Eğitim Durumları: Öğrenme ve Öğretme Süreçleri
Özet
Öğrenme-öğretme süreci, eğitim programının “nasıl öğretelim?” sorusuna yanıt veren temel bir öğedir ve öğrencilerin hedeflere ulaşmasını sağlamak amacıyla içeriğin nasıl sunulacağını belirler. Bu süreçte öğretmen ve öğrenen etkin roller üstlenir. Öğrenmenin, bireyin yaşantısı yoluyla gerçekleştiği kabul edildiğinden, öğrenme-öğretme süreci öğreneni temel almalı ve hedeflere ulaşmayı sağlayacak şekilde planlanmalıdır. Bu sürecin etkili olması için dört temel ilke bulunmaktadır: hedefe görelik (süreç hedeflere dönük olmalı), öğrenene görelik (öğrencinin ilgi, ihtiyaç ve özelliklerine uygunluk), ekonomiklik (emek, zaman ve kaynak açısından verimli olması) ve kaynaşıklık (öğrenmelerin birbirini tamamlayıcı olması). Bu ilkeler ışığında planlanan bir öğrenme-öğretme süreci; anlamlı, kalıcı ve çok yönlü öğrenme yaşantıları oluşturmayı amaçlar. Bunun yanı sıra, sürecin çağın gereklerine yanıt verebilen, kapsayıcı uygulamalar içermesi de önem taşımaktadır.
Öğrenme-öğretme süreci genellikle giriş, geliştirme ve sonuç etkinlikleri şeklinde planlanır. Bu yapıda dikkat çekme, güdüleme, hedeften haberdar etme ve ön öğrenmeleri yoklama gibi giriş etkinlikleri ile öğrenenler derse hazırlanırken; geliştirme etkinliklerinde dersin içeriğiyle etkileşim sağlanır, sonuç etkinliklerinde ise öğrenme pekiştirilir, özetlenir ve değerlendirilir. Bu süreci etkili kılan başlıca faktörlerden biri, öğretim yöntem ve tekniklerinin doğru seçilmesidir. Öğrenende geliştirilmek istenen nitelikler, konu özellikleri, zaman, fiziksel olanaklar, maliyet, sınıf mevcudu ve öğretmenin yetkinliği yöntem seçiminde belirleyici olmaktadır. Ayrıca öğrenme-öğretme süreçlerinin başarısı, öğretmenin program okuryazarlığı ve programı ihtiyaçlara göre uyarlama becerisi ile yakından ilişkilidir. Öğretmenler yalnızca uygulayıcı değildir; aynı zamanda program geliştirme, materyal üretme, öğrenen ihtiyaçlarına uygun uyarlama yapma gibi rolleriyle tüm sürecin merkezinde yer alırlar. Bunun yanında çevresel faktörler, yönetimsel etkenler ve öğretmenler arası işbirliği gibi unsurlar da öğrenme-öğretme sürecini doğrudan etkiler. Sonuç olarak, öğrenmenin etkili olabilmesi; iyi planlanmış, öğreneni temel alan, esnek ve çevresel değişkenlere duyarlı bir öğretim süreci ile mümkündür.
The learning-teaching process is a fundamental component of the curriculum that answers the question “How should we teach?” and determines how the content will be delivered to help students achieve the intended goals. In this process, both the teacher and the learner assume active roles. Since learning is considered to occur through an individual’s experiences, learning-teaching process should be learner-centered and planned in a way that facilitates the attainment of educational objectives. There are four key principles to ensure the effectiveness of this process: goal-oriented (the process should lead to the achievement of objectives), learner-oriented (compatibility with the interests, needs, and characteristics of the student), efficiency (being economical in terms of effort, time, and resources), and coherence (learning experiences should be complementary and interconnected). A learning-teaching process designed in line with these principles aims to create meaningful, durable, and multidimensional learning experiences. In addition, it is crucial that the process includes inclusive practices and is responsive to the demands of the modern age.
The learning-teaching process is generally structured in three phases: introduction, development, and conclusion. In the introduction phase, activities such as gaining attention, motivating learners, informing them about the objectives, and assessing prior knowledge help prepare students for the lesson. In the development phase, learners engage with the lesson content, while in the conclusion phase, learning is reinforced, summarized, and evaluated. One of the key factors that make this process effective is the appropriate selection of teaching methods and techniques. The qualities to be developed in the learner, the nature of the subject, available time, physical conditions, cost, class size, and the teacher’s competence are all decisive factors in method selection. Moreover, the success of learning-teaching processes is closely related to the teacher’s curriculum literacy and ability to adapt the curriculum to students’ needs. Teachers are not merely implementers; they are at the center of the entire process with roles such as curriculum development, material production, and adapting content to meet learners’ needs. Additionally, environmental factors, administrative elements, and collaboration among teachers directly influence the learning-teaching process. In conclusion, effective learning is only possible through a well-planned, learner-centered, flexible, and environmentally responsive instructional process.
Referanslar
Akyıldız, S. (2020). Öğretim programı okuryazarlığı kavramının kavramsal yönden analizi: bir ölçek geliştirme çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 315-332.
Biggs, J., & Tang, C. (2011). Teaching for quality learning at university (4th ed.). McGraw-Hill Education.
Bolat, Y. (2017). Eğitim programı okuryazarlığı kavramı ve eğitim programı okuryazarlığı ölçeği. Turkish Studies, 12(28), 139–158. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12103
Bruner, J. S. (1960). The process of education. Harvard University Press.
Çardak, Ç. S. (2024). Eğitim programının öğrenme-öğretme süreci boyutu. M. Güven ve S. Aslan (Ed.) Cumhuriyetin 100. yılına armağan çağdaş gelişmeler ışığında eğitimde program geliştirme ve değerlendirme, içinde (s. 239-276). Pegem Akademi.
Demirel, Ö. (2012). Eğitimde program geliştirme kuramdan uygulamaya (18. Baskı). Pegem Akademi.
Erdem, C. (2021). Etken öğretmenliğin inşasında temel bir yeterlik olarak eğitim programı okuryazarlığı. Y. Bolat (Ed.). Eğitim programı okuryazarlığı, içinde (s. 60-77). Pegem Akademi.
Erden, E. (2010). Okul öncesi öğretmenlerinin eğitim programını uygulama sırasında yaşadığı sorunlar. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
Erdoğan, T. (2011). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe derslerinde yaratıcı drama yöntemini kullanma durumlarının incelenmesi. Yaratıcı Drama Dergisi, 6(11), 23-38.
Ertaş, B. ve Çelik, S. (2024). Karşılaştırmalı eğitim kuramları. G. Arastaman (Ed.). Karşılaştırmalı ve uluslararası eğitim, içinde (s. 49-68). Pegem Akademi.
Ertürk, S. (2017). Eğitimde “program” geliştirme (2. Baskı). Edge Akademi.
Freire, P. (1984). Education, liberation and the church. Religious Education, 79(4), 524–545. https://doi.org/10.1080/0034408400790405.
Gagné, R. M. (1985). The conditions of learning and theory of instruction (4th ed.). Holt, Rinehart and Winston.
Genç, E. (2021). Program geliştirmede öğrenme-öğretme süreçleri. H. Sucuoğlu ve M. Gökdağ-Baltaoğlu (Ed.) Eğitimde program geliştirme, içinde (s.173-200). Lisans Yayıncılık.
Güven, M. ve Alan, B. (2020). Eğitim durumlarının düzenlenmesi ve değerlendirilmesi. B. Oral ve T. Yazar (Ed.). Eğitimde program geliştirme ve değerlendirme, içinde (s. 332-364). Pegem Akademi.
İzgören, A. Ş. (2019). Masallarda bir peri çıkar karşınıza gerçek hayatta öğretmen. Elma Yayınevi.
Küçükahmet, L. (2014). Öğretim ilke ve yöntemleri. (26. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Leithwood, K., Day, C., Sammons, P., Harris, A., & Hopkins, D. (2004). Seven strong claims about successful school leadership. National College for School Leadership. https://dera.ioe.ac.uk/id/eprint/6967/
MEB (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları. https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2018). How people learn II: Learners, contexts, and cultures. The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/24783
Senemoğlu, N. (2013). Gelişim, öğrenme ve öğretim kuramdan uygulamaya. (23. Baskı). Yargı Yayınevi.
Sergiovanni, T. J. (2001). Leadership: What's in it for schools? Routledge.
Sherin, M.G., & Drake, C. (2009). Curriculum strategy framework: investigating patterns in teachers’ use of a reform based elementary mathematics curriculum. Journal of Curriculum Studies, 41(4), 467-500.
Sünbül, A. M. (2014). Öğretim ilke ve yöntemleri. Eğitim Yayınevi.
Şahin, Ç. ve Boyraz, S. (2023). Program geliştirmede öğrenme öğretme sürecinin (eğitim durumları) belirlenmesi. G. Ocak, E. Akkaş-Baysal, R. Yurtseven (Ed.) Eğitimde program geliştirme, içinde (s. 149-174). Pegem Akademi.
TDK (2025). Ekonomik. Türk Dil Kurumu Sözlüğü içinde. https://sozluk.gov.tr/
Taşdemir, M. (2013). Öğretimin planlanması. B. Duman (Ed.) Öğretim ilke ve yöntemleri, içinde (s. 107-150). Anı Yayıncılık.
Tok, Ş. (2017). Öğretme-öğrenme strateji ve modelleri. A. Doğanay (Ed.) Öğretim ilke ve yöntemleri, içinde (s. 141-174). Pegem Akademi.
Tyler, R. W. (1949). Basic principles of curriculum and instruction. The University of Chicago Press.
Tyler, R. W. (2014). Eğitim programlarının ve öğretimin temel ilkeleri. (M. E. Rüzgar ve B. Aslan, çev.). Pegem Akademi.
Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2017). Curriculum: Foundations, principles, and issues (7th ed.). Pearson.
Özbek, R. (2020). Öğrenme öğretme süreci. G. Ocak (Ed.) Öğretim ilke ve yöntemleri, içinde (s. 163-211). Pegem Akademi.
Varış, F. (1988). Eğitimde program geliştirme “teori ve teknikler” (4. Baskı). Ankara Üniversitesi Basımevi.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Yazıcılar, Ü. (2016). Öğretmenlerin matematik dersi öğretim programını uyarlama sürecinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi.
Yazıcılar, Ü. & Bümen, N.T. (2019). Crossing over the brick wall: Adapting the curriculum as a way out. Issues in Educational Research, 29(2), 583-609.
Yetkiner, A. ve Olur, B. (2023). Öğretim programı okur-yazarlığı ve öğretim programına bağlılık. G. Ocak, E. Akkaş-Baysal, R. Yurtseven (Ed.) Eğitimde program geliştirme, içinde (s. 207-233). Pegem Akademi.
Referanslar
Akyıldız, S. (2020). Öğretim programı okuryazarlığı kavramının kavramsal yönden analizi: bir ölçek geliştirme çalışması. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 19(73), 315-332.
Biggs, J., & Tang, C. (2011). Teaching for quality learning at university (4th ed.). McGraw-Hill Education.
Bolat, Y. (2017). Eğitim programı okuryazarlığı kavramı ve eğitim programı okuryazarlığı ölçeği. Turkish Studies, 12(28), 139–158. https://doi.org/10.7827/TurkishStudies.12103
Bruner, J. S. (1960). The process of education. Harvard University Press.
Çardak, Ç. S. (2024). Eğitim programının öğrenme-öğretme süreci boyutu. M. Güven ve S. Aslan (Ed.) Cumhuriyetin 100. yılına armağan çağdaş gelişmeler ışığında eğitimde program geliştirme ve değerlendirme, içinde (s. 239-276). Pegem Akademi.
Demirel, Ö. (2012). Eğitimde program geliştirme kuramdan uygulamaya (18. Baskı). Pegem Akademi.
Erdem, C. (2021). Etken öğretmenliğin inşasında temel bir yeterlik olarak eğitim programı okuryazarlığı. Y. Bolat (Ed.). Eğitim programı okuryazarlığı, içinde (s. 60-77). Pegem Akademi.
Erden, E. (2010). Okul öncesi öğretmenlerinin eğitim programını uygulama sırasında yaşadığı sorunlar. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
Erdoğan, T. (2011). Sınıf öğretmenlerinin Türkçe derslerinde yaratıcı drama yöntemini kullanma durumlarının incelenmesi. Yaratıcı Drama Dergisi, 6(11), 23-38.
Ertaş, B. ve Çelik, S. (2024). Karşılaştırmalı eğitim kuramları. G. Arastaman (Ed.). Karşılaştırmalı ve uluslararası eğitim, içinde (s. 49-68). Pegem Akademi.
Ertürk, S. (2017). Eğitimde “program” geliştirme (2. Baskı). Edge Akademi.
Freire, P. (1984). Education, liberation and the church. Religious Education, 79(4), 524–545. https://doi.org/10.1080/0034408400790405.
Gagné, R. M. (1985). The conditions of learning and theory of instruction (4th ed.). Holt, Rinehart and Winston.
Genç, E. (2021). Program geliştirmede öğrenme-öğretme süreçleri. H. Sucuoğlu ve M. Gökdağ-Baltaoğlu (Ed.) Eğitimde program geliştirme, içinde (s.173-200). Lisans Yayıncılık.
Güven, M. ve Alan, B. (2020). Eğitim durumlarının düzenlenmesi ve değerlendirilmesi. B. Oral ve T. Yazar (Ed.). Eğitimde program geliştirme ve değerlendirme, içinde (s. 332-364). Pegem Akademi.
İzgören, A. Ş. (2019). Masallarda bir peri çıkar karşınıza gerçek hayatta öğretmen. Elma Yayınevi.
Küçükahmet, L. (2014). Öğretim ilke ve yöntemleri. (26. Baskı). Nobel Akademik Yayıncılık.
Leithwood, K., Day, C., Sammons, P., Harris, A., & Hopkins, D. (2004). Seven strong claims about successful school leadership. National College for School Leadership. https://dera.ioe.ac.uk/id/eprint/6967/
MEB (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli öğretim programları. https://tymm.meb.gov.tr/ogretim-programlari
National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2018). How people learn II: Learners, contexts, and cultures. The National Academies Press. https://doi.org/10.17226/24783
Senemoğlu, N. (2013). Gelişim, öğrenme ve öğretim kuramdan uygulamaya. (23. Baskı). Yargı Yayınevi.
Sergiovanni, T. J. (2001). Leadership: What's in it for schools? Routledge.
Sherin, M.G., & Drake, C. (2009). Curriculum strategy framework: investigating patterns in teachers’ use of a reform based elementary mathematics curriculum. Journal of Curriculum Studies, 41(4), 467-500.
Sünbül, A. M. (2014). Öğretim ilke ve yöntemleri. Eğitim Yayınevi.
Şahin, Ç. ve Boyraz, S. (2023). Program geliştirmede öğrenme öğretme sürecinin (eğitim durumları) belirlenmesi. G. Ocak, E. Akkaş-Baysal, R. Yurtseven (Ed.) Eğitimde program geliştirme, içinde (s. 149-174). Pegem Akademi.
TDK (2025). Ekonomik. Türk Dil Kurumu Sözlüğü içinde. https://sozluk.gov.tr/
Taşdemir, M. (2013). Öğretimin planlanması. B. Duman (Ed.) Öğretim ilke ve yöntemleri, içinde (s. 107-150). Anı Yayıncılık.
Tok, Ş. (2017). Öğretme-öğrenme strateji ve modelleri. A. Doğanay (Ed.) Öğretim ilke ve yöntemleri, içinde (s. 141-174). Pegem Akademi.
Tyler, R. W. (1949). Basic principles of curriculum and instruction. The University of Chicago Press.
Tyler, R. W. (2014). Eğitim programlarının ve öğretimin temel ilkeleri. (M. E. Rüzgar ve B. Aslan, çev.). Pegem Akademi.
Ornstein, A. C., & Hunkins, F. P. (2017). Curriculum: Foundations, principles, and issues (7th ed.). Pearson.
Özbek, R. (2020). Öğrenme öğretme süreci. G. Ocak (Ed.) Öğretim ilke ve yöntemleri, içinde (s. 163-211). Pegem Akademi.
Varış, F. (1988). Eğitimde program geliştirme “teori ve teknikler” (4. Baskı). Ankara Üniversitesi Basımevi.
Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
Yazıcılar, Ü. (2016). Öğretmenlerin matematik dersi öğretim programını uyarlama sürecinin incelenmesi. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Ege Üniversitesi.
Yazıcılar, Ü. & Bümen, N.T. (2019). Crossing over the brick wall: Adapting the curriculum as a way out. Issues in Educational Research, 29(2), 583-609.
Yetkiner, A. ve Olur, B. (2023). Öğretim programı okur-yazarlığı ve öğretim programına bağlılık. G. Ocak, E. Akkaş-Baysal, R. Yurtseven (Ed.) Eğitimde program geliştirme, içinde (s. 207-233). Pegem Akademi.
