Atık Yönetimi
Özet
Dünya üzerindeki artan nüfus sayısı ve sanayileşme sebebiyle çevre kirliliği sorunları giderek artmaktadır. Atıklar, insanlar da dahil olmak üzere tüm canlıların yaşamlarını sürdürebilmeleri için gerekli tüm doğal kaynakları tehdit etmektedir. Atık miktarında gün geçtikçe meydana gelen bu artışlar, atıkların uygun şekilde bertarafını zorunlu kılarak atık yönetimini sağlıklı bir çevre yönetim sisteminin ayrılmaz bir parçası haline getirmektedir. Atıkların oluşturulmasından nihai bertarafına kadar olan toplama, arıtma, taşıma ve izleme dahil olmak üzere işleme sürecine atık yönetimi adı verilmektedir. Azalt, yeniden kullan ve geri dönüştür ilkelerinden yola çıkarak sürdürülebilirliğin sağlanması atık yönetiminin temelini oluşturmaktadır. Katı atık hacminde meydana gelen artışlar, atık yönetimiyle ilgili riskleri de beraberinde getirmektedir. Bu nedenle, son yıllarda gelecek nesiller için daha temiz ve sağlıklı bir çevre oluşturabilmek adına sürdürülebilir atık yönetimi uygulamalarına odaklanılmaktadırlar. Bu bölümde farklı süreçler sonucunda ortaya çıkan atık türleri, atık yönetimi, oluşturduğu halk sağlığı riskleri güncel bilgiler ışığında bir araya getirilmiştir.
Referanslar
Ahmad, T., Aadil, R. M., Ahmed, H., et al. (2019). Treatment and utilization of dairy industrial waste: A review. Trends in Food Science & Technology, 88, 361–372. https://doi.org/10.1016/j.tifs.2019.04.003
Akpan, V. E., & Olukanni, D. O. (2020). Hazardous waste management: An African overview. Recycling, 5(3), 15. https://doi.org/10.3390/recycling5030015
Atık Yönetimi Yönetmeliği. (2015). T.C. Resmi Gazete, (29314, 2 Nisan 2015).
Bandaw, T., & Herago, T. (2017). Review on abattoir waste management. Global Veterinaria, 19(2), 517–524. https://doi.org/10.5829/idosi.gv.2017.517.524
Bency, K. T., Jansy, J., Thankappan, B., et al. (2003). Study on the air pollution related human diseases in Thiruvananthapuram city, Kerala. In Proceedings of the Third International Conference on Environment and Health (pp. 15–22). India.
Besediuk, V., Yatskov, M., Korchyk, N., et al. (2024). Whey-from waste to a valuable resource. Journal of Agriculture and Food Research, 18, 101280. https://doi.org/10.1016/j.jafr.2024.101280
Bustillo-Lecompte, C., & Mehrvar, M. (2017). Slaughterhouse wastewater. Treatment, management and resource recovery. In R. Farooq & Z. Ahmad (Eds.), Physico-chemical wastewater treatment and resource recovery (pp. 153–174). London: InTechOpen.
Cook, E., Woolridge, A., Stapp, P., et al. (2023). Medical and healthcare waste generation, storage, treatment and disposal: A systematic scoping review of risks to occupational and public health. Critical Reviews in Environmental Science and Technology, 53(15), 1452–1477. https://doi.org/10.1080/10643389.2022.2150495
Çevre Kanunu. (1983). 2872 sayılı T.C. Resmi Gazete (18132, 11 Ağustos 1983).
Demirbas, A. (2011). Waste management, waste resource facilities and waste conversion processes. Energy Conversion and Management, 52(2), 1280–1287. https://doi.org/10.1016/j.enconman.2010.09.025
EUROSTAT. (2024). Generation of waste by waste category, hazardousness and NACE Rev. 2 activity. https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/env_wasgen/default/table?lang=en
Exposto, L., Bakta, M., Wirawan, M., et al. (2022). Benefits of medical waste management in the facility health services. Journal of Medical and Health Studies, 3(3), 75–82. https://doi.org/10.32996/jmhs.2022.3.3.11
Fadaei, A. (2023). Comparison of medical waste management methods in different countries: A systematic review. Reviews on Environmental Health, 38(2), 339–348. https://doi.org/10.1515/reveh-2021-0170
Gaur, C. (2008). Basic Environment Engineering. New Delhi: New Age International Publishers.
Gharfalkar, M., Court, R., Campell, C., et al. (2015). Analysis of waste hierarchy in the European Waste Directive 2008/98/EC. Waste Management, 39, 305–313. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2015.02.007
Girotto, F., Alibardi, L., & Cossu, R. (2015). Food waste generation and industrial uses: A review. Waste Management, 45, 32–41. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2015.06.008
Hatipoğlu, A. (2021). Süt endüstrisi atıkları. In C. Keskin & M. F. Baran (Eds.), Atıklar kavramı, sınıflandırılması ve yönetimi (pp. 67–86). Ankara: İksad Yayınevi.
Hossain, M. S., Santhanam, A., Norulaini, N. N., et al. (2011). Clinical solid waste management practices and its impact on human health and environment – A review. Waste Management, 31(4), 754–766. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2010.11.008
İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Planı (2024–2030). (2025, 26 Mayıs). https://iklim.gov.tr/db/english/dokumanlar/2024-2030--8230-3126-20240328165629.pdf
Inglezakis, V. J., & Moustakas, K. (2015). Household hazardous waste management: A review. Journal of Environmental Management, 150, 310–321. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2014.11.021
Jawjit, S., Narom, N., & Thongkaow, P. (2024). Evaluating household hazardous waste generation, composition, and health risks in an urban municipality. Journal of Human, Earth & Future, 5(3), 471–482. https://doi.org/10.28991/HEF-2024-05-03-011
Kanagamani, K., Geethamani, P., & Narmatha, M. (2020). Hazardous waste management. In S. Sarvajayakesavalu & P. Charoensudjai (Eds.), Environmental change and sustainability. IntechOpen. https://doi.org/10.5772/intechopen.94080
Kibler, K. M., Reinhart, D., Hawkins, C., et al. (2018). Food waste and the food-energy-water nexus: A review of food waste management alternatives. Waste Management, 74, 52–62. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2018.01.009
Kolev Slavov, A. (2017). General characteristics and treatment possibilities of dairy wastewater – A review. Food Technology and Biotechnology, 55(1), 14–28. https://doi.org/10.17113/ftb.55.01.17.4520
Lee, S., & Lee, D. (2022). Effective medical waste management for sustainable green healthcare. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(22), 14820. https://doi.org/10.3390/ijerph192214820
Mmereki, D., Baldwin, A., Hong, L., et al. (2016). The management of hazardous waste in developing countries. In H. E. D. M. Saleh & R. O. A. Rahman (Eds.), Management of hazardous wastes (pp. 34–50). Chongqing: IntechOpen.
Mozhiarasi, V., & Natarajan, T. S. (2022). Slaughterhouse and poultry wastes: Management practices, feedstocks for renewable energy production, and recovery of value-added products. Biomass Conversion and Biorefinery, 15, 1705–1728. https://doi.org/10.1007/s13399-022-02352-0
OECD. (2019). Environmental Performance Reviews: Turkey. https://www.oecd.org/en/publications/oecd-environmental-performance-reviews-turkey-2019_9789264309753-en.html
Okonkwo, C., Liu, L., Guo, J., et al. (2025). Review on medical waste management in China and Nigeria. Waste Management & Research, 43(5), 632–648. https://doi.org/10.1177/0734242X241271018
Ostojić, S., Pavlović, M., Živić, M., et al. (2005). Processing of whey from dairy industry waste. Environmental Chemistry Letters, 3(1), 29–32. https://doi.org/10.1007/s10311-005-0108-9
Özcan, T., & Harputlugil, B. T. (2021). Süt endüstrisi atıklarının çevresel etkileri ve biyoteknolojik olarak değerlendirilmesi. Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, 35(2), 415–437.
Paritosh, K., Kushwaha, S. K., Yadav, M., et al. (2017). Food waste to energy: An overview of sustainable approaches for food waste management and nutrient recycling. BioMed Research International, 2017, 2370927. https://doi.org/10.1155/2017/2370927
Sar, T., Harirchi, S., Ramezani, M., et al. (2022). Potential utilization of dairy industries by-products and wastes through microbial processes: A critical review. Science of the Total Environment, 810, 152253. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2021.152253
Saxena, S., & Jotshi, C. (1996). Management and combustion of hazardous wastes. Progress in Energy and Combustion Science, 22, 401–425. https://doi.org/10.1016/S0360-1285(96)00007-X
Shields, J. (1990). Hazardous waste management. Cell Biology and Toxicology, 6, 333–335. https://doi.org/10.1007/BF02443809
Singh, N., Ogunseitan, O., & Tang, Y. (2022). Medical waste: Current challenges and future opportunities for sustainable management. Critical Reviews in Environmental Science and Technology, 52(11), 2000–2022. https://doi.org/10.1080/10643389.2021.1885325
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı. (2015). Türkiye Çevre Durum Raporu. Çevresel Etki Değerlendirmesi ve Planlama Genel Müdürlüğü, Ankara.
Thi, N. B. D., Kumar, G., & Lin, C. Y. (2015). An overview of food waste management in developing countries: Current status and future perspective. Journal of Environmental Management, 157, 220–229. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2015.04.022
Tıbbi Atıkların Kontrolü Yönetmeliği. (2017). T.C. Resmî Gazete, (29959, 25 Ocak 2017).
TÜİK. (2022). Atık İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Atik-Istatistikleri-2022-49570
Ulusal Atık Yönetimi ve Eylem Planı. (2023). https://webdosya.csb.gov.tr/db/cygm/haberler/ulusal_at-k_yonet-m--eylem_plan--20180328154824.pdf
Ungureanu, N., Vlăduț, N. V., Biriș, S. Ș., et al. (2024). Management of waste and by–products from meat industry. Acta Technica Corviniensis – Bulletin of Engineering, 17(1), 49–58.
Windfeld, E. S., & Brooks, M. S. L. (2015). Medical waste management – A review. Journal of Environmental Management, 163, 98–108. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2015.08.013
Yang, T., Du, Y., Sun, M., et al. (2024). Risk management for whole-process safe disposal of medical waste: Progress and challenges. Risk Management and Healthcare Policy, 1503–1522. https://doi.org/10.2147/RMHP.S464268
Yilmaz, O., Kara, B. Y., & Yetis, U. (2017). Hazardous waste management system design under population and environmental impact considerations. Journal of Environmental Management, 203, 720–731. https://doi.org/10.1016/j.jenvman.2016.06.015
