Mera Yönetimi: Mera Amenajmanının Genel İlkeleri
Özet
Meralar, insanlık için önemli bir yaşam destek sistemi olup; hayvanlar ve yaban hayatı için yem, aynı zamanda yaban hayatı için yaşam alanıdır. Ancak günümüzde mera alanları, tarla tarımına açılması, aşırı ve zamansız otlatma ve küresel ısınma gibi tehditlerle karşı karşıyadır. Hem insanların meralardan beklediği diğer ürün ve hizmetleri sağlamak hem de hayvanların kaba yem ihtiyaçlarını karşılamak için bu araziler akıllıca yönetilmelidir. Günümüzde aşırı otlatma ve kuraklık sürdürülebilir mera yönetiminin geliştirilmesini zorlaştırmaktadır. Buna rağmen, otlatma yoğunluğu, otlatma süresi ve otlatma planları mutlaka oluşturmalıdır. Bu anlamda bu alanların mera amenajman ilkelerine göre kullanılması ve idare edilmesi büyük önem taşımaktadır. Mera amenajman ilkelerine göre otlatma; mera bitki örtüsünün yenilenmesini ve besin döngüsünü teşvik edebilir, tür çeşitliliğini koruyabilir ve ekosistem yapısını optimize edebilir. Böylece meraların çoklu fonksiyonlarının ve hizmetlerinin sağlanması garanti altına alınabilir. Bu bölümde, sürdürülebilir mera yönetimi açısından mera amenajmanının genel ilkeleri üzerinde durulmuştur.
Pastures are an important life support system for humanity; they are feed for animals and wildlife, as well as habitat for wildlife. However, today pasture areas face threats such as opening up to agricultural land, excessive and untimely grazing, and global warming. These lands must be managed wisely to provide other products and services that people expect from pastures and to meet the forage needs of animals. Today, overgrazing and drought make it difficult to develop sustainable rangeland management. However, grazing intensity, grazing duration and grazing plans must be established. In this sense, it is of great importance that these areas are used and managed according to pasture management principles. Grazing according to rangeland management principles can promote rangeland vegetation regeneration and nutrient cycling, maintain species diversity, and optimize ecosystem structure. Thus, the provision of multiple functions and services of pastures can be guaranteed. In this section, the general principles of rangeland management are emphasized in terms of sustainable rangeland management.
Referanslar
Holechek JL, Pieper RD, Herbel CH. Range Management, Principles and Practices. Fifth Ed., Prentice Hall, Upper Saddle River, New Jersey; 2004.
Oesterheld M, Sala OE, McNaughton SJ. Effect of animal husbandry on herbivore carrying capacity at the regional scale. Nature; 1992; 356: 234-236.
Wessels KJ, Prince SD, Carroll M, Malherbe J. Relevance of rangeland degradation in semiarid northeastern South Africa to the nonequilibrium theory. Ecological Applications; 2007; 17: 815-827.
Teague WR, Dowhower SL, Baker SA, Haile N, DeLaune PB, Conover DM. Grazing management impacts on vegetation, soil biota and soil chemical, physical and hydrological properties in tall grass prairie. Agriculture Ecosystems and Environment; 2011; 141: 310-322.
Altın M, Gökkuş A, Koç A. Çayır ve Mera Yönetimi. 1. Cilt (Genel İlkeler). T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü, Ankara; 2011.
Gençkan MS. Çayır-Mer’a Kültürü, Amenajmanı Islahı. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 483, Ege Üniversitesi Basımevi, Bornova-İzmir; 1985.
Tosun F, Altın M. Çayır-Mer’a-Yayla Kültürü ve Bunlardan Faydalanma Yöntemleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Yayınları, Yayın No: 9, Samsun; 1986.
Terzioğlu Ö, Yalvaç N. Van yöresi doğal meralarında otlatmaya başlama zamanı, kuru ot verimi ve botanik kompozisyonun belirlenmesi üzerine bir araştırma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi; 2004; 14(1): 23-26.
Tarhan H, Çaçan E. Bingöl ilinde mera verim ve kalitesinin yöneylere bağlı olarak aylık değişimi ve otlatmaya başlama zamanının belirlenmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi; 2020; 8(1): 110-122.
Babalık AA, Sönmez K. Isparta-Davraz Dağı Kulova Yaylasında meraların otlatma periyodunun ve toprağın otlatma tavının belirlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi; 2009; 13(2): 142-146.
Çürek M. Keçi meralarında bulunan bazı maki türlerinin otlatma mevsimi boyunca yem değerlerinin saptanması. Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya; 2013.
Anonim. Adana İli Mera, Yaylak ve Kışlakların Kullanımına İlişkin 2025/1 Nolu Valilik Genel Emri. T.C. Adana Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://adana.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Duyuru_Linkleri/yaylak_ve_kislaklarin_kullanim_esaslari_2025.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025a.
Anonim. Valilik Genel Emri, 2024/01. T.C. Bayburt Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://bayburt.tarimorman.gov.tr/Lists/Duyuru/Attachments/150/MERA%20VAL%C4%B0L%C4%B0K.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2024.
Anonim. Valilik Genel Emri, 2025/01. T.C. Bayburt Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://bayburt.tarimorman.gov.tr/Lists/Duyuru/Attachments/170/Valilik%20Genel%20Emri%202025-01.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025b.
Anonim. Valilik Genel Emri: Mera, Yaylak, Kışlak, Otlak ve Çayırların Kullanımı ile İlgili Genel Esaslar (2025/1). T.C. İzmir Valiliği, (http://www.izmir.gov.tr/valilik-genel-emri-mera-yaylak-kislak-otlak-ve-cayirlarin-kullanimi-ile-ilgili-genel-esaslar-20251), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025c.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Batman Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; 2025d.
Anonim. Mera, Yaylak ve Kışlaklar Hakkında Çiftçilerimize Önemli Duyuru! BoluHedef, (https://boluhedef.com/haber/mera-yaylak-ve-kislaklar-hakkinda-ciftcilerimize-onemli-duyuru), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025e.
Anonim. 2025 Yılı İl Otlatma Planı. T.C. Çorum Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (http://www.corum.gov.tr/kurumlar/corum.gov.tr/12/17092024ilan2/merayaylak.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025f.
Anonim. 08.01.2025 Basın Duyurusu (Mera ve Yaylakların Kullanımı İl Otlatma Planı). Diyarbakır Valiliği, (http://diyarbakir.gov.tr/08012025-basin-duyurusu-mera-ve-yaylaklarin-kullanimi-il-otlatma-plani#:~:text=3%2D%C4%B0limizde%20mevcut%20meralarda%20otlatma,Eyl%C3%BCl%202025%20tarihinde%20sona%20erecektir), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025g.
Anonim. 2025 Yılı Otlatma Mevsimi. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Edirne İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://edirne.tarimorman.gov.tr/Duyuru/628/2025-Yili-Otlatma-Mevsimi), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025h.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Elazığ Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://elazig.tarimorman.gov.tr/Lists/Duyuru/Attachments/639/Valilik%20Genel%20Emri%202025.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025i.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Gaziantep Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (http://sehitkamil.gov.tr/kurumlar/sehitkamil.gov.tr/ustyazi-_58_-_1_.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025j.
Anonim. 2025 Yılı Kars İli Otlatma Planı. (https://kars.tarimorman.gov.tr/Belgeler/2025%20Y%C4%B1l%C4%B1/2025%20Y%C4%B1l%C4%B1%20%C4%B0l%20Otlatma%20Plan%C4%B1.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025k.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Kayseri Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://kayseri.tarimorman.gov.tr/ Belgeler/SOL%20MEN%C3%9C%20BELGELER%C4%B0/Valilik%20Genel%20Emri%20(2025-1).pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025m.
Anonim. Mera, Yaylak, Kışlak, Otlak ve Çayırların Kullanımı İle İlgili Genel Esaslar. T.C. Muğla Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://www.yatagan.bel.tr/Contents/images/ValilikGenelEmri2.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025n.
Anonim. Van İli Mera Yaylak ve Otlakların Kullanımına Dair Valilik Genel Emri. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://van.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Formlar/2025%20Van%20Valili%C4%9Fi%20Genel%20Emri.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025p.
Anonim. 2025 Yılı İl Otlatma Planı. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Yozgat İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://yozgat.tarimorman.gov.tr/Duyuru/464/2025-Yili-Il-Otlatma-Plani), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025r.
Klapp E. Wiesen und Weiden. Paul Parey, Berlin und Hamburg; 1956.
Van Soest PJ. Nutritional Ecology of the Ruminant. Second Edition, Comstock, Ithaca, NY; 1994.
Rinehart L. Pasture, Rangeland and Grazing Management. National Sustainable Agricultural Information Service, ATTRA Publication, IP306; 2006.
Michaels JS, Tate KW, Eviner VT. Vernal pool wetlands respond to livestock grazing, exclusion and reintroduction. Journal of Applied Ecology; 2022; 59: 67-78.
Hofmann RR. Evolutionary steps of ecophysiological adapta tion and diversification of ruminants: a comparative view of their digestive system. Oecologia; 1989; 78: 443-457.
Sanon HO, Kabore-Zoungrana C, Ledin I. Behaviour of goats, sheep and cattle and their selection of browse species on natural pasture in a Sahelian area. Small Ruminant Research; 2007; 67: 64-74.
Rosa García R, Celaya R, García U, Osoro K. Goat grazing, its interactions with other herbivores and biodiversity conservation issues. Small Ruminant Research; 2012; 107: 49-64.
Swain N. Performance of sheep and goat in semi-arid region under free range grazing management. Ph.D. Thesis, Bidhan Chandra Krishi Vishwa Vidyalaya, Mohanpur, India; 1984.
Peacok C, Sherman DM. Sustainable goat production. Some global perspectives. Small Ruminant Research; 2010; 89: 78-80.
Coblentz BE. The effects of feral goats (Capra hircus) on island ecosystems. Biological Conservation; 1978; 13: 279-286.
Schofield EK. Effects of introduced plants and animals on island vegetation: Examples from the Galapagos Archipelago, Ecuador. Conservation Biology; 1989; 3: 227-238.
Babalık AA, Fakir H. Korunan ve otlatılan mera alanlarında vejetasyon özelliklerinin karşılaştırılması: Kocapınar Merası örneği. Türkiye Ormancılık Dergisi; 2017; 18(3): 207-211.
Erkovan Ş, Güllap MK, Erkovan Hİ, Koç A. Farklı cins hayvan ile otlatılan meraların sağlık ve ekolojik alan sınıflaması. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi; 2016; 25(Özel Sayı-2): 174-178.
Galt D, Molinar F, Navarro J, Joseph J, Holechek J. Grazing capacity and stocking rate. Rangelands Archives; 2000; 22(6): 7-11.
Anonymous. Society of Range Management (SRM). Glossary of Terms Used in Range Management, Glossary Update Task Group: Denver, CO, USA; 1998.
Ye K, Li J, Liang Z, Zhao X, Luo H, Chen Z, Du P, Wu K, Qiao R, Hu J. Overgrazing impacts plant species diversity in alpine wetlands indirectly by altering its environmental dependency. Global Ecology and Conservation; 2025; 59: e03532.
McDonald SE, Badgery W, Clarendon S, Orgill S, Sinclair K, Meyer R, Butchart DB, Eckard R, Rowlings D, Grace P, Doran-Browne N, Harden S, Macdonald A, Wellington M, Pachas ANA, Eisner R, Amidy M, Harrison MT. Grazing management for soil carbon in Australia: A review. Journal of Environmental Management; 2023; 347: 119146.
Song T, An Y, Tong S, Zhang W, Wang X, Wang L, Jiang L. Soil water conditions together with plant nitrogen acquisition strategies control vegetation dynamics in semi-arid wetlands undergoing land management changes. Catena; 2023; 227: 107115.
Zhou G, Zhou X, He Y, Shao J, Hu Z, Liu R, Zhou H, Hosseinibai S. Grazing intensity significantly affects belowground carbon and nitrogen cycling in grassland ecosystems: A meta-analysis. Global Change Biology; 2016; 23: 1167-1179.
Wang Z, Chen M, Song Z, Zhang X, Qiao J, Li J, Zuo X. Effects of different grazing intensities on the plant reproductive traits and heterogeneous distributions of soil properties. Catena; 2025; 250: 108785.
Booth DT, Cox SE, Likins JC. Fenceline contrasts: Grazing increases wetland surface roughness. Wetlands Ecology and Management; 2015; 23: 183-194.
Wiesmeier M, Steffens M, Kölbl A, Kögel-Knabner I. Degradation and small-scale spatial homogenization of topsoils in intensively-grazed steppes of Northern China. Soil and Tillage Research; 2009; 104: 299-310.
Dunn B, Smart A, Gates R, Johnson P, Beutler M, Diersen M, Janssen L. Long-term production and profitability from grazing cattle in the Northern Mixed Grass Prairie. Rangeland Ecology and Management; 2010; 63: 233-242.
Silburn D. Hillslope runoff and erosion on duplex soils in grazing lands in semi-arid central Queensland. III. USLE erodibility (K factors) and cover-soil loss relationships. Soil Research; 2011; 49: 127-134.
Fraser G, Stone G. The effect of soil and pasture attributes on rangeland infiltration rates in northern Australia. The Rangeland Journal; 2016; 38: 245-259.
Ash A, O’Reagain P, McKeon G, Stafford Smith M. Managing climate variability in grazing enterprises: A case study of dalrymple shire, North-Eastern Australia. In: G.L. Hammer, N. Nicholls and C. Mitchell (Eds.), Applications of Seasonal Climate Forecasting in Agricultural and Natural Ecosystems, Atmospheric and Oceanographic Sciences Library, Vol 21, Springer, Dordrecht; 2000; pp. 253-270.
O’Reagain P, Bushell J, Holmes W. Managing for rainfall variability: Long-term profitability of different grazing strategies in a northern Australian tropical savanna. Animal Production Science; 2011; 51: 210-224.
MacLeod ND, McIvor JG. Reconciling economic and ecological conflicts for sustained management of grazing lands. Ecological Economics; 2006; 56: 386-401.
Steinfeld H, Gerber P, Wassenaar T, Castel V, Rosales M, De Haan C. Livestock’s Long Shadow: Environmental Issues and Options. Vol. 24, Food and Agriculture Organization, Rome, Italy; 2006.
Stafford Smith DM, McKeon GM, Watson IW, Henry BK, Stone GS, Hall WB, Howden SM. Learning from episodes of degradation and recovery in variable Australian rangelands. Proceedings of the National Academy of Sciences; 2007; 104: 20690-20695.
Tong L, Liu Y, Wang Q, Zhang Z, Li J, Sun Z, Khalifa M. Relative effects of climate variation and human activities on grassland dynamics in Africa from 2000 to 2015. Ecological Informatics; 2019; 53: 100979.
Bardgett RD, Bullock JM, Lavorel S, Manning P, Schaffner U, Ostle N, Chomel M, Durigan G, Fry L, Johnson D, Lavallee JM, Le Provost G, Luo S, Png K, Sankaran M, Hou X, Zhou H, Ma L, Ren W, Li X, Ding Y, Li Y, Shi H. Combatting global grassland degradation. Nature Reviews Earth & Environment; 2021; 2: 720-735.
De Villalobos AE, Schwerdt L. Feral horses and alien plants: Effects on the structure and function of the Pampean Mountain grasslands (Argentina). Ecoscience; 2018; 25: 49-60.
Van der Westhuizen HC, Snyman HA, Van Rensburg WLJ, Potgieter JHJ. The quantification of grazing capacity from grazing-and production values for forage species in semi-arid grasslands of southern Africa. African Journal of Range and Forage Science; 2001; 18(1): 43-52.
Ebrahimi A, Milotić T, Hoffmann M. A herbivore specific grazing capacity model accounting for spatio-temporal environmental variation: A tool for a more sustainable nature conservation and rangeland management. Ecological Modelling; 2010; 221(6): 900-910.
Anonim. “Yem Bitkileri Üretimi, Mevcut Durumu ve İklim Değişikliği Kapsamında Alınacak Önlemleri Değerlendirme” Çalıştayı Sonuç Raporu. TAGEM, 22-23 Mart 2022, Ankara, (https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/C%CC%A7MYB%20C%CC%A7al%C4%B1s%CC%A7tay%20Raporu%20(1).pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025s.
Tükel T, Hatipoğlu R. Çayır Mera Amenajmanı. Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Ofset Atölyesi, Adana; 1997.
Aydın A, Çaçan E, Başbağ M. Mardin ili Derik ilçesinde yer alan bir meranın ot verimi ve kalitesinin belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi; 2014; 1(Özel Sayı-2): 1631-1637.
Çaçan E, Kökten K. Bingöl ili Merkez ilçesi Çiçekyayla köyü merasının ot verimi ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi; 2014; 1(Özel Sayı-2): 1727-1733.
Dursun İ, Babalık AA. Isparta ili Çatoluk ormaniçi merasının vejetasyon yapısının belirlenmesi. Türkiye Ormancılık Dergisi; 2018; 19(3): 233-239.
Babalık AA. Ilıcapınar Yaylası (Taşkent) merasının vejetasyon karakteristiklerinin belirlenmesi. Türkiye Ormancılık Dergisi; 2019; 20(4): 360-365.
Babalık AA, Matrasulov F. Antalya Çukuryayla merasının vejetasyon özellikleri ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi; 2020; 20: 327-333.
Ok H, Çaçan E. Övündüler Köyü (Diyarbakır-Türkiye) merasının verim, botanik kompozisyonu ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi; 2023; 24(1): 148-154.
Bucak M, Polat T, Okant M, Türkoğlu Mİ. Şanlıurfa ili Tek Tek Dağları doğal meralarında farklı gübre uygulamalarının mera verim ve botanik kompozisyonu ile otlatma kapasitesinin belirlenmesi. MAS Uygulamalı Bilimler Dergisi; 2025; 10(1): 1-11.
Bailey DW. Management strategies for optimal grazing distribution and use of arid rangelands. Journal of Animal Science, 2004; 82(Suppl_13): E147-E153.
Porath ML, Momont PA, DelCurto T, Rimbey NR, Tanaka JA, McInnis M. Offstream water and trace mineral salt as management strategies for improved cattle distribution. Journal of Animal Science; 2002; 80: 346-356.
Bailey DW, Rittenhouse LR. Management of cattle distribution. Rangelands; 1989; 11: 159-161.
Bailey DW. Daily selection of feeding areas by cattle in homogeneous and heterogeneous environments. Applied Animal Behaviour Science; 1995; 45: 183-200.
Bailey DW, Brown JR. Rotational grazing systems and livestock grazing behavior in shrub-dominated semi-arid and arid rangelands. Rangeland Ecology & Management; 2011; 64(1): 1-9.
Oñatibia GR, Aguiar MR. Grasses and grazers in arid rangelands: Impact of sheep management on forage and non-forage grass populations. Journal of Environmental Management; 2019; 235: 42-50.
Brown J, Kothmann M. Rotational grazing on rangelands: Synthesis and recommendations. Rangelands; 2009; 31: 37-38.
Norton BE, Barnes M, Teague R. Grazing management can improve livestock distribution: Increasing accessible forage and effective grazing capacity. Rangelands; 2013; 35(5): 45-51.
Dondini M, Martin M, De Camillis C, Uwizeye A, Soussana J-F, Robinson T, Steinfeld H. Global assessment of soil carbon in grasslands-From current stock estimates to sequestration potential. FAO Animal Production and Health, Paper No. 187, FAO, Rome; 2023.
Sanderman J, Hengl T, Fiske GJ. Soil carbon debt of 12,000 years of human land use. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America; 2017; 114(36): 9575- 9580.
Paustian K, Lehmann J, Ogle S, Reay D, Robertson GP, Smith P. Climate-smart soils. Nature; 2016; 532(7597): 49-57.
Bai Y, Cotrufo MF. Grassland soil carbon sequestration: Current understanding, challenges, and solutions. Science; 2022; 377(6606): 603-608.
Referanslar
Holechek JL, Pieper RD, Herbel CH. Range Management, Principles and Practices. Fifth Ed., Prentice Hall, Upper Saddle River, New Jersey; 2004.
Oesterheld M, Sala OE, McNaughton SJ. Effect of animal husbandry on herbivore carrying capacity at the regional scale. Nature; 1992; 356: 234-236.
Wessels KJ, Prince SD, Carroll M, Malherbe J. Relevance of rangeland degradation in semiarid northeastern South Africa to the nonequilibrium theory. Ecological Applications; 2007; 17: 815-827.
Teague WR, Dowhower SL, Baker SA, Haile N, DeLaune PB, Conover DM. Grazing management impacts on vegetation, soil biota and soil chemical, physical and hydrological properties in tall grass prairie. Agriculture Ecosystems and Environment; 2011; 141: 310-322.
Altın M, Gökkuş A, Koç A. Çayır ve Mera Yönetimi. 1. Cilt (Genel İlkeler). T.C. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü, Ankara; 2011.
Gençkan MS. Çayır-Mer’a Kültürü, Amenajmanı Islahı. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Yayınları No: 483, Ege Üniversitesi Basımevi, Bornova-İzmir; 1985.
Tosun F, Altın M. Çayır-Mer’a-Yayla Kültürü ve Bunlardan Faydalanma Yöntemleri. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Yayınları, Yayın No: 9, Samsun; 1986.
Terzioğlu Ö, Yalvaç N. Van yöresi doğal meralarında otlatmaya başlama zamanı, kuru ot verimi ve botanik kompozisyonun belirlenmesi üzerine bir araştırma. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Bilimleri Dergisi; 2004; 14(1): 23-26.
Tarhan H, Çaçan E. Bingöl ilinde mera verim ve kalitesinin yöneylere bağlı olarak aylık değişimi ve otlatmaya başlama zamanının belirlenmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Dergisi; 2020; 8(1): 110-122.
Babalık AA, Sönmez K. Isparta-Davraz Dağı Kulova Yaylasında meraların otlatma periyodunun ve toprağın otlatma tavının belirlenmesi. Süleyman Demirel Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi; 2009; 13(2): 142-146.
Çürek M. Keçi meralarında bulunan bazı maki türlerinin otlatma mevsimi boyunca yem değerlerinin saptanması. Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Antalya; 2013.
Anonim. Adana İli Mera, Yaylak ve Kışlakların Kullanımına İlişkin 2025/1 Nolu Valilik Genel Emri. T.C. Adana Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://adana.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Duyuru_Linkleri/yaylak_ve_kislaklarin_kullanim_esaslari_2025.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025a.
Anonim. Valilik Genel Emri, 2024/01. T.C. Bayburt Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://bayburt.tarimorman.gov.tr/Lists/Duyuru/Attachments/150/MERA%20VAL%C4%B0L%C4%B0K.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2024.
Anonim. Valilik Genel Emri, 2025/01. T.C. Bayburt Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://bayburt.tarimorman.gov.tr/Lists/Duyuru/Attachments/170/Valilik%20Genel%20Emri%202025-01.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025b.
Anonim. Valilik Genel Emri: Mera, Yaylak, Kışlak, Otlak ve Çayırların Kullanımı ile İlgili Genel Esaslar (2025/1). T.C. İzmir Valiliği, (http://www.izmir.gov.tr/valilik-genel-emri-mera-yaylak-kislak-otlak-ve-cayirlarin-kullanimi-ile-ilgili-genel-esaslar-20251), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025c.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Batman Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü; 2025d.
Anonim. Mera, Yaylak ve Kışlaklar Hakkında Çiftçilerimize Önemli Duyuru! BoluHedef, (https://boluhedef.com/haber/mera-yaylak-ve-kislaklar-hakkinda-ciftcilerimize-onemli-duyuru), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025e.
Anonim. 2025 Yılı İl Otlatma Planı. T.C. Çorum Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (http://www.corum.gov.tr/kurumlar/corum.gov.tr/12/17092024ilan2/merayaylak.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025f.
Anonim. 08.01.2025 Basın Duyurusu (Mera ve Yaylakların Kullanımı İl Otlatma Planı). Diyarbakır Valiliği, (http://diyarbakir.gov.tr/08012025-basin-duyurusu-mera-ve-yaylaklarin-kullanimi-il-otlatma-plani#:~:text=3%2D%C4%B0limizde%20mevcut%20meralarda%20otlatma,Eyl%C3%BCl%202025%20tarihinde%20sona%20erecektir), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025g.
Anonim. 2025 Yılı Otlatma Mevsimi. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Edirne İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://edirne.tarimorman.gov.tr/Duyuru/628/2025-Yili-Otlatma-Mevsimi), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025h.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Elazığ Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://elazig.tarimorman.gov.tr/Lists/Duyuru/Attachments/639/Valilik%20Genel%20Emri%202025.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025i.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Gaziantep Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (http://sehitkamil.gov.tr/kurumlar/sehitkamil.gov.tr/ustyazi-_58_-_1_.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025j.
Anonim. 2025 Yılı Kars İli Otlatma Planı. (https://kars.tarimorman.gov.tr/Belgeler/2025%20Y%C4%B1l%C4%B1/2025%20Y%C4%B1l%C4%B1%20%C4%B0l%20Otlatma%20Plan%C4%B1.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025k.
Anonim. Valilik Genel Emri (2025/1). T.C. Kayseri Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://kayseri.tarimorman.gov.tr/ Belgeler/SOL%20MEN%C3%9C%20BELGELER%C4%B0/Valilik%20Genel%20Emri%20(2025-1).pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025m.
Anonim. Mera, Yaylak, Kışlak, Otlak ve Çayırların Kullanımı İle İlgili Genel Esaslar. T.C. Muğla Valiliği, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://www.yatagan.bel.tr/Contents/images/ValilikGenelEmri2.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025n.
Anonim. Van İli Mera Yaylak ve Otlakların Kullanımına Dair Valilik Genel Emri. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Van İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://van.tarimorman.gov.tr/Belgeler/Formlar/2025%20Van%20Valili%C4%9Fi%20Genel%20Emri.pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025p.
Anonim. 2025 Yılı İl Otlatma Planı. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, Yozgat İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, (https://yozgat.tarimorman.gov.tr/Duyuru/464/2025-Yili-Il-Otlatma-Plani), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025r.
Klapp E. Wiesen und Weiden. Paul Parey, Berlin und Hamburg; 1956.
Van Soest PJ. Nutritional Ecology of the Ruminant. Second Edition, Comstock, Ithaca, NY; 1994.
Rinehart L. Pasture, Rangeland and Grazing Management. National Sustainable Agricultural Information Service, ATTRA Publication, IP306; 2006.
Michaels JS, Tate KW, Eviner VT. Vernal pool wetlands respond to livestock grazing, exclusion and reintroduction. Journal of Applied Ecology; 2022; 59: 67-78.
Hofmann RR. Evolutionary steps of ecophysiological adapta tion and diversification of ruminants: a comparative view of their digestive system. Oecologia; 1989; 78: 443-457.
Sanon HO, Kabore-Zoungrana C, Ledin I. Behaviour of goats, sheep and cattle and their selection of browse species on natural pasture in a Sahelian area. Small Ruminant Research; 2007; 67: 64-74.
Rosa García R, Celaya R, García U, Osoro K. Goat grazing, its interactions with other herbivores and biodiversity conservation issues. Small Ruminant Research; 2012; 107: 49-64.
Swain N. Performance of sheep and goat in semi-arid region under free range grazing management. Ph.D. Thesis, Bidhan Chandra Krishi Vishwa Vidyalaya, Mohanpur, India; 1984.
Peacok C, Sherman DM. Sustainable goat production. Some global perspectives. Small Ruminant Research; 2010; 89: 78-80.
Coblentz BE. The effects of feral goats (Capra hircus) on island ecosystems. Biological Conservation; 1978; 13: 279-286.
Schofield EK. Effects of introduced plants and animals on island vegetation: Examples from the Galapagos Archipelago, Ecuador. Conservation Biology; 1989; 3: 227-238.
Babalık AA, Fakir H. Korunan ve otlatılan mera alanlarında vejetasyon özelliklerinin karşılaştırılması: Kocapınar Merası örneği. Türkiye Ormancılık Dergisi; 2017; 18(3): 207-211.
Erkovan Ş, Güllap MK, Erkovan Hİ, Koç A. Farklı cins hayvan ile otlatılan meraların sağlık ve ekolojik alan sınıflaması. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi; 2016; 25(Özel Sayı-2): 174-178.
Galt D, Molinar F, Navarro J, Joseph J, Holechek J. Grazing capacity and stocking rate. Rangelands Archives; 2000; 22(6): 7-11.
Anonymous. Society of Range Management (SRM). Glossary of Terms Used in Range Management, Glossary Update Task Group: Denver, CO, USA; 1998.
Ye K, Li J, Liang Z, Zhao X, Luo H, Chen Z, Du P, Wu K, Qiao R, Hu J. Overgrazing impacts plant species diversity in alpine wetlands indirectly by altering its environmental dependency. Global Ecology and Conservation; 2025; 59: e03532.
McDonald SE, Badgery W, Clarendon S, Orgill S, Sinclair K, Meyer R, Butchart DB, Eckard R, Rowlings D, Grace P, Doran-Browne N, Harden S, Macdonald A, Wellington M, Pachas ANA, Eisner R, Amidy M, Harrison MT. Grazing management for soil carbon in Australia: A review. Journal of Environmental Management; 2023; 347: 119146.
Song T, An Y, Tong S, Zhang W, Wang X, Wang L, Jiang L. Soil water conditions together with plant nitrogen acquisition strategies control vegetation dynamics in semi-arid wetlands undergoing land management changes. Catena; 2023; 227: 107115.
Zhou G, Zhou X, He Y, Shao J, Hu Z, Liu R, Zhou H, Hosseinibai S. Grazing intensity significantly affects belowground carbon and nitrogen cycling in grassland ecosystems: A meta-analysis. Global Change Biology; 2016; 23: 1167-1179.
Wang Z, Chen M, Song Z, Zhang X, Qiao J, Li J, Zuo X. Effects of different grazing intensities on the plant reproductive traits and heterogeneous distributions of soil properties. Catena; 2025; 250: 108785.
Booth DT, Cox SE, Likins JC. Fenceline contrasts: Grazing increases wetland surface roughness. Wetlands Ecology and Management; 2015; 23: 183-194.
Wiesmeier M, Steffens M, Kölbl A, Kögel-Knabner I. Degradation and small-scale spatial homogenization of topsoils in intensively-grazed steppes of Northern China. Soil and Tillage Research; 2009; 104: 299-310.
Dunn B, Smart A, Gates R, Johnson P, Beutler M, Diersen M, Janssen L. Long-term production and profitability from grazing cattle in the Northern Mixed Grass Prairie. Rangeland Ecology and Management; 2010; 63: 233-242.
Silburn D. Hillslope runoff and erosion on duplex soils in grazing lands in semi-arid central Queensland. III. USLE erodibility (K factors) and cover-soil loss relationships. Soil Research; 2011; 49: 127-134.
Fraser G, Stone G. The effect of soil and pasture attributes on rangeland infiltration rates in northern Australia. The Rangeland Journal; 2016; 38: 245-259.
Ash A, O’Reagain P, McKeon G, Stafford Smith M. Managing climate variability in grazing enterprises: A case study of dalrymple shire, North-Eastern Australia. In: G.L. Hammer, N. Nicholls and C. Mitchell (Eds.), Applications of Seasonal Climate Forecasting in Agricultural and Natural Ecosystems, Atmospheric and Oceanographic Sciences Library, Vol 21, Springer, Dordrecht; 2000; pp. 253-270.
O’Reagain P, Bushell J, Holmes W. Managing for rainfall variability: Long-term profitability of different grazing strategies in a northern Australian tropical savanna. Animal Production Science; 2011; 51: 210-224.
MacLeod ND, McIvor JG. Reconciling economic and ecological conflicts for sustained management of grazing lands. Ecological Economics; 2006; 56: 386-401.
Steinfeld H, Gerber P, Wassenaar T, Castel V, Rosales M, De Haan C. Livestock’s Long Shadow: Environmental Issues and Options. Vol. 24, Food and Agriculture Organization, Rome, Italy; 2006.
Stafford Smith DM, McKeon GM, Watson IW, Henry BK, Stone GS, Hall WB, Howden SM. Learning from episodes of degradation and recovery in variable Australian rangelands. Proceedings of the National Academy of Sciences; 2007; 104: 20690-20695.
Tong L, Liu Y, Wang Q, Zhang Z, Li J, Sun Z, Khalifa M. Relative effects of climate variation and human activities on grassland dynamics in Africa from 2000 to 2015. Ecological Informatics; 2019; 53: 100979.
Bardgett RD, Bullock JM, Lavorel S, Manning P, Schaffner U, Ostle N, Chomel M, Durigan G, Fry L, Johnson D, Lavallee JM, Le Provost G, Luo S, Png K, Sankaran M, Hou X, Zhou H, Ma L, Ren W, Li X, Ding Y, Li Y, Shi H. Combatting global grassland degradation. Nature Reviews Earth & Environment; 2021; 2: 720-735.
De Villalobos AE, Schwerdt L. Feral horses and alien plants: Effects on the structure and function of the Pampean Mountain grasslands (Argentina). Ecoscience; 2018; 25: 49-60.
Van der Westhuizen HC, Snyman HA, Van Rensburg WLJ, Potgieter JHJ. The quantification of grazing capacity from grazing-and production values for forage species in semi-arid grasslands of southern Africa. African Journal of Range and Forage Science; 2001; 18(1): 43-52.
Ebrahimi A, Milotić T, Hoffmann M. A herbivore specific grazing capacity model accounting for spatio-temporal environmental variation: A tool for a more sustainable nature conservation and rangeland management. Ecological Modelling; 2010; 221(6): 900-910.
Anonim. “Yem Bitkileri Üretimi, Mevcut Durumu ve İklim Değişikliği Kapsamında Alınacak Önlemleri Değerlendirme” Çalıştayı Sonuç Raporu. TAGEM, 22-23 Mart 2022, Ankara, (https://www.tarimorman.gov.tr/TAGEM/Belgeler/C%CC%A7MYB%20C%CC%A7al%C4%B1s%CC%A7tay%20Raporu%20(1).pdf), (Erişim Tarihi: 05/05/2025); 2025s.
Tükel T, Hatipoğlu R. Çayır Mera Amenajmanı. Çukurova Üniversitesi, Ziraat Fakültesi, Ofset Atölyesi, Adana; 1997.
Aydın A, Çaçan E, Başbağ M. Mardin ili Derik ilçesinde yer alan bir meranın ot verimi ve kalitesinin belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi; 2014; 1(Özel Sayı-2): 1631-1637.
Çaçan E, Kökten K. Bingöl ili Merkez ilçesi Çiçekyayla köyü merasının ot verimi ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Türk Tarım ve Doğa Bilimleri Dergisi; 2014; 1(Özel Sayı-2): 1727-1733.
Dursun İ, Babalık AA. Isparta ili Çatoluk ormaniçi merasının vejetasyon yapısının belirlenmesi. Türkiye Ormancılık Dergisi; 2018; 19(3): 233-239.
Babalık AA. Ilıcapınar Yaylası (Taşkent) merasının vejetasyon karakteristiklerinin belirlenmesi. Türkiye Ormancılık Dergisi; 2019; 20(4): 360-365.
Babalık AA, Matrasulov F. Antalya Çukuryayla merasının vejetasyon özellikleri ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi; 2020; 20: 327-333.
Ok H, Çaçan E. Övündüler Köyü (Diyarbakır-Türkiye) merasının verim, botanik kompozisyonu ve otlatma kapasitesinin belirlenmesi. Artvin Çoruh Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi; 2023; 24(1): 148-154.
Bucak M, Polat T, Okant M, Türkoğlu Mİ. Şanlıurfa ili Tek Tek Dağları doğal meralarında farklı gübre uygulamalarının mera verim ve botanik kompozisyonu ile otlatma kapasitesinin belirlenmesi. MAS Uygulamalı Bilimler Dergisi; 2025; 10(1): 1-11.
Bailey DW. Management strategies for optimal grazing distribution and use of arid rangelands. Journal of Animal Science, 2004; 82(Suppl_13): E147-E153.
Porath ML, Momont PA, DelCurto T, Rimbey NR, Tanaka JA, McInnis M. Offstream water and trace mineral salt as management strategies for improved cattle distribution. Journal of Animal Science; 2002; 80: 346-356.
Bailey DW, Rittenhouse LR. Management of cattle distribution. Rangelands; 1989; 11: 159-161.
Bailey DW. Daily selection of feeding areas by cattle in homogeneous and heterogeneous environments. Applied Animal Behaviour Science; 1995; 45: 183-200.
Bailey DW, Brown JR. Rotational grazing systems and livestock grazing behavior in shrub-dominated semi-arid and arid rangelands. Rangeland Ecology & Management; 2011; 64(1): 1-9.
Oñatibia GR, Aguiar MR. Grasses and grazers in arid rangelands: Impact of sheep management on forage and non-forage grass populations. Journal of Environmental Management; 2019; 235: 42-50.
Brown J, Kothmann M. Rotational grazing on rangelands: Synthesis and recommendations. Rangelands; 2009; 31: 37-38.
Norton BE, Barnes M, Teague R. Grazing management can improve livestock distribution: Increasing accessible forage and effective grazing capacity. Rangelands; 2013; 35(5): 45-51.
Dondini M, Martin M, De Camillis C, Uwizeye A, Soussana J-F, Robinson T, Steinfeld H. Global assessment of soil carbon in grasslands-From current stock estimates to sequestration potential. FAO Animal Production and Health, Paper No. 187, FAO, Rome; 2023.
Sanderman J, Hengl T, Fiske GJ. Soil carbon debt of 12,000 years of human land use. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America; 2017; 114(36): 9575- 9580.
Paustian K, Lehmann J, Ogle S, Reay D, Robertson GP, Smith P. Climate-smart soils. Nature; 2016; 532(7597): 49-57.
Bai Y, Cotrufo MF. Grassland soil carbon sequestration: Current understanding, challenges, and solutions. Science; 2022; 377(6606): 603-608.
