Güncel Verilerle Anadolu Memeli Paleontolojisi
Özet
Anadolu, jeolojik ve biyocoğrafik konumu ile memeli yayılımı açısından oldukça önemli bir bölge konumundadır. Kıtalararası bir noktada yer alması, bu bölgeyi memeli türlerinin göç yolları, adaptasyon süreçleri ve çeşitlenmeleri açısından kilit bir alan hâline getirmiştir. Özellikle Neojen döneme ait zengin fosil kayıtları, Anadolu’nun sadece yerel fauna evrimini değil, aynı zamanda Avrasya genelindeki memeli topluluklarının değişimini anlamada da temel bir nokta olduğunu göstermektedir. Bu çalışma Anadolu memeli paleontolojisinin önemini vurgularken, bölgedeki paleontolojik araştırmaların genel durumuna ve güncel bulgulara değinmektedir.
Anadolu Miyosen’e tarihlenen zengin memeli fosil lokaliteleriyle, paleontolojik-paleoantropolojik açından kritik bir nokta olarak bilinmektedir. Paleoantropojik önem içerisinde hem Miyosen hem de Pleistosen fosil buluntular oldukça önemli görünmektedir. Özellikle Orta ve Geç Miyosen'e ait yataklar, bölgedeki memeli faunasının çeşitliliği, ve kıtalararası göç dinamikleri hakkında önemli bilgiler sağlamaktadır. Anadolu'nun, Afrika ve Avrasya arasındaki biyocoğrafik geçiş alanı konumu, türlerin yayılım alanlarının izlenmesinde ve faunal değişimlerin tarihsel süreç içerisindeki takibinde kilit rol oynamaktadır. Bununla birlikte, Miyosen döneme tarihlenen bazı primat fosilleri, Anadolu'nun bu takım için de büyük bir öneme sahip olduğunu göstermektedir.
Anadolu’nun bu kritik konumu ve fosil potansiyeli bağlamında, bu çalışmada son yıllarda yapılan sistematik paleontoloji yayınlarına değinilmiş, Anadolu’nun ve doğa tarihi çalışmalarının-müzelerinin önemi değerlendirilmiştir.
Anatolia holds a particularly significant position in terms of mammalian distribution due to its geological and biogeographic location. Its placement at an intercontinental junction renders the region a key area for understanding migration routes, adaptation processes, and diversification of mammalian species. In particular, the rich fossil record from the Neogene period highlights Anatolia not only as a center for local faunal evolution but also as a fundamental region for understanding changes in mammalian communities across Eurasia. This study underscores the importance of Anatolian mammalian paleontology and addresses both the general status of paleontological research in the region and recent findings. With its numerous mammalian fossil localities dating to the Miocene, Anatolia is recognized as a critical area from both paleontological and paleoanthropological perspectives. Fossil discoveries from both the Miocene and Pleistocene periods are of notable importance within the broader context of paleoanthropology. Especially the deposits from the Middle and Late Miocene provide valuable insights into the diversity of the mammalian fauna and the dynamics of intercontinental migrations. Anatolia’s role as a biogeographic transition zone between Africa and Eurasia is pivotal in tracing species distributions and monitoring faunal changes over historical time scales. Moreover, certain primate fossils dated to the Miocene period demonstrate that Anatolia also holds significant relevance for this order. In light of Anatolia’s critical position and fossil potential, this study discusses recent systematic paleontology publications and evaluates the importance of Anatolia and natural history studies and museums.
Referanslar
Albayrak, E. (2023). Samsun Bölgesi’nden (Türkiye) ilk Mammuthus (Elephantidae) bulgusu. Bulletin of the Mineral Research and Exploration 172: 141-148.
Albayrak, E., Gürsoy, M., Varol, U. M., Göçer, D., & Şimşek, E. (2025). Örencik Formasyonu (Yenimahalle, Ankara) ilk fosil bulgusu / First fossil record from Örencik Formation (Yenimahalle, Ankara) [Sözlü bildiri, Uluslararası Katılımlı 77. Türkiye Jeoloji Kurultayı]. Ankara, Türkiye.
Alpagut, B., Mayda, S., Kaya, T.T., Demirel, A., van den Hoek Ostende, L.W., Kanık, D., Şarbak, A., Güler, G., Joniak, P., Palaez-Campomanes, P., Kesici, S.D., Halaçlar, K., Bilgin, M., Tan, A., Karakütük, S. (2016). 32 years of excavation in Paşalar site Turkey, the richest hominoid locality of the world. 14th Annual Meeting of the European Association of Vertebrate Palaeontologist, July 6–10 2016, Haarlem, The Netherlands. Program and Abstract Book, 171.
Aytek, A. İ., Mayda, S., Yavuz, A. Y., Tarhan, E. & Alçiçek, M. C. (2023). Paleontological Survey in Aydın of Western Anatolia. A General Review of Fossil Record and New Findings. Cumhuriyetimizin 100. Yılında Aydın İli Antik Kentleri ve Arkeolojik Araştırmaları-I içinde, M. Çekilmez & M. Arinç Özyılmaz (Eds), s. 183–195, Ege Yayınları, İstanbul.
Aytek, A. İ., Yavuz, A. Y., Tarhan, E., Aladağ, B. & Alçiçek, M. C. (2023). Denizli İli Omurgalı Fosil Yatakları Tespiti Yüzey Araştırması 2021. 38. Araştırma Sonuçları Toplantısı Kitabı 1: 63- 72.
Aytek, A.İ., (2024). Anadolu’nun Doğa Tarihi – Sürüngenlerden İnsanlara. Kriter Yayınevi, İstanbul.
Başoğlu, O. (2022). Sofular Kazısı 2019 Yılı Çalışmaları. 2019-2020 Yılı Kazı Çalışmaları Kitabı 3: 445-456.
Beard, K.C., Métais, G., Ocakoğlu, F., Licht, A., (2021) An omomyid primate from the Pontide microcontinent of north-central Anatolia: Implications for sweepstakes dispersal of terrestrial mammals during the Eocene. Geobios, 2021, 66-67, pp.143-152. 10.1016/j.geobios.2020.06.008
Bernor, R. L., Ataabadi, M. M., Basoglu, O., Cirilli, O., Kaya, F., Pehlevan, C., Niknahad, M., Vaziri, M. R., & Arab, A. L. (2024). Cormohipparion cappadocium, a new species from the Late Miocene of Yeniyaylacık, Türkiye, and the emergence of western Eurasian hipparion bioprovinciality. Annales Zoologici Fennici, 61(1). https://doi.org/10.5735/086.061.0119
Behrensmeyer, A. K., Kidwell, S. M., & Gastaldo, R. A. (1992). Taphonomy and paleobiology. Paleobiology, 18(1), 4–52.
Cooper, A. & Wayne R. (1998). New uses for old DNA. Current Opinion in Biotechnology 9: 49-53.
Erkman, A. C., Özkurt, Ş. Ö., & Pehlevan, C. (2019). Kurutlu Kazısı (2017). 40. Kazı Sonuçları Toplantısı Kitabı (Cilt 1, ss. 43–48). Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
Georgalis, G. L., Mayda, S., Alpagut, B., Şarbak, A., & Güler, G. (2020). The westernmost Asian record of pythonids (Serpentes): the presence of Python in a Miocene hominoid locality of Anatolia. Journal of Vertebrate Paleontology: e1781144.
Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., & Ogg, G. M. (Eds.). (2020). Geologic Time Scale 2020. Elsevier.
Green, R.E. vd. (2010). A draft sequence of the Neandertal genome. Science 328(5979): 710-722.
Göktaş, F., Kaya, T. T., Tarhan, E., & Mayda, S. (2023). Karaburun Yarımadası`nın Geç Miyosen Stratigrafisi, Yeni Memeli Bulguları ve Bölgesel Korelasyon, Batı Anadolu. Bulletin of the Geolological Society of Turkey 66(1): 1-22.
Halaçlar, K. (2015). Orta Miyosen yaşlı Afyon Gebeceler memeli fosil lokalitesindeki koprolit bulgularının analizi (Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Halaçlar, K., Sevim Erol, A., Köroğlu, T., Rummy, P., Deng, T., & Mayda, S. (2024). A new Late Miocene Hystrix (Hystricidae, Rodentia) from Turkey. Intergrative Zoology. Doi.org/10.1111/1749-4877.12754.
Halaçlar, K., Alpagut, B., Mayda, S., & Deng, T. (2025). A new systematic study on Hystrix findings from eastern Aegean area. Palaeoworld, 34(2), 100873. /10.1016/j.palwor.2024.100873
Halaçlar, K., Rummy, P., Mayda, S., & Deng, T. (2025). A newly discovered Hystrix primigenia specimen from the Kemiklitepe collection at Ege University Natural History Museum: Insights into paleobiogeography in Eurasia. Integrative Zoology, 20(1), 73–87. https://doi.org/10.1111/1749-4877.12820
Hammer, Ø., & Harper, D. A. T. (2006). Paleontological Data Analysis. Blackwell Publishing.
Higuchi, R. G., Bowman, B., Freiberger, M., Ryder, O. A., & Wilson, A. C. (1984). DNA sequences from the quagga, an extinct member of the horse family. Nature 312: 282–284.
Hofreiter M. vd. (2001). Ancient DNA. Nature Reviews Genetics 2: 353-359.
Kahya Parildar, Ö., Başoğlu, O., Cirilli, O., Dağ, Ö., Kaya, F., Gözlük Kırmızıoğlu, P., Pehlevan, C., Şimşek, E., & Bernor, R. L. (2025). Cormohipparion sofularensis n. sp., a new hipparion species from the Late Miocene of Sofular (Türkiye, Early Turolian). Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 131(2). https://doi.org/10.54103/2039-4942/27705
Kapadokya Paleontoloji Araştırmaları Derneği. Yamula Barajı Fosil Lokaliteleri Kazısı. Erişim: Hakkımızda sayfası.
Kıraç, Y., Sağır, M., Alpagut, A., Önal, S., Yaşar, B., & Taş, A. (2022). 2020 Yılı Cebirli Kurtarma Kazısı. 2019-2020 Yılı Kazı Çalışmaları Kitabı 3: 105-114.
Kjær, K.H. vd. (2022). A 2-million-year-old ecosystem in Greenland uncovered by environmental DNA. Nature 612: 283-291.
Konidaris, G., Aytek, A. I., Yavuz, A. Y., Tarhan, E., & Alçiçek, M. C. (2023). First report of “Mammut” (Mammalia, Proboscidea) from the Upper Miocene of Turkey. Journal of Vertebrate Paleontology, 42(6), e2222784. https://doi.org/10.1080/02724634.2023.2222784
Kostopoulos, D. S., Erol, A. S., Mayda, S., Yavuz, A. Y., & Tarhan, E. (2020). Qurliqnoria (Bovidae, Mammalia) from the Upper Miocene of Çorakyerler (Central Anatolia, Turkey) and its biogeographic implications. Palaeoworld, 29(3), 629–635. https://doi.org/10.1016/j.palwor.2019.10.003
Kostopoulos, D. S., Erol, A. S., Yavuz, A. Y., & Mayda, S. (2021). A new late Miocene bovid (Mammalia: Artiodactyla: Bovidae) from Çorakyerler (Turkey). Fossil Record, 24(1), 9–18. https://doi.org/10.5194/fr-24-9-2021
Kostopoulos, D. S., Sevim Erol, A. & Mayda, S. (2023). Late Miocene ‘ovibovin’ bovids (Mammalia, Bovidae) from Çorakyerler, Turkey. Journal of Vertebrate Paleontology, 43(1). https://doi.org/10.1080/02724634.2023.2232850
Mayda, S., Kaya, T. T., Götaş, F., & Halaçlar, K. (2025). First record of Tapiridae (Perissodactyla, Mammalia) from the early Middle Miocene of Anatolia [Sözlü bildiri, 5th Palaeontological Virtual Congress].
Meyer, M. vd. (2016). Nuclear DNA sequences from the Middle Pleistocene Sima de los Huesos hominins. Nature 531: 504–507.
Morales, J., Mayda, S., Valenciano, A., DeMiguel, D., & Kaya, T. (2019). A new lophocyonid, Izmirictis cani gen. et sp. nov. (Carnivora: Mammalia), from the lower Miocene of Turkey. Journal of Systematic Palaeontology, 17(16), 1347–1358. https://doi.org/10.1080/14772019.2018.1529000.
Orlando, L. vd. (2013). Recalibrating Equus evolution using the genome sequence of an early Middle Pleistocene horse. Nature 499, 74–78.
Oyal, N., Karaman, S. E., Sözeri, K., Şimşek, E., Sağdıç Göçer, D., Erkman, A. C., & Tunoğlu, C. (2024). Kağızman-Tuzluca Havzası’ndan önemli bir jeolojik miras örneği olan dev gergedan ve eşlik eden omurgalı fosil bulguları [Sözlü bildiri, MTA Genel Müdürlüğü Bilimsel Etkinlikler Haftası 2024]. MTA Genel Müdürlüğü Kültür Merkezi Sadrettin Alpan Konferans Salonu, Ankara, Türkiye.
Oyal, N., Karaman, S. E., Sözeri, K., Çakır, K., Yavaş, F., Öztürk, C., Şimşek, E., Saraç, G., Yulu, A., Sevgi, M. A., Erkmen, A. C., & Tunoğlu, C. (2025). Kağızman-Tuzluca Havzası'ndan önemli bir jeolojik miras örneği olan dev gergedan ve eşlik eden omurgalı fosil bulguları, Tuzluca, Iğdır [Sözlü bildiri, Uluslararası Katılımlı 77. Türkiye Jeoloji Kurultayı]. Ankara, Türkiye.
Pääbo, S. (1985) Molecular cloning of Ancient Egyptian mummy DNA. Nature 314, 644–645.
Pehlevan, C., Gözlük Kırmızıoğlu, P., Başoğlu, O., Doğan, U., Yiğit, A., Kaya, F., & Akbaba, A. (2022). 2019 Yılı Yeniyaylacık Fosil Lokalitesi Kazısı. 2019- 2020 Yılı Kazı Çalışmaları Kitabı 1: 413-420.
Pickford, M., Kaya, T., Tarhan, E., Eryılmaz, D., & Mayda, S. (2020a). Small early Miocene listriodont suid (Artiodactyla: Mammalia) from Sabuncubeli (Manisa, SW Anatolia), Turkey. Fossil Imprint 76(2): 325–337.
Pickford, M., Kaya, T., & Mayda, S. (2020b). Listriodon skull from the late middle Miocene of Nebisuyu (Çanakkale – MN 8) Turkey. Fossil Imprint 76(2): 252–269.
Pickford, M., Mayda, S., Alpagut, B., Demirel, F. A., Şarbak, A., & Kaya, T. T. (2020c). Hyracoidea from the Middle Miocene hominoid locality of Paşalar (NW Turkey). Turkish Journal of Earth Sciences 29: 1114-1124.
Prothero, D. R. (2013). Bringing Fossils to Life: An Introduction to Paleobiology (3rd ed.). Columbia University Press.
Pullu, B., Mayda, S., & Kaya, T. (2024). Batı Anadolu Geç Miyosen Memeli Lokalitelerinden Hippotherium brachypus (Hensel, 1862) (Equidae, Hipparionini): Sistematik ve Paleoekoloji. Antropoloji (48), 24-35. 10.33613/antropolojidergisi.1489367
Saraç, G. (2003a). Türkiye Omurgali Fosil Yatakları. MTA Derleme Rapor. Jeoloji Kütüphane 637: 1–218.
Sevim-Erol A., Begun, D.R., Yavuz, A.Y, Tarhan, E., Sözer, Ç.S., Mayda, S., van den Hoek Ostende, L.W., Martin, R.M.G., Alçiçek, M.C. A new ape from Türkiye and the radiation of late Miocene hominines. Commun Biol. 2023 Aug 23;6(1):842. doi: 10.1038/s42003-023-05210-5.
Sickenberg, O. vd. (1975). Die Gliederung des höheren Jungtertiärs und Altquartärs in der Türkei nach Vertebraten und ihre Bedeutung für die internationale Neogen-Stratigraphie. Geologisches Jahrbuch Reihe B, Hefte 15: 1–167.
Tarhan, E., Yavuz, A. Y., Aytek, A. İ., Aladağ, B. & Alçiçek, M. C. (2022). İnegöl (Bursa) Paleontolojik Yüzey Araştırması: İlk Sonuçlar. MASROP E‑Dergi, 16(2), 1-13.
Tholt A, Başoğlu O, Bektaş Y, Bernor R, Carlson JP, Dağ Ö, Doğan U, Erkman AC, Kaya F, Kaymakçı N, Gözlük Kırmızıoğlu P, Meijers MJM, Parıldar ÖK, Pehlevan C, Şimşek E, White T, Renne P. (2025). Building better biochronology: New fossils and 40Ar/39Ar radioisotopic dates from Central Anatolia. Proc Natl Acad Sci U S A. doi: 10.1073/pnas.2424428122.
van der Valk, T. vd. (2021). Million-year-old DNA sheds light on the genomic history of Mammuthus. Nature 591: 265–269.
Webster, M., & Sheets, H. D. (2010). A practical introduction to landmark-based geometric morphometrics. In J. Alroy & G. Hunt (Eds.), Quantitative Methods in Paleobiology (pp. 163–188). Paleontological Society.
Wiley, E. O., & Lieberman, B. S. (2011). Phylogenetics: Theory and Practice of Phylogenetic Systematics (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
Sayar, M. ve Pamir, H.N. (1933) Küçükçekmece Fosil Fıkralı Hayvanlar Mecmuası (Vertébrés fossiles de Küçükçekmece). İst. Darül. Jeol. Enst. Neşriyatı, no. 8, İstanbul.
Referanslar
Albayrak, E. (2023). Samsun Bölgesi’nden (Türkiye) ilk Mammuthus (Elephantidae) bulgusu. Bulletin of the Mineral Research and Exploration 172: 141-148.
Albayrak, E., Gürsoy, M., Varol, U. M., Göçer, D., & Şimşek, E. (2025). Örencik Formasyonu (Yenimahalle, Ankara) ilk fosil bulgusu / First fossil record from Örencik Formation (Yenimahalle, Ankara) [Sözlü bildiri, Uluslararası Katılımlı 77. Türkiye Jeoloji Kurultayı]. Ankara, Türkiye.
Alpagut, B., Mayda, S., Kaya, T.T., Demirel, A., van den Hoek Ostende, L.W., Kanık, D., Şarbak, A., Güler, G., Joniak, P., Palaez-Campomanes, P., Kesici, S.D., Halaçlar, K., Bilgin, M., Tan, A., Karakütük, S. (2016). 32 years of excavation in Paşalar site Turkey, the richest hominoid locality of the world. 14th Annual Meeting of the European Association of Vertebrate Palaeontologist, July 6–10 2016, Haarlem, The Netherlands. Program and Abstract Book, 171.
Aytek, A. İ., Mayda, S., Yavuz, A. Y., Tarhan, E. & Alçiçek, M. C. (2023). Paleontological Survey in Aydın of Western Anatolia. A General Review of Fossil Record and New Findings. Cumhuriyetimizin 100. Yılında Aydın İli Antik Kentleri ve Arkeolojik Araştırmaları-I içinde, M. Çekilmez & M. Arinç Özyılmaz (Eds), s. 183–195, Ege Yayınları, İstanbul.
Aytek, A. İ., Yavuz, A. Y., Tarhan, E., Aladağ, B. & Alçiçek, M. C. (2023). Denizli İli Omurgalı Fosil Yatakları Tespiti Yüzey Araştırması 2021. 38. Araştırma Sonuçları Toplantısı Kitabı 1: 63- 72.
Aytek, A.İ., (2024). Anadolu’nun Doğa Tarihi – Sürüngenlerden İnsanlara. Kriter Yayınevi, İstanbul.
Başoğlu, O. (2022). Sofular Kazısı 2019 Yılı Çalışmaları. 2019-2020 Yılı Kazı Çalışmaları Kitabı 3: 445-456.
Beard, K.C., Métais, G., Ocakoğlu, F., Licht, A., (2021) An omomyid primate from the Pontide microcontinent of north-central Anatolia: Implications for sweepstakes dispersal of terrestrial mammals during the Eocene. Geobios, 2021, 66-67, pp.143-152. 10.1016/j.geobios.2020.06.008
Bernor, R. L., Ataabadi, M. M., Basoglu, O., Cirilli, O., Kaya, F., Pehlevan, C., Niknahad, M., Vaziri, M. R., & Arab, A. L. (2024). Cormohipparion cappadocium, a new species from the Late Miocene of Yeniyaylacık, Türkiye, and the emergence of western Eurasian hipparion bioprovinciality. Annales Zoologici Fennici, 61(1). https://doi.org/10.5735/086.061.0119
Behrensmeyer, A. K., Kidwell, S. M., & Gastaldo, R. A. (1992). Taphonomy and paleobiology. Paleobiology, 18(1), 4–52.
Cooper, A. & Wayne R. (1998). New uses for old DNA. Current Opinion in Biotechnology 9: 49-53.
Erkman, A. C., Özkurt, Ş. Ö., & Pehlevan, C. (2019). Kurutlu Kazısı (2017). 40. Kazı Sonuçları Toplantısı Kitabı (Cilt 1, ss. 43–48). Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü.
Georgalis, G. L., Mayda, S., Alpagut, B., Şarbak, A., & Güler, G. (2020). The westernmost Asian record of pythonids (Serpentes): the presence of Python in a Miocene hominoid locality of Anatolia. Journal of Vertebrate Paleontology: e1781144.
Gradstein, F. M., Ogg, J. G., Schmitz, M. D., & Ogg, G. M. (Eds.). (2020). Geologic Time Scale 2020. Elsevier.
Green, R.E. vd. (2010). A draft sequence of the Neandertal genome. Science 328(5979): 710-722.
Göktaş, F., Kaya, T. T., Tarhan, E., & Mayda, S. (2023). Karaburun Yarımadası`nın Geç Miyosen Stratigrafisi, Yeni Memeli Bulguları ve Bölgesel Korelasyon, Batı Anadolu. Bulletin of the Geolological Society of Turkey 66(1): 1-22.
Halaçlar, K. (2015). Orta Miyosen yaşlı Afyon Gebeceler memeli fosil lokalitesindeki koprolit bulgularının analizi (Yüksek lisans tezi, Ege Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü). Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi.
Halaçlar, K., Sevim Erol, A., Köroğlu, T., Rummy, P., Deng, T., & Mayda, S. (2024). A new Late Miocene Hystrix (Hystricidae, Rodentia) from Turkey. Intergrative Zoology. Doi.org/10.1111/1749-4877.12754.
Halaçlar, K., Alpagut, B., Mayda, S., & Deng, T. (2025). A new systematic study on Hystrix findings from eastern Aegean area. Palaeoworld, 34(2), 100873. /10.1016/j.palwor.2024.100873
Halaçlar, K., Rummy, P., Mayda, S., & Deng, T. (2025). A newly discovered Hystrix primigenia specimen from the Kemiklitepe collection at Ege University Natural History Museum: Insights into paleobiogeography in Eurasia. Integrative Zoology, 20(1), 73–87. https://doi.org/10.1111/1749-4877.12820
Hammer, Ø., & Harper, D. A. T. (2006). Paleontological Data Analysis. Blackwell Publishing.
Higuchi, R. G., Bowman, B., Freiberger, M., Ryder, O. A., & Wilson, A. C. (1984). DNA sequences from the quagga, an extinct member of the horse family. Nature 312: 282–284.
Hofreiter M. vd. (2001). Ancient DNA. Nature Reviews Genetics 2: 353-359.
Kahya Parildar, Ö., Başoğlu, O., Cirilli, O., Dağ, Ö., Kaya, F., Gözlük Kırmızıoğlu, P., Pehlevan, C., Şimşek, E., & Bernor, R. L. (2025). Cormohipparion sofularensis n. sp., a new hipparion species from the Late Miocene of Sofular (Türkiye, Early Turolian). Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 131(2). https://doi.org/10.54103/2039-4942/27705
Kapadokya Paleontoloji Araştırmaları Derneği. Yamula Barajı Fosil Lokaliteleri Kazısı. Erişim: Hakkımızda sayfası.
Kıraç, Y., Sağır, M., Alpagut, A., Önal, S., Yaşar, B., & Taş, A. (2022). 2020 Yılı Cebirli Kurtarma Kazısı. 2019-2020 Yılı Kazı Çalışmaları Kitabı 3: 105-114.
Kjær, K.H. vd. (2022). A 2-million-year-old ecosystem in Greenland uncovered by environmental DNA. Nature 612: 283-291.
Konidaris, G., Aytek, A. I., Yavuz, A. Y., Tarhan, E., & Alçiçek, M. C. (2023). First report of “Mammut” (Mammalia, Proboscidea) from the Upper Miocene of Turkey. Journal of Vertebrate Paleontology, 42(6), e2222784. https://doi.org/10.1080/02724634.2023.2222784
Kostopoulos, D. S., Erol, A. S., Mayda, S., Yavuz, A. Y., & Tarhan, E. (2020). Qurliqnoria (Bovidae, Mammalia) from the Upper Miocene of Çorakyerler (Central Anatolia, Turkey) and its biogeographic implications. Palaeoworld, 29(3), 629–635. https://doi.org/10.1016/j.palwor.2019.10.003
Kostopoulos, D. S., Erol, A. S., Yavuz, A. Y., & Mayda, S. (2021). A new late Miocene bovid (Mammalia: Artiodactyla: Bovidae) from Çorakyerler (Turkey). Fossil Record, 24(1), 9–18. https://doi.org/10.5194/fr-24-9-2021
Kostopoulos, D. S., Sevim Erol, A. & Mayda, S. (2023). Late Miocene ‘ovibovin’ bovids (Mammalia, Bovidae) from Çorakyerler, Turkey. Journal of Vertebrate Paleontology, 43(1). https://doi.org/10.1080/02724634.2023.2232850
Mayda, S., Kaya, T. T., Götaş, F., & Halaçlar, K. (2025). First record of Tapiridae (Perissodactyla, Mammalia) from the early Middle Miocene of Anatolia [Sözlü bildiri, 5th Palaeontological Virtual Congress].
Meyer, M. vd. (2016). Nuclear DNA sequences from the Middle Pleistocene Sima de los Huesos hominins. Nature 531: 504–507.
Morales, J., Mayda, S., Valenciano, A., DeMiguel, D., & Kaya, T. (2019). A new lophocyonid, Izmirictis cani gen. et sp. nov. (Carnivora: Mammalia), from the lower Miocene of Turkey. Journal of Systematic Palaeontology, 17(16), 1347–1358. https://doi.org/10.1080/14772019.2018.1529000.
Orlando, L. vd. (2013). Recalibrating Equus evolution using the genome sequence of an early Middle Pleistocene horse. Nature 499, 74–78.
Oyal, N., Karaman, S. E., Sözeri, K., Şimşek, E., Sağdıç Göçer, D., Erkman, A. C., & Tunoğlu, C. (2024). Kağızman-Tuzluca Havzası’ndan önemli bir jeolojik miras örneği olan dev gergedan ve eşlik eden omurgalı fosil bulguları [Sözlü bildiri, MTA Genel Müdürlüğü Bilimsel Etkinlikler Haftası 2024]. MTA Genel Müdürlüğü Kültür Merkezi Sadrettin Alpan Konferans Salonu, Ankara, Türkiye.
Oyal, N., Karaman, S. E., Sözeri, K., Çakır, K., Yavaş, F., Öztürk, C., Şimşek, E., Saraç, G., Yulu, A., Sevgi, M. A., Erkmen, A. C., & Tunoğlu, C. (2025). Kağızman-Tuzluca Havzası'ndan önemli bir jeolojik miras örneği olan dev gergedan ve eşlik eden omurgalı fosil bulguları, Tuzluca, Iğdır [Sözlü bildiri, Uluslararası Katılımlı 77. Türkiye Jeoloji Kurultayı]. Ankara, Türkiye.
Pääbo, S. (1985) Molecular cloning of Ancient Egyptian mummy DNA. Nature 314, 644–645.
Pehlevan, C., Gözlük Kırmızıoğlu, P., Başoğlu, O., Doğan, U., Yiğit, A., Kaya, F., & Akbaba, A. (2022). 2019 Yılı Yeniyaylacık Fosil Lokalitesi Kazısı. 2019- 2020 Yılı Kazı Çalışmaları Kitabı 1: 413-420.
Pickford, M., Kaya, T., Tarhan, E., Eryılmaz, D., & Mayda, S. (2020a). Small early Miocene listriodont suid (Artiodactyla: Mammalia) from Sabuncubeli (Manisa, SW Anatolia), Turkey. Fossil Imprint 76(2): 325–337.
Pickford, M., Kaya, T., & Mayda, S. (2020b). Listriodon skull from the late middle Miocene of Nebisuyu (Çanakkale – MN 8) Turkey. Fossil Imprint 76(2): 252–269.
Pickford, M., Mayda, S., Alpagut, B., Demirel, F. A., Şarbak, A., & Kaya, T. T. (2020c). Hyracoidea from the Middle Miocene hominoid locality of Paşalar (NW Turkey). Turkish Journal of Earth Sciences 29: 1114-1124.
Prothero, D. R. (2013). Bringing Fossils to Life: An Introduction to Paleobiology (3rd ed.). Columbia University Press.
Pullu, B., Mayda, S., & Kaya, T. (2024). Batı Anadolu Geç Miyosen Memeli Lokalitelerinden Hippotherium brachypus (Hensel, 1862) (Equidae, Hipparionini): Sistematik ve Paleoekoloji. Antropoloji (48), 24-35. 10.33613/antropolojidergisi.1489367
Saraç, G. (2003a). Türkiye Omurgali Fosil Yatakları. MTA Derleme Rapor. Jeoloji Kütüphane 637: 1–218.
Sevim-Erol A., Begun, D.R., Yavuz, A.Y, Tarhan, E., Sözer, Ç.S., Mayda, S., van den Hoek Ostende, L.W., Martin, R.M.G., Alçiçek, M.C. A new ape from Türkiye and the radiation of late Miocene hominines. Commun Biol. 2023 Aug 23;6(1):842. doi: 10.1038/s42003-023-05210-5.
Sickenberg, O. vd. (1975). Die Gliederung des höheren Jungtertiärs und Altquartärs in der Türkei nach Vertebraten und ihre Bedeutung für die internationale Neogen-Stratigraphie. Geologisches Jahrbuch Reihe B, Hefte 15: 1–167.
Tarhan, E., Yavuz, A. Y., Aytek, A. İ., Aladağ, B. & Alçiçek, M. C. (2022). İnegöl (Bursa) Paleontolojik Yüzey Araştırması: İlk Sonuçlar. MASROP E‑Dergi, 16(2), 1-13.
Tholt A, Başoğlu O, Bektaş Y, Bernor R, Carlson JP, Dağ Ö, Doğan U, Erkman AC, Kaya F, Kaymakçı N, Gözlük Kırmızıoğlu P, Meijers MJM, Parıldar ÖK, Pehlevan C, Şimşek E, White T, Renne P. (2025). Building better biochronology: New fossils and 40Ar/39Ar radioisotopic dates from Central Anatolia. Proc Natl Acad Sci U S A. doi: 10.1073/pnas.2424428122.
van der Valk, T. vd. (2021). Million-year-old DNA sheds light on the genomic history of Mammuthus. Nature 591: 265–269.
Webster, M., & Sheets, H. D. (2010). A practical introduction to landmark-based geometric morphometrics. In J. Alroy & G. Hunt (Eds.), Quantitative Methods in Paleobiology (pp. 163–188). Paleontological Society.
Wiley, E. O., & Lieberman, B. S. (2011). Phylogenetics: Theory and Practice of Phylogenetic Systematics (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
Sayar, M. ve Pamir, H.N. (1933) Küçükçekmece Fosil Fıkralı Hayvanlar Mecmuası (Vertébrés fossiles de Küçükçekmece). İst. Darül. Jeol. Enst. Neşriyatı, no. 8, İstanbul.
