İklim Değişikliği ve Halk Sağlığına Etkileri
Özet
İklim değişikliği, halk sağlığı üzerinde ciddi ve çok yönlü etkiler yaratmaktadır. Artan sıcaklıklar ve aşırı hava olayları, doğrudan ve dolaylı olarak insanların sağlığını tehdit etmektedir. Yüksek sıcaklıklar, kalp ve solunum yolu hastalıklarını artırabilir, sıcak hava dalgaları ve hava kirliliği ise bu rahatsızlıkları daha da şiddetlendirebilir. İklim değişikliği aynı zamanda doğal afetlerin sıklığını ve şiddetini artırarak, yaralanmalar, hastalıklar ve ölüm oranlarını yükseltebilir. Aşırı hava olayları sonucu ortaya çıkan seller, fırtınalar, orman yangınları ve kuraklıklar, yaşam alanlarını, su ve gıda güvenliğini tehdit ederek enfeksiyon hastalıklarının yayılmasına neden olabilir. Ayrıca, değişen hava koşulları, vektör kaynaklı hastalıkların yayılımını artırarak, bu hastalıkların coğrafi alanlarını genişletebilir. İklim krizi, özellikle düşük gelirli ve gelişmekte olan ülkelerde sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırarak, halk sağlığını daha da kötüleştirebilir. Bu sebeplerle, iklim değişikliğine karşı etkili mücadele, halk sağlığının korunması için kritik öneme sahiptir.
Referanslar
Bäckstrand, K., Lövbrand, E. (2016) The road to Paris: Contending climate governance discourses in the post-Copenhagen era. Journal of Environmental Policy & Planning, 18(5), 614–635. http://doi.org/10.1080/1523908X.2015.1129612
Balbus, J., Crimmins, A., Gamble, J. L., et al. (2016). Climate Change and Human Health. The Impacts of Climate Change on Human Health in the United States: A Scientific Assessment. U.S. Global Change Research Program, Washington, DC, (16/12/2024 tarihinde http://dx.doi.org/10.7930/J0VX0DFW adresinden ulaşılmıştır).
Basiri, S. (2024) Interconnected risks: Exploring the nexus of zoonosis and climate change. Journal of Zoonotic Diseases, 8(3), 515-523. http://doi:10.22034/jzd.2024.18076
Campbell-Lendrum, D., Neville, T., Schweizer, C., Neira, M. (2023) Climate change and health: three grand challenges. Nature Medicine, 29, 1631–1638. http://doi:10.1038/s41591-023-02438-w
Cheng, M., McCarl, B., Fei, C. (2022) Climate change and livestock production: A literature review. Atmosphere, 13: 140. http://doi:10.3390/atmos13010140
de Souza, W. M., Weaver, S. C. (2024) Effects of climate change and human activities on vector-borne diseases. Nature Reviews Microbiology, 22, 476–491. http://doi:10.1038/s41579-024-01026-0
Ellwanger, J. H., Kulman-Leal, B., Kaminski, V. L., et al. (2020) Beyond diversity loss and climate change: Impacts of Amazon deforestation on infectious diseases and public health. Annals of the Brazilian Academy of Sciences, 92(1), e20191375. http://doi:10.1590/0001-3765202020191375
FAO. Global Forest Resources Assessment 2020. Food and Agriculture Organization of the United Nations. (01.03.2025 tarihinde https://www.fao.org/forest-resources-assessment/en/ adresinden ulaşılmıştır).
Godde, C. M., Mason-D’Croz, D., Mayberry, D. E., et al. (2021) Impacts of climate change on the livestock food supply chain; a review of the evidence. Global Food Security, 28:100488, https://doi:10.1016/j.gfs.2020.100488
Intergovernmental Panel on Climate Change. Climate change 2023: Synthesis report. Contribution of Working Groups I, II and III to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (Core Writing Team, H. Lee & J. Romero [Eds.]). IPCC. (15.01.2025 tarihinde https://www.ipcc.ch/report/sixth-assessment-report-cycle/ adresinden ulaşılmıştır).
International Energy Agency (IEA). Fossil fuel supply. (16/02/2025 tarihinde https://www.iea.org/reports/fossil-fuel-supply adresinden ulaşılmıştır).
Jerrett, M., Connolly, R., Garcia-Gonzales, D. A., et al. (2024) Climate change and public health in California: A structured review of exposures, vulnerable populations, and adaptation measures. PNAS, 121(32), e2310081121. https://doi:10.1073/pnas.2310081121
Lahlali, R., Taoussi, M., Laasli, S. E., et al. (2024). Effects of climate change on plant pathogens and host-pathogen interactions. Crop and Environment, 3: 159–170. https://doi:10.1016/j.crope.2024.05.003
Lee, C. C., Zeng, M., Luo, K. (2024) How does climate change affect food security? Evidence from China. Environmental Impact Assessment Review, 104, 107324. http://doi:10.1016/j.eiar.2023.107324
Levy, B.S., & Patz, J.A. (2015). Climate Change and Public Health. New York: Oxford University Press.
Lobus, N. V., Knyazeva, M. A., Popova, A. F., Kulikovskiy, M. S. (2013) Carbon Footprint Reduction and Climate Change Mitigation: A Review of the Approaches, Technologies, and Implementation Challenges. Journal of Carbon Research, 9, 120. http://doi.org/10.3390/c9040120
NASA. (2023). Climate Change: Vital Signs of the Planet. National Aeronautics and Space Administration. (03.01. 2025 tarihinde https://climate.nasa.gov adresinden ulaşılmıştır).
Odeku, K. O. (2013) Global Climate Change, Threat to Food Safety and Poverty. Mediterranean Journal of Social Sciences, 4(14), 827-834.
Ojeyinka, O. T., Omaghomi, T. T. (2024) Climate change and zoonotic diseases: a conceptual framework for predicting and managing health risks in the USA. GSC Biological and Pharmaceutical Sciences, 27(03), 27–36. http://doi:10.30574/gscbps.2024.26.3.0084
Papakonstantinou, G. I., Voulgarakis, N., Terzidou, G., et al. (2024) Precision livestock farming technology: applications and challenges of animalwelfare and climate change. Agriculture, 14, 620, http://doi:10.3390/agriculture14040620
Philander, S.G. (2012) Chronology. In: Philander S. G (ed.) Encyclopedia of Global warming & Climate Change. 2nd ed. SAGE Publication, Inc.. (23.03.2025 tarihinde https://sk.sagepub.com/ency/edvol/globalwarming/front-matter/d11 adresinden ulaşılmıştır).
Poore, J., & Nemecek, T. (2018) Reducing food’s environmental impacts through producers and consumers. Science, 360(6392), 987–992. http://doi.org/10.1126/science.aaq0216
Resmî Gazete (No. 31621). (2021) 7335 Paris Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun. (05.04.2025 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr adresinen ulaşılmıştır).
Schneider, S., Winning, A., Grüger, F., et al. (2022) Physical activity, climate change and health—a conceptual model for planning public health action at the organizational level. International Journnal of Environmental Research and Public Health, 19, 4664. http://doi:10.3390/ijerph19084664
Tchonkouang, R. D., Onyeaka, H., Nkoutchou, H. (2024) Assessing the vulnerability of food supply chains to climate change-induced disruptions. Science of the Total Environment, 920, 171047. http://doi:10.1016/j.scitotenv.2024.171047
T.C. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı. (2020). Belediyeler ve üniversiteler için yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği için teknik destek (YEVDES) projesi. 11.04.2025 tarihinde https://ab.gov.tr/siteimages/birimler/mib/soi/0001ua/yevdes_projesi_compressed.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Cumhurbaşkanlığı. (2021). 2053 Net Sıfır Emisyon ve Yeşil Kalkınma Vizyonu. (11.04.2025 tarihinde https://netsifirturkiye.org/2053-net-sifir-hedefi-ve-turkiyenin-uzun-donemli-iklim-degisikligi-stratejisi/ adresinden ulaşılmıştır)
T.C. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İklim Değişikliği Dairesi Başkanlığı. Türkiye’nin İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı. (11.04.2025 tarihinde https://webdosya.csb.gov.tr/db/iklim/editordosya/ uyum_stratejisi_eylem_plani_TR.pdf adresinden ulaşılmıştır)
Toromade, A. S., Soyombo, D. A., Kupa, E., et al. (2024) Reviewing the impact of climate change on global food security: Challenges and solutions. International Journal of Applied Research in Social Sciences, 6(7), 1403-1416. http://doi:10.51594/ijarss.v6i7.1300
United Nations Framework Convention on Climate Change. (27.04.2025 tarihinde https://unfccc.int/files/essential_ background/background_publications_htmlpdf/application/pdf/conveng.pdf adresinden ulaşılmıştır).
UNDP Türkiye. (2023) Eğitimde Bilime Dayalı İklim Eylemini Güçlendirme" Çalıştayı Raporu. (12.04.2025 tarihinde https://www.undp.org/tr/turkiye/publications/egitimde-bilime-dayali-iklim-eylemini-guclendirme-calistayi-raporu adresinden ulaşılmıştır).
UNDP Türkiye. (2023) İklim Dostu Şehirler ve Yerel Yönetimlerde İklim Politikaları. (06.04.2025 tarihinde https://www.undp.org/tr/turkiye adresinden ulaşılmıştır).
UNEP. Emissions Gap Report 2022. United Nations Environment Programme. (16/02/2025 tarihinde https://www.unep.org adresinden ulaşılmıştır).
USGS. Science for a changing World. (21.03.2025 tarihinde https://www.usgs.gov/faqs/what-difference-between-global-warming-and-climate-change adresinden ulaşılmıştır).
Varughese, A., Purushothaman, C. (2021) Climate change and public health in India: The 2018 Kerala Floods. WMHP World Medical & Health Policy, 13(1), 16-35. http://doi:10.1002/wmh3.429
Verkuijl, C., Smit, J., Green, J. M. H., et al. (2024) Climate change, public health, and animal welfare: towards a One Health approach to reducing animal agriculture’s climate footprint. Frontiers in Animal Science, 5, 1281450. http://doi:10.3389/fanim.2024.1281450
Wiens, J. J., Zelinka, J. (2024) How many species will Earth lose to climate change? Global Change Biology, 30, e17125. http://doi:10.1111/gcb.17125
World Bank. Climate Change Overview. (05.01. 2025 tarihinde https://www.worldbank.org/en/topic/climatechange/overview adresinden ulaşılmıştır).
World Health Organization. Climate change and health. WHO. (17.02. 2025 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-and-health adresinden ulaşılmıştır).
