Tek Sağlık Yaklaşımı Çerçevesinde Gıda Hijyeninde Yapay Zeka Uygulamaları
Özet
Yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin gıda hijyeninin sağlanmasındaki dönüştürücü rolünü, "Tek Sağlık" yaklaşımı bağlamında ele alınmaktadır; insan, hayvan ve çevre sağlığının bütünleşik doğasını vurgulayan bu çerçevede YZ, gıda güvenliği risklerinin tahmini, izlenmesi ve kontrolünde merkezi bir araç olarak konumlandırılmaktadır. YZ'nin tahmine dayalı analitik, gerçek zamanlı gözetim, robotik otomasyon, bilgisayarla görme ve veriye dayalı karar mekanizmaları gibi uygulama alanlarını detaylandırarak, kontaminasyonun erken tespiti, operasyonel verimlilik, uyumluluk ve maliyet tasarrufu gibi temel avantajlarını ortaya koyar. Ancak, veri tutarlılığı, tedarik zinciri karmaşıklığı, teknolojik entegrasyon zorlukları ve etik sorunlar gibi uygulama engellerine de dikkat çekilirken, YZ destekli izleme sistemleri ve kontaminasyon önleme algoritmaları gibi sektörel vaka çalışmalarıyla YZ'nin hem halk sağlığını koruma hem de operasyonel mükemmelliği sağlama potansiyeli somutlaştırılmaktadır; böylece YZ'nin Tek Sağlık prensipleri doğrultusunda etkin ve etik kullanımının geleceğin gıda güvenliği politikalarının vazgeçilmez bir parçası olacağı vurgulanmaktadır.
Referanslar
Assunção, R., & Quinteiro, P. (2024). One Health Perspectives on Food System Transformation: Insights from the InsectERA Agenda. The European Journal of Public Health, 34. https://doi.org/10.1093/eurpub/ckae144.1230.
Bremner, J., Vial, F., Fooks, A., Higman, W., Avant, J., & Stentiford, G. (2023). Operationalizing “One Health” for food systems. One Earth. https://doi.org/10.1016/j.oneear.2023.10.010.
Cervantes, P., Xicotencatl, R., Cador, C., & Kinney, I. (2024). Circular economy and food safety: a focus on ONE Health. Applied Food Research. https://doi.org/10.1016/j.afres.2024.100509.
Ding, H., Tian, J., Yu, W., Wilson, D., Young, B., Cui, X., Xin, X., Wang, Z., & Li, W. (2023). The Application of Artificial Intelligence and Big Data in the Food Industry. Foods, 12. https://doi.org/10.3390/foods12244511.
Dora, M., Kumar, A., Mangla, S., Pant, A., & Kamal, M. (2021). Critical success factors influencing artificial intelligence adoption in food supply chains. International Journal of Production Research, 60, 4621 - 4640. https://doi.org/10.1080/00207543.2021.1959665.
Garcia, S., Osburn, B., & Jay-Russell, M. (2020). One Health for Food Safety, Food Security, and Sustainable Food Production. , 4. https://doi.org/10.3389/fsufs.2020.00001.
Ho, C. (2022). Operationalizing “One Health” as “One Digital Health” Through a Global Framework That Emphasizes Fair and Equitable Sharing of Benefits From the Use of Artificial Intelligence and Related Digital Technologies. Frontiers in Public Health, 10. https://doi.org/10.3389/fpubh.2022.768977.
Khan, G., Irshad, G., Ijaz, R., Javaid, S., Tahir, N., & Mehmood, S. (2025). Emboldening food security for global sustainability yoking artificial intelligence. Discover Food. https://doi.org/10.1007/s44187-025-00273-1.
Kutyauripo, I., Rushambwa, M., & Chiwazi, L. (2023). Artificial intelligence applications in the agrifood sectors. Journal of Agriculture and Food Research. https://doi.org/10.1016/j.jafr.2023.100502.
Lee, M., Grabowski, M., Habboub, G., & Mroz, T. (2020). The Impact of Artificial Intelligence on Quality and Safety. Global Spine Journal, 10, 99S - 103S. https://doi.org/10.1177/2192568219878133.
Lie, F., Eric, E., Jessy, J., Jocelyn, J., & Herwanto, V. (2023). Pemanfaatan Kecerdasan Buatan dalam Meningkatkan Higienitas Pangan. Journal of Information System and Technology. https://doi.org/10.37253/joint.v4i1.6223.
Liu, Z., Wang, S., Zhang, Y., Feng, Y., Liu, J., & Zhu, H. (2023). Artificial Intelligence in Food Safety: A Decade Review and Bibliometric Analysis. Foods, 12. https://doi.org/10.3390/foods12061242.
Liu, Z., Wang, S., Zhang, Y., Feng, Y., Liu, J., & Zhu, H. (2023). Artificial Intelligence in Food Safety: A Decade Review and Bibliometric Analysis. Foods, 12. https://doi.org/10.3390/foods12061242.
Mengistu, D., & Ashe, G. (2024). Review of AI-Powered Food Processing: Enhancing Safety and Sustainability. Journal of Agroalimentary Processes and Technologies. https://doi.org/10.59463/japt.2024.2.14.
Qian, C., Murphy, S., Orsi, R., & Wiedmann, M. (2022). How Can AI Help Improve Food Safety?. Annual review of food science and technology. https://doi.org/10.1146/annurev-food-060721-013815.
Rodríguez-Melcón, C., Alonso-Calleja, C., & Capita, R. (2024). The One Health approach in food safety: Challenges and opportunities. Food Frontiers. https://doi.org/10.1002/fft2.458.
Rugji, J., Erol, Z., Taşçı, F., Musa, L., Hamadani, A., Gündemir, M., Karalliu, E., & Siddiqui, S. (2024). Utilization of AI - reshaping the future of food safety, agriculture and food security - a critical review.. Critical reviews in food science and nutrition, 1-45 . https://doi.org/10.1080/10408398.2024.2430749.
Sahni, V., Srivastava, S., & Khan, R. (2021). Modelling Techniques to Improve the Quality of Food Using Artificial Intelligence. Journal of Food Quality. https://doi.org/10.1155/2021/2140010.
Taneja, A., Nair, G., Joshi, M., Sharma, S., Sharma, S., Jambrak, A., Roselló-Soto, E., Barba, F., Castagnini, J., Leksawasdi, N., & Phimolsiripol, Y. (2023). Artificial Intelligence: Implications for the Agri-Food Sector. Agronomy. https://doi.org/10.3390/agronomy13051397.
Wagner, J., Doerr, M., & Schmit, C. (2024). AI Governance: A Challenge for Public Health. JMIR Public Health and Surveillance, 10. https://doi.org/10.2196/58358.
