Sosyal Çevre ve Sağlık Üzerine Etkileri
Özet
Sağlık yalnızca bireysel değil, sosyal çevre, kültürel yapı, ekonomik koşullar ve çevresel etkenlerle şekillenen çok boyutlu bir olgudur. Bireyin yaşadığı fiziksel ortam, sosyal ilişkileri, gelir düzeyi, eğitim durumu, barınma koşulları ve gıdaya erişim gibi unsurlar sağlığı doğrudan etkileyen sosyal belirleyiciler arasında yer alır. Veteriner Halk Sağlığı perspektifiyle değerlendirildiğinde, insan-hayvan-gıda-çevre etkileşimi toplum sağlığı açısından kritik öneme sahiptir. Veteriner halk sağlığı tanımında yapılan sosyal refahın korunması ve geliştirilmesi vurgusu, sağlığın sosyal belirleyicilerinden biri olan beslenmeye erişim ve gıda güvenliği ile doğrudan ilişkilidir; zira bu alanlarda görev alan veteriner hekimler, sağlıklı hayvan üretimi, zoonotik hastalıkların önlenmesi ve güvenli gıda temini yoluyla bireylerin sosyal refahını ve toplum sağlığını korumada kilit bir rol üstlenmektedir. Bu bölümde; fiziksel çevre ve yaşam koşulları, toplumun hijyen alışkanlıkları, toplumun gıda güvenliği bilinci, sosyal yapı ve sağlık davranışları gibi konuların sağlık üzerindeki etkilerinin yanı sıra hayvanlarla kurulan sosyal ilişkiler ve olası halk sağlığı riskleri ve kriz dönemlerinin sağlık üzerine etkileri insan-hayvan-gıda-çevre çerçevesinden ele alınmıştır.
Referanslar
Acevedo, N., Zakzuk, J., & Caraballo, L. (2019). House Dust Mite Allergy under Changing Environments. Allergy, Asthma and Immunology Research, 11, 450–469.
Armstrong, D. (2009). Origins of the problem of health-related behaviours: a genealogical study. Social studies of science, 39, 909-926.
Atella, V., & Kopinska, J. (2014). Body weight, eating patterns, and physical activity: the role of education. Demography, 51, 1225-1249.
Barnett, E., & Casper, M. (2001). A definition of social environment. American journal of public health, 91(3), 465
Braveman, P., Egerter, S., & Williams, D. R. (2011). The social determinants of health: coming of age. Annual Review of Public Health, 32, 381-398.
Coombs, W. T. (2007). Ongoing crisis communication: Planning, managing, and responding. Sage publishing
Didin, M., & Yavuz, B. (2022). Covid-19’un öğrencilerin stres, anksiyete, depresyon, korku düzeylerine etkisi: Sistematik derleme. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar, 14(1), 38-45.
FEDIAF. European Facts & Figures 2018. Report the European Pet Food Industry (2019). Available online: www.fediaf.org/who-we-are/european-statistics.html (accessed on 28 May 2025).
Freeman, L. M., & Michel, K. E. (2001). Evaluation of raw food diets for dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association, 218, 705–709.
Gambino-Shirley, K., Stevenson, L., Concepción-Acevedo, J., et al. (2018). Flea market finds and global exports: Four multistate outbreaks of human Salmonella infections linked to small turtles, United States-2015. Zoonoses and Public Health, 65, 560–568.
Glorioso, V., Pisati, M. (2014). Socioeconomic inequality in health-related behaviors: a lifestyle approach. Quality and Quantity, 48, 2859-2879.
Grollman, E. A. (2014). Multiple disadvantaged statuses and health: the role of multiple forms of discrimination. Journal of Health Social Behaviour, 55, 3-19.
Grönthal, T., Österblad, M., Eklund, M., et al. Sharing more than friendship—Transmission of NDM-5 ST167 and CTX-M-9 ST69 Escherichia coli between dogs and humans in a family, Finland 2015. Euro Surveill, 23(27):1700497.
Gümüş, Y. (2015). Göçün sağlık üzerindeki etkileri. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi, 18(1), 63-67.
Gyles, C. (2016). One Medicine, One Health, One World. The Canadian Veterinary Journal, 57, 345–346.
Hays, J. N. (2005). Epidemics and pandemics: their impacts on human history. Bloomsbury Publishing USA.
Huber, M., Knottnerus, A., Green, L., et al. (2011). How should we define health? BMJ, 343, d4163
Kaplan, B., Kahn, L. H., & Monath, T. P. (2009). The brewing storm. Veterinaria Italiana, 45, 9–18Kiraz, D. E. (2019). Sağlığın sosyal belirleyicileri. Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, 52, 10-13.
King, M. D., Jennings, J., Fletcher, J. M. (2014). Medical adaptation to academic pressure schooling, stimulant use, and socioeconomic status. American Sociological Review, 79, 1039-1066.
Kuruhalil, İ., Özyazıcı, A., & Hosseınnezhad, F. (2020). Türkiye’de Covid-19 pandemisi döneminde sosyal hizmet. Türkiye Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi, 5(1), 1-18.
Lee, J., Perera, D., Glickman, T., et al. (2020). Water-related disasters and their health impacts: A global review. Progress in Disaster Science, 8, 100123.
Manisalidis, I., Stavropoulou, E., Stavropoulos, A., et al. (2020). Environmental and health impacts of air pollution: A review. Frontiers in Public Health, 8, 14.
Markova, G., Baas, S., Conforti, P., & Ahmed, S. (2018). 2017: the impact of disasters and crises on agriculture and food security. Food and Agriculture Organization of the United States
Marmot, M., & Wilkinson, R. (2005). Social determinants of health. Oup Oxford.
Messenger, A. M., Barnes, A. N., & Gray, G. C. (2014). Reverse zoonotic disease transmission (zooanthroponosis): Asystematic review of seldom-documented human biological threats to animals. PLoS ONE, 9, e89055.
Na, W., Lee, K. E., Myung, H. N., et al. (2016). Incidences of waterborne and foodborne diseases after meteorologic disasters in South Korea. Annals of global health, 82(5), 848-857.
Overgaauw, P. A. M., Vinke, C. M., Hagen, M. A. E., et al. (2020) A One Health Perspective on the Human–Companion Animal Relationship with Emphasis on Zoonotic Aspects. International Journal of Environmental Research and Public Health, 17, 3789.
Pampel, F. C., Krueger, P. M., & Denney, J. T. (2010). Socioeconomic disparities in health behaviors. Annual Review of Sociology, 36, 349-370
Pavalko, E. K., & Caputo, J. (2013) Social inequality and health across the life course. American Behavioral Scientist, 57(8), 1040-1056
Porter, R. (1998). The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity. BMJ.
Salajegheh Tazerji, S., Magalhães Duarte, P., Gharieb, R., et al. (2025). Migratory wave due to conflicts: risk of increased infection from zoonotic diseases. Transboundary and Emerging Diseases, 2025(1), 5571316.
Schnittker J, McLeod JD: The social psychology of health disparities. Ann Rev Sociol 2005:75-103.
Sellera, F. P., & Lincopan, N. (2019). Zooanthroponotic transmission of high-risk multidrug-resistant pathogens: Aneglected public health issue. Journal of Infection and Public Health, 12, 294–295.
Serpen, A. (2023). Tek Sağlık yaklaşımının kökeni: Dünyada ve Türkiye'deki mevcut durumu. Journal of One Health Research, 1(3), 1-33.
Short SE, Yang YC, Jenkins TM: Sex, gender, genetics, and health. Am J Public Health 2013, 103(S1):S93-S101.
Tekin, A. (2021). Tarihten günümüze epidemiler, pandemiler ve ekonomik sonuçları. Süleyman Demirel Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 40, 330-355.
Warwick, C.; Arena, P.C.; Steedman, C.; Jessop, M. A review of captive exotic animal-linked zoonoses. J. Environ. Health Res. 2012
Wells, D. L. (2019). The state of research on human–animal relations: Implications for human health. Anthrozoös, 32, 169–181.
Yağcı, A. Savaş, göç ve afetlerde Salgınlar. 5. Ulusal Sterilizasyon Dezenfeksiyon Kongresi, 4-8 Nisan 2007, Antalya.
Yunus, Ö., Kalaycı, S., & Yıldırım, Z. (2024). Pandemi öncesi uzaktan eğitim ile pandemi sonrası yüz yüze eğitim sürecinin karşılaştırılması. Dünya Multidisipliner Araştırmalar Dergisi, 7(1), 23-44.
Zeybek, Z., Bozkurt, Y., & Aşkın, R. (2020). Covid-19 pandemisi: Psikolojik etkileri ve terapötik müdahaleler. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 19(37), 304-318.
