İç Hastalıkları Hemşireliği Beceri Öğrenim Rehberleri
Özet
Bu bölümde, iç hastalıkları hemşireliği dersinde kazanılması gereken becerilere ait “beceri öğrenim rehberleri” bulunmaktadır. Her becerinin tanımı, kullanıldığı durumlar, dikkat edilecek noktalar kısaca açıklanmış olup, işlem basamakları öğrencinin adım adım işlemi yapmasını sağlayacak şekilde yazılmıştır. Bu beceriler kliniklerde sıklıkla kullanılan ve hemşirenin sorumluluğunda olan girişimlerdir. Bu kapsamda, acil müdahale arabasının kontrolü ve arrest durumunda acil müdahale; ödem ve aldığı çıkardığı sıvı takibi; apikal nabız ve kapiller dolum değerlendirme, EKG çekme ve hastayı monitörize etme; bilinç, duyu, yürüme ve denge değerlendirilmesi; kan ve kan ürünleri transfüzyonu; kan, idrar, balgam ve boğaz kültürü alma; Pulse oksimetre ile oksijen saturasyonu takibi, nebülizatör ve buhar uygulaması; glukometre ile kan şekeri ölçümü ve insülin kalemi ile insülin uygulaması; total parenteral nütrisyon uygulamasını kapsamaktadır.
Referanslar
Atatürk Üniversitesi. Acil Arabası Kullanma Talimatı. 2022. (20.06.2025 tarihinde https://birimler.atauni.edu.tr/dis-hekimligi-fakultesi/wp-ontent/uploads/sites/57/2020/07/Acil-Arabasi-Kullanma-Talimati.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
ACLS Medical Training. Crash Carts. (20.06.2025 tarihinde https://www.aclsmedicaltraining.com/crash-carts/ adresinden ulaşılmıştır.)
İstanbul Üniversitesi. Acil Arabası Kontrol Formu. (20.06.2025 tarihinde https://cdn.istanbul.edu.tr/FileHandler2.ashx?f=oe-kss--pr-001-fr-012-acil-arabasi-kontrol-formu.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Aljuaid J, Al-Moteri M. Periodic resuscitation cart checks and nurse situational awareness: An observatıonal study. J Emerg Nurs 2022;48:189-201.
Dyson E, Smith GB. Common faults in resuscitation equipment—guidelines for checking equipment and drugs used in adult cardiopulmonary resuscitation. Resuscitation. 2002;55(2):137-149. doi:10.1016/s0300-9572(02)00169-7
Singh MM, Saini RS, Raj A. Evaluation of availability and effectiveness of crash cart in publicand pvt hospitals. PIJR. 2019;8(2):20-24. doi:10.36106/paripex
T.C. Sağlık Bakanlığı [TSB]. Sağlıkta Kalite, Akreditasyon ve Çalışan Hakları Daire Başkanlığı. Kardiyak arrest yönetimi. 2024. (20.06.2025 tarihinde https://shgmkalitedb.saglik.gov.tr/TR-105704/kardiyak-arrest-yonetimi.html adresinden ulaşılmıştır.)
Soar J, Böttiger BW, Carli P, et al. European Resuscitation Council Guidelines 2021: Adult advanced life support. Resuscitation, 2021;161:115–151. doi:10.1016/j.resuscitation.2021.02.010
Türkiye Sağlık Bakanlığı [TSB]. Mavi Kod Uygulamaları. 2017. (20.06.2025 tarihinde https://khgmacilveyurtdisisaglikdb.saglik.gov.tr/TR-48457/mavi-kod-uygulamalari.html adresinden ulaşılmıştır.)
Panchal AR, Bartos JA, Cabañas JG, et al. Adult Basic and Advanced Life Support Writing Group (2020). Part 3: Adult Basic and Advanced Life Support: (2020) American Heart Association Guidelines for Cardiopulmonary Resuscitation and Emergency Cardiovascular Care. Circulation, 2020;142:366–468. doi:10.1161/CIR.0000000000000916
Uysal H. Kardiyak Arrest ve Hemşirelik Bakımı. Türk Kardiyol Dern Kardiyovasküler Hemşirelik Dergisi, 2010;1(1),19-27. doi:10.5543/khd.2010.004
Lent-Schochet D, Jialal I. Physiology, Edema. Last Update. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK537065/
Kozan R, Ödem Muayenesi. (Ed.) Tezel E. Genel Cerrahi Pratik Rehberi Cerrahide Anamnez ve Muayene Yöntemleri içinde. Ankara: Akademisyen Kitabevi AŞ; 1.baskı, 2020. p.48-58
Patel H, Skok C, DeMarco A. Peripheral Edema: Evaluation and Management in Primary Care. Am Fam Physician. 2022;106(5):557-564.
Trayes K P, Studdıford JS, Pıckle S, et.al. Edema: Diagnosis and Management. Am Fam Physician. 2013;88(2):102-110.
Çoban A. Pretibial ödem kontrolü. (Ed.) Karaçam Z, Çoban A, Taşpınar A. Temel Ebelik Uygulamaları Rehberler ve Değerlendirme içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 1. Baskı, 2018. p.202-203.
Nurse.com. Andrews ME. Understanding the apical pulse. 2024. (14.07.2025 tarihinde https://www.nurse.com/nursing-resources/definitions/what-is-the-apical-pulse adresinden ulaşılmıştır.)
Greenberg SB, Kitzman DW, Lind BK, et al. How well are pulses measured? Practice-based evidence from an acute-care setting. Am J Med. 2017;130(3):e101-e108. doi:10.1016/j.amjmed.2016.11.001
Nguyen P, Patel S, Thompson R. Apical-radial pulse deficit: Clinical significance in arrhythmia detection. J Cardiovasc Nurs. 2019;34(4):E10-E16. doi:10.1097/JCN.0000000000000584
Potter PA, Perry AG, Stockert P, Hall A. Fundamentals of Nursing. 10th ed. St. Louis, MO: Elsevier; 2021. p.650-653.
Weber JR, Kelley JH. Health Assessment in Nursing. 7th ed. Wolters Kluwer; 2021. p.189-190.
Alkhaqani AL. Nursing Assessment of Cardiovascular System: Importance of History Taking and Physical Examination, Cardiology Research and Reports, 2023;5(1);1-13. doi:10.31579/2692-9759/089
Garcia TB, Miller GT. 12-Lead EKG: The Art of Interpretation. 2nd ed. Jones & Bartlett Learning; 2021.
Kligfield P, Gettes LS, Bailey JJ, et al. Recommendations for the standardization and interpretation of the electrocardiogram: part I. J Am Coll Cardiol. 2007;49(10):1109-1127. doi:10.1016/j.jacc.2007.01.024
Lewis SL, Bucher L, Heitkemper MM, Harding MM, Kwong J, Roberts D. Medical-Surgical Nursing: Assessment and Management of Clinical Problems. (11th ed.). Elsevier; 2023.
McKenna WJ, Krahn AD, Walker JR. Electrocardiogram. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. (14.07.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK549803 adresinden ulaşılmıştır.)
Türk Kardiyoloji Derneği. EKG Rehberi ve Ritim Tanımları. 2022. (14.07.2025 tarihinde https://www.tkd.org.tr. adresinden ulaşılmıştır.)
Güngör, N. Kardiyak Rehabilitasyonda Değerlendirme: Geleneksel Derleme. Sağlık Bilimleri Ve Yaşam Dergisi, 2022;6(2):14-27.
Kattan E, Ibarra-Estrada M, Ospina-Tascón G, et.al. Perspectives on peripheral perfusion assessment. Curr Opin Crit Care. 2023;29(3):208-214. doi:10.1097/MCC.0000000000001038.
Lima A, Bakker J. Clinical assessment of peripheral circulation. Curr Opin Crit Care. 2015;21(3):226-31. doi:10.1097/MCC.0000000000000194
Yıldız A, Olgun N. Kardiyovasküler fizik muayene: Bir hemşirelik bakım değerlendirmesi. Turkiye Klinikleri Journal of Nursing Sciences, 2018;10(3):238–250. doi:10.5336/nurses.2018-61104
Ekemen S, Özen E. Yoğun Bakım Monitörizasyonunda Standart ve Güncel Uygulamalar. Turkiye Klinikleri J Intensive Care-Special Topics. 2015;1(3):1-9
Gökçe Eskin S, Er F, Boyraz S, Kurt İ. Are the alarm settings of the monitors in intensive care units correct enough?. Turk J Cardiovasc Nurs. 2021;12(27):47-51.
Lucchini A, Bambi S, Manici M. Monitoring patient's vital signs: A new and old issue for intensive care nurses. Intensive Crit Care Nurs. 2022 Aug;71:103254. doi: 10.1016/j.iccn.2022.103254.
Özer S, Acar R, Taşkın G. İnvaziv Hemodinamik Monitörizasyon. Turkiye Klinikleri J Intensive Care-Special Topics. 2017;3(3):149-54
Sole ML, Klein DG, Moseley MJ. Yoğun Bakım Hemşireliğine Giriş. 7. baskı. St Louis, MO: Elsevier; 2017.
Jain S, Margetis K, Iverson LM. Glasgow Coma Scale. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025. (28.06.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK513298/ adresinden ulaşılmıştır.)
Brennan PM. Assessment of level of consciousness using Glasgow Coma Scale tools. BMJ, 2024;384:e077538. doi:10.1136/bmj-2023-077538.
Williamson F, Ballinger K, Launder R. Queensland Trauma Education Traumatic Brain Injury - Glasgow Coma Scale: Procedural skill - Facilitator resource kit. Clinical Skills Development Service, Herston, Queensland, Australia, 2021. p. 4-9.
Mehta R. Glasgow Coma Scale explained. BMJ, 2019;365:l1296 doi:10.1136/bmj.l1296.
Ignatavicius DD, Workman ML, Rebar CR. Neurological Systems Disorders. In; Medical Surgical Nursing. (9. Baskı). St. Louis Missouri: Elsevier. 2018.
National Autism Implementation Team. NAIT Guide to Assessment of Sensory Preferences as part of Adult Neurodevelopmental Assessment. 2022. (28.06.2025 tarihinde https://www.thirdspace.scot/wp-content/uploads/2022/05/NAIT-Guide-to-Assessment-of-Sensory-Preferences-in-Adults-2022.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Blanche EI, Parham D, Chang M, Mallinson T. Development of an Adult Sensory Processing Scale (ASPS). American Journal of Occupational Therapy, 2014;68:531-538. doi:10.5014/ajot.2014.012484
Doğan Ünlü M. Nörolojik Muayene. Pirgon Ö (ed.). Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Muayene Kitabı içinde Isparta: S.D.Ü. Matbaacılık Tanıtım Hizmetleri; 2019. p.117-128.
Nörolojik Muayene. (28.06.2025 tarihinde https://cdn.istanbul.edu.tr/statics/ogrenci-istanbultip.istanbul.edu.tr/wp-content/uploads/2014/07/Sinir-Duyu-N%C3%B6rolojik-Muayene-Baslo.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Bezmialem Vakıf Üniversitesi. Tıp Fakültesi Tıbbi Beceriler Öğrenim Rehberi. (28.06.2025 tarihinde https://bezmialem.edu.tr/tip-fakultesi/tr/PublishingImages/Sayfalar/tip-egitimi/D%C3%B6nem%205%20T%C4%B1bbi%20Beceriler%20%C3%96%C4%9Frenim%20Rehberi.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Rebeyrat G, Skalli W, Rachkidi R, et al. Assessment of dynamic balance during walking in patients with adult spinal deformity. European Spine Journal, 2022; doi:10.1007/s00586-022-07199-7.
Meulen FB, Weenk D, Buurke JH, et al. Ambulatory assessment of walking balance after stroke using instrumented shoes. Journal of NeuroEngineering and Rehabilitation, 2016;13(48):1-10. doi:10.1186/s12984-016-0146-5
Carvalho Viana LR, Freitas Macedo Costa KN, Costa TF, et al. Evaluation of balance and walk and their relationship to the occurrence of falls in elderly. International Archives of Medicine Section: Primary Care, 2016;9(17):2-8. doi:10.3823/1888.
Doğan Ünlü M. Nörolojik Muayene. Pirgon Ö (ed.). Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Fizik Muayene Kitabı içinde Isparta:S.D.Ü. Matbaacılık Tanıtım Hizmetleri; 2019. p.117-128.
Karaca T, Aydın Özkan S, Derya İster E. Physical restraint use in elderly patients: Perceptions of nurses in university hospitals. Turkish Journal of Geriatrics, 2018;21(4):588-595. doi:10.31086/tjgeri.2018.66
Texas Health and Human Services. Evidence-Based Best Practices: Physical Restraints. 2023. (28.06.2025 tarihinde https://www.hhs.texas.gov/sites/default/files/documents/ebbp-physical-restraints.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Safe use of Physical Restraint Techniques. Supporting Behaviours that Challenge (BtC), Ref: CLIN-0019-v7. (28.06.2025 tarihinde https://www.tewv.nhs.uk/wp-content/uploads/2021/11/Safe-Use-of-Physical-Restraint-Techniques-Procedure.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Brief guide: Restraint (physical and mechanical). (28.06.2025 tarihinde https://www.cqc.org.uk/sites/default/files/20180322_900803_briefguide-restraint_physical_mechanical_v1.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Physical restraint Standardised care process. State of Victoria, Department of Health and Human Services, March 2018. (1802012) ISBN 978-0-7311-6846-0(pdf). (28.06.2025 tarihinde https://www.health.vic.gov.au/sites/default/files/migrated/files/collections/factsheets/s/scp-physical-restraint-pdf.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Öztik S, Çavdar M, Karakoyun A, et. al. Hemşirelerin kan kültürü örneği alımına ilişkin uygulama basamaklarının değerlendirilmesi. Türk Hemşireler Derneği Dergisi, 2025;6(1):1-10. doi:10.70479/thdd.1646733
Türk Yoğun Bakım Derneği. Yoğun Bakım Klavuzları, Kan Kültürü Alma Yönergesi. 2015. (10.07.2025 tarihinde https://yogunbakim.org.tr/kaynak/kilavuzlar/ adresinden ulaşılmıştır.)
Lamy B, Dargère S, Arendrup MC, et. al. How to optimize the use of blood cultures for the diagnosis of bloodstream infections? A state-of-the art. Frontiers in microbiology, 2016;7:697. doi:10.3389/fmicb.2016.00697
Clinical Excellence Commission. Healthcare Associated Infection (HAI) Clinical Indicator Manual. Version. 2024. (10.07.2025 tarihinde https://www.cec.health.nsw.gov.au/__data/assets/pdf_file/0005/259412/Adult-Blood-Culture-Guidance.PDF adresinden ulaşılmıştır.)
Claire E. Administer Blood Products. In: Nursing Advanced Skills [Internet]. 2023. (10.07.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK594497/ adresinden ulaşılmıştır.)
Ertuğrul Örüç N, Yenicesu İ, Çetin T. Kanın Uygun Klinik Kullanım Rehberi. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2020.
Ertuğrul Örüç N, Yenicesu İ, Öztürk A, Kodaloğlu Temur Ü. Ulusal Hemovijilans Rehberi Sürüm 2. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2020.
Sarı İ, Altuntaş F. Transfüzyon ilkeleri ve erken komplikasyonlar. Hematolojide Destek Tedavileri ve İnfeksiyonlar Kurs Kitabı içinde. Ankara: Türk Hematoloji Derneği; 2007. p. 64-76.
Ertuğrul Örüç N, Yenicesu İ. Ulusal Kan ve Kan Bileşenleri Hazırlama, Kullanım ve Kalite Güvencesi Rehberi. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı; 2016.
Acet Yiğit B, Bolat M, Altındiş M. Transfüzyon uygulamaları doğru endikasyon prosedürü ve hasta kan yönetimi. Türk Hijyen ve Deneysel Biyoloji Dergisi, 2023;80(3):419-426. doi:10.5505/TurkHijyen.2023.65475
Valdez-Lowe C, Ghareeb SA, Artinian NT. Pulse Oximetry in Adults Guidelines for monitoring. Arterial oxygen saturation aren’talways followed. When is pulse oximetry indicated? AJN, 2009;109:6
Martlı Keti EP, Ünlüsoy Dinçer N. Doğru ve güvenilir pulseoksimetri kullanımı. Journal of Human Sciences, 2020;17(1):369-79.
Wang Y. Pulse oximetry. Highlights in Science, Engineering and Technology, 2023;7(23),317-325.
Torp KD, Modi P, Pollard, EJ, et. al. Pulse Oximetry. (13.07.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470348/ adresinden ulaşılmıştır.)
Ortega R, Hansen CJ, Elterman K, et. al. Pulse Oximetry, N Engl J Med, 2011;364:e33.
Demir G, Saryal L. Nebülizatör Tedavisi. Tüberküloz ve Toraks Dergisi. 2003;53(3):325-332
Boe J, Dennis JH, O’Driscoll BR. European Respiratory Society Guidelines on the use of nebulizers. Eur Respir J, 2001;18,228-242
Kaş G, Yıldız S. Çocuklarda Nebülizatör Tedavisi ve Hemşireler İçin Öneriler. Ordu University J Nurs Stud, 2021;4(1):141-148
Healthline. What are possible benefits of steam inhalation?. (13.07.2025 tarihinde https://www.healthline.com/health/steam-inhalation adresinden ulaşılmıştır.)
Karamedikal. Nebulizatörler hakkında. (13.07.2025 tarihinde http://karemedikal.com.tr/content/nebulizatorler-hakkinda/nebulizatorler-hakkinda.html adresinden ulaşılmıştır.)
Healthline. Steam Inhalation. (13.07.2025 tarihinde https://www.healthline.com/health/steam-inhalation#how-toErnstmeyer adresinden ulaşılmıştır.)
Loobex. Ultrasonik nemlendirici ve kullanım kılavuzu. (13.07.2025 tarihinde https://www.loobex.com/wp-content/uploads/2013/11/MH-403-Turkce.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Open Resources for Nursing. Specimen Collection. 2021. (13.07.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK593194/#:~:text=Position%20the%20patient%20in%20a,rest%20periods%20between%20each%20maneuver adresinden ulaşılmıştır.)
Blakeborough L. Watson J. The importance of obtaining asputum sample and how it can aid diagnosis and treatment. British Journal of Nursing, 2019;28(5):290-95.
Shepherd E. Specimen collection 4: Procedure for obtaining a sputum specimen. Nursing Times. 2017;113(10):49-51. https://www.nursingtimes.net/clinical-archive/assessment-skills/specimen-collection-4-procedure-for-obtaining-a-sputum-
Memiş S, Güneş F, Gökçe S. İç Hastalıkları Hemşireliği. Demirkıran F, Memiş S. (ed.) Hemşirelik Becerileri Öğrenim Rehberleri içinde. Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi Yayınları No:40; 2015. p.102
Rushing, J. Obtaining a throat culture. Nursing, 2007;37(3):20. doi:10.1097/01.NURSE.0000261802.26909.5f
(13.07.2025 tarihinde https://my.clevelandclinic.org/health/diagnostics/24533-throat-culture adresinden ulaşılmıştır.)
(13.07.2025 tarihinde https://wtcs.pressbooks.pub/nursingskills/chapter/19-10-checklist-for-oropharyngeal-testing/ adresinden ulaşılmıştır.)
Kara M. Throat Swab Procedure in Children. J Pediatr Inf, 2021;15(2):122-124
Open Resources for Nursing. Specimen Collection. 2021. (13.07.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK593194/#:~:text=Position%20the%20patient%20in%20a,rest%20periods%20between%20each%20maneuver adresinden ulaşılmıştır.)
Karadakovan A. Üriner Sistemin Değerlendirilmesi. Tan M, Kavurmacı M, Akgün Şahin Z. (ed.)Tüm Yönleriyle Nefrolojik Hastalıklar ve Bakım içinde. İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi; 2023. p.17-37.
Karaca A, Yeşiltepe Kaçar G. Üriner Sistem Hastalıkları ve Bakım. Durna Z. (ed.) İç Hastalıkları Hemşireliği içinde. İstanbul: Akademi Basın ve Yayıncılık; 2013. p.441-496.
Güdücüoğlu H, Bektaş A, Gültepe B et. al. İdrar Yolu İnfeksiyonlarında Bakteri Kültürü ve Mikroskopik İdrar Analizörünün Karşılaştırılması. Klimik Dergisi, 2013;26(2):68-71. doi:10.5152/kd.2013.21
Sinawe H, Casadesus D. Urine Culture. 2023. (12.07.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557569/ adresinden ulaşılmıştır.)
Öztaş B. Tam İdrar Analizi/İdrar Mikroskopisi. Özsoy Ö.D, Hunç F. (ed.) Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Uygulamaları Kitabı içinde. Kocaeli: KUV Yayınları; 2024. p.133-157.
Özmen P. Klinik Mikrobiyoloji Uygulama Kitabı. Nevşehir: Kapadokya Üniversitesi Yayınları; 2019. p.115-123.
Eraldemir FC, Demirtaş Ö. Glukometre İle Kan Glukoz Tayini. Özsoy Ö.D, Hunç F. (ed.) Tıbbi Biyokimya Laboratuvar Uygulamaları Kitabı içinde. Kocaeli: KUV Yayınları; 2024. p.81-90.
Demirhan Y, Olgun N. Diyabette Kendi Kendini İzleme ve Yönetme. Erdoğan S, Özcan Ş. (ed.) Diyabet Hemşireliği içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2021. p.107-120.
Ünal K. 26 Glukometrenin Ölçüm Kesinlik Değerlendirmesi. Turk Hij Den Biyol Derg, 2019;76(3):297-302.
Türk Diyabet Vakfı TÜRKDİAB. Diyabet Tanı ve Tedavi Rehberi 2025; 12-44. (12.07.2025 tarihinde https://www.turkdiab.org/admin/PICS/webfiles/DIYABET_TANI_ve_TEDAVI_ REHBERI_16x23_2025_16117.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi Ve İzlem Kılavuzu 2024; 115-125. (12.07.2025 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetesmellitus2024.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diyabet Teknolojileri Klavuzu. 2025;1-4. (12.07.2025 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/ documents/temd-diyabetteknolojilerikilavuzu-2025.pdf#toolbar=0 adresinden ulaşılmıştır.)
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi Ve İzlem Kılavuzu 2024;115-125. (12.07.2025 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetesmellitus2024.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Özcan Ş, Yurtsever Çelik S. Diyabette İnsülin Tedavisi. Erdoğan S, Özcan Ş. (ed.) Diyabet Hemşireliği içinde. İstanbul: Nobel Tıp Kitabevleri; 2021. p.51-66.
Arda Sürücü H. Diyabette Kanıt Temelli İnsülin Tedavi Yönetimi. Arda Sürücü H, Olgun N. (ed.) Kanıta Dayalı Diyabet Yönetimi içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; (1. Baskı), 2024. p.129-153.
Türk Diyabet Vakfı TÜRKDİAB. Diyabet Tanı ve Tedavi Rehberi 2025; 45-87. (12.07.2025 tarihinde https://www.turkdiab.org/admin/PICS/webfiles/DIYABET_TANI_ve_ TEDAVI_REHBERI_16x23_2025_16117.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (TEMD). Sağlık Çalışanları İçin İnsülin Enjeksiyon Teknikleri ve Tedavileri Kılavuzu. 2018. (12.07.2025 tarihinde https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/others/201806171823162018tbl_yayinlarff4eb43ed0.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Klinik Enteral Parenteral Nütrisyon Derneği. Parenteral Nütrisyona Yaklaşım. (09.07.2025 tarihinde https://kepan.org.tr/files/pdf/LLL_Kurs/T9_1_metin_2019.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Cleveland Clinic. Parenteral Nutrition. (09.07.2025 tarihinde https://my.clevelandclinic.org/health/treatments/22802-parenteral-nutrition adresinden ulaşılmıştır.)
CEUfast. Total Parenteral Nutrition (TPN). (09.07.2025 tarihinde https://ceufast.com/course/total-parenteral-nutrition-tpn adresinden ulaşılmıştır.)
Clinical Procedures for Safer Patient Care. Total Parenteral Nutrition (TPN). 2015. (09.07.2025 tarihinde https://opentextbc.ca/clinicalskills/chapter/8-8/ adresinden ulaşılmıştır.)
Hamdan M, Puckett Y. Total Parenteral Nutrition. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. (09.07.2025 tarihinde https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559036/ adresinden ulaşılmıştır.)
T.C. Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü. Total Parenteral Nütrisyon İçin Güvenli Uygulamalar Rehberi. (09.07.2025 tarihinde https://khgmstokyonetimidb.saglik.gov.tr/TR-56906/total-parenteral-nutrisyon-icin-guvenli-uygulamalar-genelge-ve-rehberi.html adresinden ulaşılmıştır.)
Eczacıbaşı. Olicilinomel Kullanma Talimatı. (09.07.2025 tarihinde https://www.eczacibasiilac.com.tr/EIP/media/EIP_Media/PDF/Oliclinomel_N4_550E_Infuzyonluk_Cozelti_KT.pdf adresinden ulaşılmıştır.)
Ören B. Yoğun Bakımda Sıvı Dengesi Takibi. Yoğun Bakım Hemşireliği Dergisi 2016;20(2):98-102
Memiş S, Güneş F, Gökçe S. İç Hastalıkları Hemşireliği. Demirkıran F, Memiş S. (ed.) Hemşirelik Becerileri Öğrenim Rehberleri içinde. Aydın: Adnan Menderes Üniversitesi Yayınları No:40; 2015. p.120.
Öztürk G. Aldığı çıkardığı sıvı izlemi. (Ed.) Karaçam Z, Çoban A, Taşpınar A. Temel Ebelik Uygulamaları Rehberler ve Değerlendirme içinde. Ankara: Nobel Tıp Kitabevleri; 1. Baskı, 2018. p.173-176.
