Biyogüvenlik, Biyoterörizm - Agroterörizm
Özet
Biyogüvenlik, biyoterörizm ve agroterörizm kavramları, küresel anlamda biyolojik risk yönetiminin birbiriyle bağlantılı yönlerini temsil etmektedir. Biyogüvenlik, özellikle laboratuvar, tarım ve sağlık hizmetleri ortamlarında patojen mikroorganizmalara ve genetiği değiştirilmiş organizmalara kasıtsız olarak maruz kalınmasını veya bunların salınmasını önlemeye yönelik tedbirlerin uygulanmasını ifade ederken; biyoterörizm, insan nüfusuna zarar vermek veya toplumsal istikrarı bozmak için biyolojik ajanların kasıtlı olarak kullanılmasını içermektedir. Biyoterörizmin bir alt kategorisi olan agroterörizm ise mahsullere veya çiftlik hayvanlarına yönelik kasıtlı saldırılar yoluyla tarım ve gıda sektörünü hedef almakta, böylece gıda güvensizliğine, ekonomik bozulmaya ve toplumda paniğine yol açmaktadır. Biyoteknolojiye giderek daha fazla bağımlı hale gelen bir dünyada, biyolojik tehditlere karşı korunmak her zamankinden daha önemli görülmektedir. Hem kazara hem de kasıtlı olarak şekillenebilecek bu biyolojik tehditleri anlamak, halk sağlığını ve ulusal güvenliği korumak için biyogüvenlik düzenlemeleri, biyogüvenlik protokolleri ve koordineli acil durum hazırlığını içeren entegre bir yaklaşım ile etkili önleme, gözetim ve müdahale stratejilerini benimsemek risklerin azaltılmasında mutlak gereklilik arz etmektedir.
Referanslar
Anderson, P. D., & Bokor, G. (2012). Bioterrorism: pathogens as weapons. Journal of Pharmacy Practice, 25(5), 521–529. https://doi.org/10.1177/0897190012456366
Applebaum, R. S. (2004). Terrorism and the nation’s food supply perspectives of the food industry: where we are, what we have, and what we need. Journal of Food Science, 69(2), 48–50. https://doi.org/10.1111/j.1365-2621.2004.tb15493.x
Barras, V., & Greub, G. (2014). History of biological warfare and bioterrorism. Clinical Microbiology and Infection, 20(6), 497–502. https://doi.org/10.1111/1469-0691.12706
CDC. (2000). Biological and chemical terrorism: strategic plan for preparedness and response. Recommendations of the CDC Strategic Planning Workgroup, 49, 1–14.
Bossi, P., Garin, D., Guihot, A., et al. (2006). Bioterrorism: management of major biological agents. Cellular and Molecular Life Sciences, 63, 2196–2212. https://doi.org/10.1007/s00018-006-6308-z
Busl, K. M., & Bleck, T.P. (2012). Treatment of neuroterrorism. Neurotherapeutics, 9, 139–157. https://doi.org/10.1007/s13311-011-0097-2
Cartagena Protocol on Biosafety. (2023). Cartagena Protocol on Biosafety. Convention on Biological Diversity. (10/04/2025 tarihinde https://bch.cbd.int/protocol/default.aspx adresinden ulaşılmıştır.)
CDC. (2020). Biosafety in Microbiological and Biomedical Laboratories. 6th ed., CS308133-A.
Darling, R. G., Catlett, C.L., Huebner, K.D., et al. (2002). Threats in bioterrorism I: CDC category A agents. Emergency Medicine Clinics of North America, 20, 273–309. https://doi.org/10.1016/s0733-8627(02)00005-6
Das, S., & Kataria, V.K. (2011). Bioterrorism: A public health perspective. Medical Journal Armed Forces India, 66(3), 255–260. https://doi.org/10.1016/S0377-1237(10)80051-6
Fong, I.W., & Alibek, K. (2009). Bioterrorism and infectious agents: a new dilemma for the 21st century. New York: Springer.
Foxell, Jr J. W. (2001). Current trends in agroterrorism (antilivestock, anticrop, and antisoil bioagricultural terrorism) and their potential impact on food security. Studies in Conflict & Terrorism, 24, 107–129. https://doi.org/10.1080/10576100151101623
Hilleman, M.R. (2002). Overview: cause and prevention in biowarfare and bioterrorism. Vaccine, 20, 3055–3067. https://doi.org/10.1016/s0264-410x(02)00300-6
Hu, X., Xu, B., Xiao, Y., et al. (2022). Overview and prospects of food biosafety. Journal of Biosafety and Biosecurity, 4, 146–150. https://doi.org/10.1016/j.jobb.2022.11.001
Janik, E., Ceremuga, M., Saluk-Bijak, J., et al. (2019). Biological toxins as the potential tools for bioterrorism. International Journal of Molecular Sciences, 20, 1181. https://doi.org/10.3390/ijms20051181
Kelle, A. (2009). Synthetic biology and biosecurity: from low levels of awareness to a comprehensive strategy. EMBO Reports, 10, S23–S27. https://doi.org/10.1038/embor.2009.119
Keremidis, H., Appel, B., Menrath, A., et al. (2013). Historical Perspective on Agroterrorism: Lessons Learned from 1945 to 2012. Biosecurity and Bioterrorism: Biodefense Strategy, Practice, and Science, 11(1), S17–S24. https://doi.org/10.1089/bsp.2012.0080
Kman, N. E., & Nelson, R. N. (2008). Infectious agents of bioterrorism: a review for emergency physicians. Emergency Medicine Clinics of North America, 26, 517–547. https://doi.org/10.1016/j.emc.2008.01.006
Koblentz, G. D. (2010). Biosecurity reconsidered: Calibrating biological threats and responses. International Security, 34(4), 96–132. https://doi.org/10.1162/isec.2010.34.4.96
Lim, D. V., Simpson, J. M., Kearns, E.A., et al. (2005). Current and developing technologies for monitoring agents of bioterrorism and biowarfare. Clinical Microbiology Reviews, 18(4), 583–607. https://doi.org/10.1128/CMR.18.4.583–607.2005
Mushtaq, A., El-Azizi, M., Khardori, N. (2006). Category C potential bioterrorism agents and emerging pathogens. Infectious Disease Clinics of North America, 20, 423–441. https://doi.org/10.1016/j.idc.2006.03.003
Nordmann, B. D. (2010). Issues in biosecurity and biosafety. International Journal of Antimicrobial Agents, 36(Suppl 1), S66–S69. https://doi.org/10.1016/j.ijantimicag.2010.06.025
Papagiotas, S., & Shannon, K. (2024). Suspected intentional use of biologic and toxic agents. Chapter 24 of The CDC Field Epidemiology Manual.
Rasco, B. A., & Bledsoe, G.E. (2005). Bioterrorism and food safety. Boca Raton, Florida: CRC Press.
Resnik, D. B. (2024). Biosafety, biosecurity, and bioethics. Monash Bioethics Review, 42, 137–167. https://doi.org/10.1007/s40592-024-00204-3
Schlossberg, D. (2004). Medical interventions for bioterrorism and emerging infections. 1st ed. Newtown, PA: Handbooks in Health Care.
Wang, F., & Zhang, W. (2019). Synthetic biology: Recent progress, biosafety and biosecurity concerns, and possible solutions. Journal of Biosafety and Biosecurity, 1, 22–30. https://doi.org/10.1016/j.jobb.2018.12.003
WHO. (2006). Biorisk management: Laboratory biosecurity guidance. (24/03/2025 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/biorisk-management-laboratory-biosecurity-guidance adresinden ulaşılmıştır)
