Biyoloji Eğitiminde Kavram Karikatürleri ile İlgili Akademik Çalışmalar Üzerine Bir Sistematik Derleme
Özet
Bu çalışmanın amacı, biyoloji eğitiminde 2010-2024 yılları arasında kavram karikatürlerinin kullanımına ilişkin yapılmış akademik araştırmaları belirlemek, bu araştırmaların genel özelliklerini analiz etmek ve alana yönelik eğilimleri ortaya koymaktır. Bu çalışmada yöntem olarak sistematik derleme yöntemi kullanılmıştır. Sistematik derleme, inceleme konusunda, yapılan araştırmaların detaylı, geniş ve objektif kıstaslar ile taranıp, belli dahil edilme ve edilmeme kriterleri kullanılarak, sonuçların değerlendirildiği bir araştırma yöntemidir. Akademik çalışmaların tarama süreci Mart 2025-Mayıs 2025 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir. Literatür taraması başlık ve özet alanlarında “kavram karikatürü, kavram karikatürleri, biyoloji eğitimi, concept cartoon, concept cartoons, biology education” anahtar kelimeleri ile yapılmıştır. Derleme kapsamında belirlenen çalışmalar; yayın yılı, örneklem düzeyi, örneklem büyüklüğü, biyoloji öğrenme alanı ve biyoloji konusu, araştırma yöntemleri, veri toplama araçları ve çalışmanın dili kapsamında incelenmiştir. Araştırmada dahil etme kriterlerini sağlayan 23 makale ve 16 yüksek lisans tezi olmak üzere toplam 39 akademik çalışmaya erişilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen makale ve tezlerin analizi sonucunda elde edilen bulgular, kavram karikatürlerinin farklı eğitim kademelerinde, konu alanlarında ve yöntemsel yaklaşımlarda kullanıldığını göstermektedir. Akademik çalışmaların yıllara göre dağılımı incelendiğinde, en yoğun araştırma faaliyetinin 2019 yılında (f=7) gerçekleştiği görülmüştür. Akademik çalışmaların örneklem düzeyi açısından incelenmesi, kavram karikatürlerinin en çok ilköğretim düzeyinde (f=23), özellikle de 7. sınıflarda kullanıldığını göstermektedir. Akademik çalışmalarda en yaygın örneklem aralığının 0-50 katılımcı (f=22) olduğu, bunu 51- 100 aralığının (f=12) takip ettiği tespit edilmiştir. Akademik çalışmalarda en fazla Ekoloji ve Çevre Bilimi (f=18) konusunun ele alındığı, buna karşılık Üreme ve Gelişim (f=2) gibi konuların daha az çalışıldığı belirlenmiştir.
The aim of this study is to identify academic research conducted between 2010 and 2024 on the use of concept cartoons in biology education, analyze the general characteristics of these studies, and reveal trends in the field. A systematic review method was used as the methodology in this study. A systematic review is a research method in which studies on a given topic are searched using detailed, broad, and objective criteria, and the results are evaluated using specific inclusion and exclusion criteria. The search process for academic studies was conducted between March 2025 and May 2025. The literature search was conducted using the keywords “concept cartoon, concept cartoons, biology education” in the title and abstract fields. The studies identified within the scope of the review were examined in terms of publication year, sample level, sample size, biology learning area and biology subject, research methods, data collection tools, and language of the study. A total of 39 academic studies, including 23 articles and 16 master's theses that met the inclusion criteria, were accessed. The findings obtained from the analysis of the articles and theses examined within the scope of the research show that concept cartoons are used at different educational levels, subject areas, and methodological approaches. When the distribution of academic studies by year is examined, it is seen that the most intensive research activity took place in 2019 (f=7). When academic studies are examined in terms of sample size, it is seen that concept cartoons are most frequently used at the primary education level (f=23), especially in 7th grade. The most common sample range in academic studies was found to be 0-50 participants (f=22), followed by the 51-100 range (f=12). The most frequently studied topic in academic studies is Ecology and Environmental Science (f=18), while topics such as Reproduction and Development (f=2) are studied less frequently.
Referanslar
Alaba, S. O. (2007). The use of educational cartoons and comics in enhancing creativity in primary school pupils in ile-ife, Osun State, Nigeria. Journal of Applied Sciences Research, 3(10), 913-920.
Alkış Küçükaydın, M. (2020). Fen eğitiminde kavram öğretimi konulu araştırmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 21(2), 36-56.
Baysarı, E. (2007). İlköğretim düzeyinde 5. sınıf fen ve teknoloji dersi canlılar ve hayat ünitesi öğretiminde kavram karikatürü kullanımının öğrenci başarısına, fen tutumuna ve kavram yanılgılarının giderilmesine olan etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Doğru, M., Gençosman, T., Ataalkın, A. N., & Şeker, F. (2012). Fen bilimleri eğitiminde çalışılan yüksek lisans ve doktora tezlerinin analizi. Journal of Turkish Science Education, 9(1), 49-64.
Genç, H. N. (2020). Fen bilgisi eğitimi alanında kavram karikatürü ile ilgili tezler üzerine bir içerik analizi: Türkiye örneği (2007-2019). Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 6(13), 267-290.
Gökdemir, F., & Dolgun, G. (2020). Writing material & method section in qualitative, quantitative, systematic review, meta-analysis, and meta-synthesis studies. Verus Journal, 7(2), 189-195.
Gölgeli, D., & Saraçoğlu, S. (2011). Fen ve teknoloji dersi “Işık ve Ses” ünitesinin öğretiminde kavram karikatürlerinin kullanımının öğrencilerin akademik başarısına etkisi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(31), 113-124.
İnel, D., Balım, A. G., & Evrekli, E. (2009). Fen öğretiminde kavram karikatürü kullanımına yönelik öğrenci görüşleri. Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 1-16.
Kabapınar, F. (2005). Effectiveness of teaching via concept cartoons from the point of view of constructivist approach. Educational Sciences: Theory & Practice, 5(1), 135-146.
Keogh, B., & Naylor, S. (1999). Concept cartoons, teaching and learning in science: An evaluation. International Journal of Science Education, 21(4), 431-446.
Nakiboğlu, C. (1999). Kimya öğretmeni eğitiminde bütünleştirici (constructivist) öğrenme modelinin öğrenci başarısına etkisi. DEÜ Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, Özel Sayı, 11: 271-280.
Naylor, S., Downing, B., & Keogh, B. (2001). An empirical study of argumentation in primary science, using concept cartoons as the stimulus. Paper presented at the European Science Education Research Association Conference, Thessaloniki, Greece.
Özay Köse, E. (2014). Hücre ve organellerin öğretiminde kavram haritalarının kullanılması. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, (3), 116-121.
Taşkın, T. (2021). Fen eğitiminde kavram karikatürü ile ilgili çalışmalar üzerine bir içerik analizi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 622-651.
Taşkın, T. (2022). Fizik eğitiminde kavram yanılgıları konusunda yapılmış lisansüstü çalışmaların incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 805-820.
Uman, L. S. (2011). Systematic reviews and meta-analyses. Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 20(1), 57-59.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Referanslar
Alaba, S. O. (2007). The use of educational cartoons and comics in enhancing creativity in primary school pupils in ile-ife, Osun State, Nigeria. Journal of Applied Sciences Research, 3(10), 913-920.
Alkış Küçükaydın, M. (2020). Fen eğitiminde kavram öğretimi konulu araştırmaların sistematik derleme yöntemiyle incelenmesi. Ege Eğitim Dergisi, 21(2), 36-56.
Baysarı, E. (2007). İlköğretim düzeyinde 5. sınıf fen ve teknoloji dersi canlılar ve hayat ünitesi öğretiminde kavram karikatürü kullanımının öğrenci başarısına, fen tutumuna ve kavram yanılgılarının giderilmesine olan etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir.
Doğru, M., Gençosman, T., Ataalkın, A. N., & Şeker, F. (2012). Fen bilimleri eğitiminde çalışılan yüksek lisans ve doktora tezlerinin analizi. Journal of Turkish Science Education, 9(1), 49-64.
Genç, H. N. (2020). Fen bilgisi eğitimi alanında kavram karikatürü ile ilgili tezler üzerine bir içerik analizi: Türkiye örneği (2007-2019). Uluslararası Beşeri Bilimler ve Eğitim Dergisi, 6(13), 267-290.
Gökdemir, F., & Dolgun, G. (2020). Writing material & method section in qualitative, quantitative, systematic review, meta-analysis, and meta-synthesis studies. Verus Journal, 7(2), 189-195.
Gölgeli, D., & Saraçoğlu, S. (2011). Fen ve teknoloji dersi “Işık ve Ses” ünitesinin öğretiminde kavram karikatürlerinin kullanımının öğrencilerin akademik başarısına etkisi. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 1(31), 113-124.
İnel, D., Balım, A. G., & Evrekli, E. (2009). Fen öğretiminde kavram karikatürü kullanımına yönelik öğrenci görüşleri. Balıkesir Üniversitesi Necatibey Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(1), 1-16.
Kabapınar, F. (2005). Effectiveness of teaching via concept cartoons from the point of view of constructivist approach. Educational Sciences: Theory & Practice, 5(1), 135-146.
Keogh, B., & Naylor, S. (1999). Concept cartoons, teaching and learning in science: An evaluation. International Journal of Science Education, 21(4), 431-446.
Nakiboğlu, C. (1999). Kimya öğretmeni eğitiminde bütünleştirici (constructivist) öğrenme modelinin öğrenci başarısına etkisi. DEÜ Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, Özel Sayı, 11: 271-280.
Naylor, S., Downing, B., & Keogh, B. (2001). An empirical study of argumentation in primary science, using concept cartoons as the stimulus. Paper presented at the European Science Education Research Association Conference, Thessaloniki, Greece.
Özay Köse, E. (2014). Hücre ve organellerin öğretiminde kavram haritalarının kullanılması. Uluslararası Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, (3), 116-121.
Taşkın, T. (2021). Fen eğitiminde kavram karikatürü ile ilgili çalışmalar üzerine bir içerik analizi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18(1), 622-651.
Taşkın, T. (2022). Fizik eğitiminde kavram yanılgıları konusunda yapılmış lisansüstü çalışmaların incelenmesi. Trakya Eğitim Dergisi, 12(2), 805-820.
Uman, L. S. (2011). Systematic reviews and meta-analyses. Journal of the Canadian Academy of Child and Adolescent Psychiatry, 20(1), 57-59.
Yıldırım, A. ve Şimşek, H. (2021). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri, (12. Baskı). Ankara: Seçkin Yayıncılık.
