pathology: JOMFP. 2013; 17:222.
Travell J. Temporomandibular joint pain referred from muscles of the head and neck. J Prosthet Dent. 1960; 10: 745-63.
Long JH, Jr. A device to prevent jaw clenching. J Prosthet Dent. 1998; 79: 353-4.
Shetty S, Pitti V, Satish Babu CL, Surendra Kumar GP, Deepthi BC. Bruxism: a literature review. J Indian Prosthodont Soc 2011; 10: 141-48.
Erdoğ Özgür, M., Arifağaoğlu, Ö., & Karabekmez, D. (2019). Bruksizm teşhis ve tedavisi üzerine güncel yaklaşımlar: Derleme. Turkish Journal of Clinics and Laboratory, 10(2), 251-258.
Johansson A, Omar R, Carlsson GE. Bruxism and prosthetic treatment: a critical review. J Prosthodont Res 2011; 55: 127-36.
De Leeuw R, ed. Orofacial pain. Guidelines for assessment, diagnosis, and management. 4th ed. Chicago, IL: Quintessence Publishing Co, Inc., 2008.
Wahlund K, List T, Larsson B, Treatment of temporomandibular disorders among adolescents: A comparison between occlusal appliance, relaxation trainig, and brief information. Acta Odontol Scand 2003; 61: 203-11.
De Boover JA, Van Der Berge L, De Boever AL, Keersmakers K. Comparasion of clinical profiles and treatment outcomes of an elderly and a younger temporamandibular patient group, J Proshet Dent 1999; 81: 312-17.
Orhan, K. (2003) Manyetik Rezonans Görüntülemede Kullanılan Sirküler Tip Yüzeyel Koilin Homojen Olmayan Sensivitesinin Bilgisayar Programı Yardımıyla Düzeltilerek Temporomandibular Eklem ve Patolojilerinin İncelenmesi. Doktora tezi
M. Kreiner, Edwin Betancor, Glenn T. Clark, Occlusal stabilization appliances: Evidence of their efficacy. J Am Dent Assoc. 2001; 132: 770-77.
Yap AU. Effects of stabilization appliances on nocturnal parafunctional activites in patients with and without signs of temporomandibular disorders. J Oral Rehabil 1998; 25: 64-68.
Tekel, D. N., & Kahraman, D. (2006). Temporomandibular Eklem Bozukluklarının Tedavisinde Oklüzal Splintlerin Kullanımı. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 2006(Supplement 1).
Williams, P. L., & Bannister, L. H. (1995). Gray’s Anatomy (38th ed.). Churchill Livingstone.
131- Yengin E. Temporomandibular Rahatsızlıklarda Teshis ve Tedavi, İstanbul, Dilek Matbaacılık, 2000, 234-239.
132- Ozcan B. Brukzime eşlik eden miyofasiyal ağrı sendromlu ve temporomandibular rahatsızlığı olan hastalarda oklüzal splint ve tens tedavilerinin klinik ve ağrı eşiği üzerine olan etkinliklerinin karşılaştırılması, T.C. Sağlık Bakanlığı Şişli Etfal Hastanesi Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon kliniği, Uzmanlık Tezi, İstanbul, 2005
133- Ramjford SB, Ash MM. Occlusion, ed 3 Chapter 1 Philadelphia. W.B. Sunders, 1983.
134- Faulkner KD. Bruksizm: a review of literature. Part I. Aust. Dent. J. 1990;35:266-276.
135- Rugh JD, Drago CJ. Vertical dimension: a study of clinical rest position and jaw muscle activity. J. Prosthet. Dent. 1981;45:670-675.
Hiyama S., Ono T., Ishiwata Y., Kato Y., Kuroda T. First night effect of an interocclusal appliance on nocturnal masticatory muscle activity, J. Oral Rehabil. 30:139-145, 2003.
McNeill C. Management of temporomandibular disorders: Concepts and controversies. J Prosthet Dent 1997; 77(5):510–522.
Gray RJ, Davies SJ, Quayle AA. A Clinical Approach to Temporomandibular Disorders. Examination of Articulatory System: Occlusion. Br Dent J 1994; 177: 63-68.
Gu W, Yang J, Zhang F, Yin X, Wei X, Wang C. Efficacy of biofeedback therapy via a mini wireless device on sleep bruxism contrasted with occlusal splint: a pilot study. J Biomed Res 2015; 29: 160-68.
