Caliciviridae, Coronaviridae ve Tobaniviridae
Özet
Caliciviridae ailesi içinde yer alan genellikle fekal-oral yolla Caliciviruslar hayvan ve insan sağlığını doğrudan etkileyen bazı önemli türleri barındırır. Sapoviruslar, domuzlarda ishal ve kilo kaybı ile karakterize enterik hastalıklara neden olabilir. VESV ve SMV gibi türler, deniz memelilerinden domuzlara geçerek benzer patolojik tablolara yol açmıştır. Bu türler, hayvanlar arası geçişin ve tür bariyerinin aşılabilirliği açısından önemlidir. Genellikle fekal-oral veya solunum yollarıyla bulaşan Coronaviridae ailesinin genetik değişkenliği, çok çeşitli canlı türlerinde meydana getirdiği enfeksiyonlar, etkenin türler arası geçişini ve ekolojik adaptasyonunu mümkün kılmaktadır. Coronaviruslar yenidoğan buzağı ishali ve yetişkin sığırlarda kış dizanterisinin yanı sıra üst ve alt solunum yolu enfeksiyonuna neden olurken; develerde ve domuzlarda enterik (bağırsak), solunum ve sinir sistemi hastalıklarına neden olabilmektedir. Coronavirusların bu geniş konak spektrumu, insan, hayvan ve çevre sağlığı konularını entegre eden 'Tek Sağlık' yaklaşımının önemine dikkat çekmektedir. ToV hakkındaki mevcut bilgilerimizin çoğu BToV ve EToV veya Coronaviridae üyelerinin incelenmesine dayanmaktadır. Toroviruslar arasında türler arası bulaşma ve genetik rekombinasyon mekanizmalarına ilişkin araştırmalar değişen patojenite ve konak çeşitliliğine sahip yeni varyantların ortaya çıkmasına yol açabileceğine işaret etmektedir.
Referanslar
Ahmad T. Global research trends in MERS-CoV: a comprehensive bibliometric analysis from 2012 to 2021. Frontiers in Public Health, 2022;10: 933333. doi: 10.3389/fpubh.2022.933333
Carter HS, Renaud DL, Steele MA, et al. A narrative review on the unexplored potential of colostrum as a preventative treatment and therapy for diarrhea in neonatal dairy calves. Animals. 2021;11(8): 2221. doi: 10.3390/ani11082221
Castells M, Benítez-Galeano MJ, Marandino A, et al. Detection and genetic characterization of bovine torovirus in Uruguay. Viruses. 2024;16(6): 835. doi: 10.3390/v16060835
CEVA: Sours in calves: which are the main pathogens behind? (28.07.2025 tarihinde https://ruminants.ceva.pro/scours-in-calves adresinden ulaşılmıştır).
Chen YM, Burrough E. The effects of swine coronaviruses on ER stress, autophagy, apoptosis, and alterations in cell morphology. Pathogens. 2022;11(8): 940. doi: 10.3390/pathogens11080940
Davidson I, Stamelou E, Giantsis IA, et al. The complexity of swine caliciviruses. A mini review on genomic diversity, infection diagnostics, world prevalence and pathogenicity. Pathogens. 2022;11(4): 413. doi: 10.3390/pathogens11040413
Gerdts V, Zakhartchouk A. Vaccines for porcine epidemic diarrhea virus and other swine coronaviruses. Veterinary microbiology. 2017;206: 45-51. doi: 10.1016/j.vetmic.2016.11.029
Han HJ, Yu H, Yu XJ. Evidence for zoonotic origins of Middle East respiratory syndrome coronavirus. Journal of General Virology, 2016;97(2): 274-280. doi: 10.1099/jgv.0.000342
Hu ZM, Yang YL, Xu LD, et al. Porcine Torovirus (PToV)—a brief review of etiology, diagnostic assays and current epidemiology. Frontiers in Veterinary Science. 2019;6: 120. doi: 10.3389/fvets.2019.00120
ICTV. Family: Caliciviridae. (28.07.2025 tarihinde https://ictv.global/report/chapter/caliciviridae/caliciviridae adresinden ulaşılmıştır).
Jeong JH, Kim GY, Yoon SS., et al. Detection and isolation of winter dysentery bovine coronavirus circulated in Korea during 2002-2004. Journal of veterinary medical science. 2005;67(2): 187-189. doi: 10.1292/jvms.67.187
Kandeel M, Al-Mubarak AI. Camel viral diseases: current diagnostic, therapeutic, and preventive strategies. Frontiers in Veterinary Science. 2022;9: 915475. doi: 10.3389/fvets.2022.915475
Kroneman A, Vega E, Vennema H, et al. Proposal for a unified norovirus nomenclature and genotyping. Archives of virology. 2013;158: 2059-2068. doi: 10.1007/s00705-013-1708-5
Nakata, S, Kogawa K, Numata K, et al. The epidemiology of human calicivirus/Sapporo/82/Japan. Viral Gastroenteritis, 1996;263-270.
Mora-Díaz JC, Piñeyro PE, Houston E, et al. Porcine hemagglutinating encephalomyelitis virus: a review. Frontiers in veterinary science. 2019;6: 53. doi: 10.3389/fvets.2019.00053
Song Z, Xu Y, Bao L, et al. From SARS to MERS, thrusting coronaviruses into the spotlight. Viruses. 2019;11(1): 59. doi: 10.3390/v11010059
Stadler J, Zoels S, Fux R, et al. Emergence of porcine epidemic diarrhea virus in southern Germany. BMC veterinary research. 2015;11: 1-8. doi: 10.1186/s12917-015-0454-1
Swine Health Information Centre (SHIC). Porcine Sapovirus 2021. (02.08.2025 tarihinde https://www.swinehealth.org/wp-content/uploads/2021/04/SHIC-Porcine-Sapovirus-Fact-Sheet-24Apr2021.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Thakor JC, Dinesh M, Manikandan R, et al. Swine coronaviruses (SCoVs) and their emerging threats to swine population, inter-species transmission, exploring the susceptibility of pigs for SARS-CoV-2 and zoonotic concerns. Veterinary Quarterly. 2022;42(1): 125-147. doi: 10.1080/01652176.2022.2079756
Te N, Ciurkiewicz M, van den Brand JM, et al. Middle East respiratory syndrome coronavirus infection in camelids. Veterinary pathology. 2022;59(4): 546-555. doi: 10.1177/03009858211069120
Ujike M, Suzuki T. Progress of research on coronaviruses and toroviruses in large domestic animals using reverse genetics systems. The Veterinary Journal. 2024;106122. doi: 10.1016/j.tvjl.2024.106122
United States Department of Agriculture Animal and Plant Health Inspection Service Veterinary Services. Literature Review: Non-animal Origin Feed Ingredients and the Transmission of Viral Pathogens of Swine 2019. (02.08.2025 tarihinde https://www.aphis.usda.gov/sites/default/files/non-animal-origin-feed-ingredients-transmission-of-viral-pathogens.pdf adresinden ulaşılmıştır).
ViralZone. Caliciviridae. (02.08.2025 tarihinde https://viralzone.expasy.org/32 adresinden ulaşılmıştır).
Vlasova AN, Saif LJ. Bovine coronavirus and the associated diseases. Frontiers in Veterinary Science. 2021;8: 643220. doi: 10.3389/fvets.2021.643220
Zappulli V, Ferro S, Bonsembiante F, et al. Pathology of coronavirus infections: A review of lesions in animals in the one-health perspective. Animals. 2020;10(12): 2377. doi: 10.3390/ani10122377
Zhu Q, Li B, Sun, D. Advances in bovine coronavirus epidemiology. Viruses, 2022;14(5): 1109. doi: 10.3390/v14051109
