Diyabetli Evde Bakım Hastalarında Hemşirelik Bakımı
Özet
Referanslar
American Diabetes Association. (2024). Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl 1), S1–S306. https://doi.org/10.2337/dc24-S001
International Diabetes Federation. (2023). IDF clinical practice recommendations for managing type 2 diabetes in primary care. https://www.idf.org
International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas (10. baskı). Brussels, Belgium: International Diabetes Federation. https://diabetesatlas.org/idfawp/resource-files/2021/07/IDF_Atlas_10th_Edition_2021.pdf Shrivastava, S. R.,
World Health Organization. (2023). Diabetes. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
Satman, İ., Omer, B., Tutuncu, Y., Kalaca, S., Gedik, S., Dinccag, N., ... & Karsidag, K. (2013). Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. European Journal of Epidemiology, 28(2), 169–180. https://doi.org/10.1007/s10654-013-9771-5
Shrivastava, P. S., & Ramasamy, J. (2013). Role of self-care in management of diabetes mellitus. Journal of Diabetes & Metabolic Disorders, 12(1), 14. https://doi.org/10.1186/2251-6581-12-14
Villar, M., Pérez-San-Gregorio, M. A., Martín-Rodríguez, A., & de los Ángeles Aguilera-Alcaraz, M. (2021). The impact of home care programs on quality of life and patient satisfaction in chronic diseases: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(7), 3430. https://doi.org/10.3390/ijerph18073430
World Health Organization. (2022). Framework for countries to achieve an integrated continuum of long-term care. https://www.who.int/publications/i/item/9789240062585
Aylaz, R., & Hacıhasanoğlu Aşılar, R. (Eds.). (2024). Halk sağlığı hemşireliği ve uygulamaları. Akademi Basın ve Yayıncılık
Melnyk, B. M., & Fineout-Overholt, E. (2019). Evidence-based practice in nursing & healthcare: A guide to best practice (4th ed.). Wolters Kluwer.
Yılmaz, M., & Çilingir, D. (2020). Hemşirelikte etik karar verme süreci ve klinik uygulamalar. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Ethics, 2(1), 1–8. https://doi.org/10.5336/nursethic.2020-75980
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2010). Evde Sağlık Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Yonergeler/Saglik_Bakanliginca_Sunulan_Evde_Saglik_Hizmetlerinin_Uygulama_Usul_ve_Esaslari_Hakkinda_Yonerge.pdf
Kıskaç, N., & Girgin, B. (2022). Evde sağlık hizmetlerinin dünü, bugünü ve hemşirelerin rolü. Yüksek Bilim ve Hekim Dergisi, 26(3), 119–123. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ybhd/issue/74820/1164742
Bayraktar, N., & Akyol, A. D. (2021). Evde sağlık hizmetlerinde hemşirelik uygulamaları. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 29(1), 65–74. https://doi.org/10.26650/FNJN.2021.976946
Çelik, S., Akyüz, A., & Kardaş Özdemir, F. (2020). Kronik hastalıklarda evde bakım hizmetlerinde hemşirenin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(3), 184-192.
Powers, M. A., Bardsley, J., Cypress, M., Funnell, M. M., Harms, D., Hess Fischl, A., ... & Vivian, E. (2020). Diabetes self-management education and support in adults with type 2 diabetes: A consensus report. The Diabetes Educator, 46(4), 350–369. https://doi.org/10.1177/0145721720930959
Rhee, M. K., Slocum, W., Ziemer, D. C., Culler, S. D., Cook, C. B., El-Kebbi, I. M., ... & Phillips, L. S. (2015). Patient adherence improves glycemic control. The Diabetes Educator, 41(5), 574–584. https://doi.org/10.1177/0145721715584969
Haas, L., Maryniuk, M., Beck, J., Cox, C. E., Duker, P., Edwards, L., ... & Youssef, G. (2012). National standards for diabetes self-management education and support. Diabetes Care, 35(11), 2393–2401. https://doi.org/10.2337/dc12-1707
Chan, J. C. N., Lim, L. L., Wareham, N. J., Shaw, J. E., Orchard, T. J., Zhang, P., & Lau, E. S. H. (2020). The Lancet Commission on diabetes: Using data to transform diabetes care and patient lives. The Lancet, 396(10267), 2019–2082. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)32374-6
Korytkowski, M. T., Munshi, M. N., & Umpierrez, G. E. (2020). Management of type 2 diabetes in older adults. Diabetes Care, 43(12), 2809–2825. https://doi.org/10.2337/dc20-1616
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2022). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu. https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetes-mellitus_2022.pdf
American Diabetes Association. (2024). 7. Diabetes technology: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl 1), S126–S144. https://doi.org/10.2337/dc24-S007
American Diabetes Association. (2024). 4. Comprehensive medical evaluation and assessment of comorbidities: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl 1), S50–S64. https://doi.org/10.2337/dc24-S004
Hortensius, J., Kleefstra, N., Slingerland, R. J., Logtenberg, S. J. J., Groenier, K. H., & Bilo, H. J. G. (2011). Self-monitoring of blood glucose: The use of the first or the second drop of blood. Diabetes Care, 34(3), 556–560. https://doi.org/10.2337/dc10-1694
Funnell, M. M., Brown, T. L., Childs, B. P., Haas, L. B., Hosey, G. M., Jensen, B., ... & Weiss, M. A. (2010). National standards for diabetes self-management education. Diabetes Care, 33(Suppl 1), S89–S96. https://doi.org/10.2337/dc10-S089
Kelly, A. M., McAlpine, R., Kyle, E., & Klim, S. (2018). Venous blood glucose testing and its relevance in primary care. Primary Care Diabetes, 12(6), 486–491. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2018.06.002
Miller, Virginia G. PhD, APRN, FNP-BC. Alternate site testing for diabetes self-care. Nursing Made Incredibly Easy! 19(5):p 6-10, September/October 2021. | DOI: 10.1097/01.NME.0000767272.59341.14
Mansour, A., Mousa, M., Abdelmannan, D., Tay, G., Hassoun, A., & Alsafar, H. (2023). Microvascular and macrovascular complications of type 2 diabetes mellitus: Exome-wide association analyses. Frontiers in Endocrinology, 14, 1143067. https://doi.org/10.3389/fendo.2023.1143067
Huang, E. S., Basu, A., O’Grady, M., & Capretta, J. C. (2016). Projecting the future diabetes population size and related costs for the U.S. Diabetes Care, 32(12), 2225-2229. https://doi.org/10.2337/dc08-1725
Rothman, R. L., Montori, V. M., Cherrington, A., & Pignone, M. P. (2020). Perspective: The role of numeracy in health care. Journal of Health Communication, 13(6), 583-595. https://doi.org/10.1080/10810730802281791
Chatterjee, S., Khunti, K., & Davies, M. J. (2018). Type 2 diabetes. The Lancet, 391(10138), 2237-2251. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31320-5
Singh, N., Armstrong, D. G., & Lipsky, B. A. (2020). Preventing foot ulcers in patients with diabetes. JAMA, 293(2), 217-228. https://doi.org/10.1001/jama.293.2.217
Hingorani, A., LaMuraglia, G. M., Henke, P., Meissner, M. H., Loretz, L., Zinszer, K. M., ... & Society for Vascular Surgery. (2016). The management of diabetic foot: A clinical practice guideline by the Society for Vascular Surgery in collaboration with the American Podiatric Medical Association and the Society for Vascular Medicine. Journal of Vascular Surgery, 63(2 Suppl), 3S–21S. https://doi.org/10.1016/j.jvs.2015.10.003
Zhang, P., Lu, J., Jing, Y., Tang, S., Zhu, D., & Bi, Y. (2017). Global epidemiology of diabetic foot ulceration: A systematic review and meta-analysis. Annals of Medicine, 49(2), 106–116. https://doi.org/10.1080/07853890.2016.1231932
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2024). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu. https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetesmellitus2024.pdf
Kim G., Mancin, S., Pantanetti, P., Nguyen, C. T. T., Morales Palomares, S., Biondini, F., Sguanci, M., & Petrelli, F. (2024). Lifestyle medicine case manager nurses for type two diabetes patients: An overview of a job description framework—A narrative review. Diabetology, 5(4), 375–388. https://doi.org/10.3390/diabetology5040029
American Diabetes Association. (2024). 13. Older adults: Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Supplement_1), S244–S257. https://doi.org/10.2337/dc24-S013
Kim, H. S., & Lee, K. H. (2021). Effects of an electronic medical records-linked diabetes self-management program on glycemic control in patients with type 2 diabetes. Endocrinology and Metabolism, 36(1), 106–114. https://doi.org/10.3803/EnM.2021.36.1.106
Murphy-Lavoie, H. M., Ramsey, A., Nguyen, M., & Singh, S. (2021). Diabetic foot infections. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553110/
Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Promoting eye health: Clinical guidance for health care providers. https://www.cdc.gov/diabetes/hcp/clinical-guidance/promote-eye-health.html
Armstrong, D. G., Boulton, A. J. M., & Bus, S. A. (2017). Diabetic foot ulcers and their recurrence. The New England Journal of Medicine, 376(24), 2367–2375. https://doi.org/10.1056/NEJMra1615439
American Diabetes Association. (2024). Diabetes and your feet. https://diabetes.org/health-wellness/diabetes-and-your-feet/foot-care-tips
Centers for Disease Control and Prevention. (2025, May 15). Take care of your feet for a lifetime. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.cdc.gov/diabetes/library/features/healthy-feet.html
Kalaycı, Ö., & Arkadaşları. (2020). Diyabetli hastaların ayak bakımı ve diyabetik ayak hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi. Türk Diyabet ve Obezite Dergisi, 2(2), 98–107. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/812660
Boulton, A. J., Armstrong, D. G., Kirsner, R. S., Attinger, C. E., Lavery, L. A., Lipsky, B. A., ... & Wukich, D. K. (2018). Diagnosis and management of diabetic foot complications. American Diabetes Association Clinical Practice Recommendations. https://doi.org/10.2337/db20182
Yolaçan İşeri, U. D. C. (2019). Tıbbi beslenme tedavisinde karbonhidrat sayımının yeri. Klinik Tıp Bilimleri Dergisi, 7(3), 28–31. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/776531
Aktaş, Y., & Çoban, C. (2023). Diyabet ve Egzersiz. Özgür Yayınları. https://www.ozguryayinlari.com/site/catalog/download/635/3147/7146
Sağlık Bakanlığı. (2014). Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Rehberler/Turkiye_Fiziksel_Aktivite_Rehberi.pdf
Sağlık Bakanlığı. (2014). Erişkin Diyabetli Bireyler İçin Eğitimci Rehberi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Rehberler/Diyabetli-Bireyler-Icin-Egitimci-Rehberi.pdf
Yılmaz, M., & Yıldız, M. (2019). Tip 2 diyabet riski ve hastalık sürecinde uykunun rolü. DEÜHFED, 12(3), 241–248. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/753220
Kaya, A., & Yıldız, M. (2022). Tip 2 diyabetli bireylerde uyku kalitesi ve beslenme durumu arasındaki ilişki. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 123–130. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gsbd
Sağlık Bakanlığı. (2023). Uyku hijyeni bilgilendirme kılavuzu. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. https://hsgm.saglik.gov.tr
Işıklı, H., Aştı, T., & Bayındır Çevik, A. (2023). Tip 2 Diyabetlilerde anksiyete durumu ve yeme davranışının uyku kalitesi üzerine etkisi: Kesitsel bir çalışma. Turkish Journal of Diabetes Nursing, 1(1), 45–52. https://tjdn.org
Kaya, A., & Yıldız, M. (2022). Tip 2 Diyabetli Bireylerde Uyku Kalitesi ve Beslenme Durumu Arasındaki İlişki. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 123–130. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3794229
Polonsky, W. H., Fisher, L., Hessler, D., & Edelman, S. V. (2022). Understanding and addressing diabetes distress: Practical strategies for clinicians. Clinical Diabetes, 40(1), 22–29. https://doi.org/10.2337/cd20-0063
Bahadır, G., & Eroğlu, K. (2020). Diyabetli bireylerde psikososyal durumun glisemik kontrol üzerine etkisi. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 12(2), 180–188. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-diyabetli-bireylerde-psikososyal-durumun-glisemik-kontrol-uzerine-etkisi-91020.html
Miller, C. K., Weinhold, K. R., & Marrero, D. G. (2023). Addressing psychological distress in diabetes care. Diabetes Spectrum, 36(1), 22–30. https://doi.org/10.2337/ds22-0015
Battezzati, A., Dall'Asta, M., Beneduce, A., & Leone, A. (2021). The interaction of sleep, stress, and diet in type 2 diabetes. Nutrients, 13(3), 984. https://doi.org/10.3390/nu13030984
Altınok, H., & Kahraman, S. (2022). Diyabetli bireylerde sosyal destek ve öz-yönetim davranışları arasındaki ilişki. Türk Diyabet ve Obezite Dergisi, 3(1), 45–53. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tdod
World Health Organization. (WHO), (2022). Global report on diabetes. https://www.who.int/publications/i/item/9789241565257
Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Smoking and diabetes. https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/diseases/diabetes.html
American Diabetes Association. (2024). 4. Lifestyle behavior: Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Supplement_1), S56–S62. https://doi.org/10.2337/dc24-S004
Sattar, N., Preiss, D., & McMurray, J. J. V. (2021). Alcohol and type 2 diabetes: An evolving story. Lancet Diabetes & Endocrinology, 9(5), 280–292. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(21)00032-7
Aydemir, Ö., & Demir, B. (2020). Hemşirelerin sigara bırakma danışmanlığına ilişkin bilgi ve tutumları. Journal of Psychiatric Nursing, 11(2), 107–115. https://doi.org/10.14744/phd.2020.99092
Karaca, S. (2020). Diyabet eğitimi ve hemşirenin rolü. Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 25–36. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2017208
Çağlar, S., Öztaş, D., & Ertem, M. (2024). Evde uygulanan sağlık inanç modeli temelli hemşirelik girişimlerinin diyabetlilerin sağlık inançları ve öz etkililiğine etkisi: Randomize kontrollü bir çalışma. Türk Diyabet Hemşireliği Dergisi, 2(1), 25–36.
Kang, J.-S., Park, J.-H., & Han, J.-W. (2020). Effect of psychological insulin resistance, diabetes distress, and diabetes self-efficacy on the insulin therapy adherence of patients with type 2 diabetes: An analysis based on the actor-partner interdependence model. Korean Journal of Adult Nursing, 32(2), 167–178. https://doi.org/10.7475/kjan.2020.32.2.167
Referanslar
American Diabetes Association. (2024). Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl 1), S1–S306. https://doi.org/10.2337/dc24-S001
International Diabetes Federation. (2023). IDF clinical practice recommendations for managing type 2 diabetes in primary care. https://www.idf.org
International Diabetes Federation. (2021). IDF Diabetes Atlas (10. baskı). Brussels, Belgium: International Diabetes Federation. https://diabetesatlas.org/idfawp/resource-files/2021/07/IDF_Atlas_10th_Edition_2021.pdf Shrivastava, S. R.,
World Health Organization. (2023). Diabetes. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/diabetes
Satman, İ., Omer, B., Tutuncu, Y., Kalaca, S., Gedik, S., Dinccag, N., ... & Karsidag, K. (2013). Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. European Journal of Epidemiology, 28(2), 169–180. https://doi.org/10.1007/s10654-013-9771-5
Shrivastava, P. S., & Ramasamy, J. (2013). Role of self-care in management of diabetes mellitus. Journal of Diabetes & Metabolic Disorders, 12(1), 14. https://doi.org/10.1186/2251-6581-12-14
Villar, M., Pérez-San-Gregorio, M. A., Martín-Rodríguez, A., & de los Ángeles Aguilera-Alcaraz, M. (2021). The impact of home care programs on quality of life and patient satisfaction in chronic diseases: A systematic review. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(7), 3430. https://doi.org/10.3390/ijerph18073430
World Health Organization. (2022). Framework for countries to achieve an integrated continuum of long-term care. https://www.who.int/publications/i/item/9789240062585
Aylaz, R., & Hacıhasanoğlu Aşılar, R. (Eds.). (2024). Halk sağlığı hemşireliği ve uygulamaları. Akademi Basın ve Yayıncılık
Melnyk, B. M., & Fineout-Overholt, E. (2019). Evidence-based practice in nursing & healthcare: A guide to best practice (4th ed.). Wolters Kluwer.
Yılmaz, M., & Çilingir, D. (2020). Hemşirelikte etik karar verme süreci ve klinik uygulamalar. Türkiye Klinikleri Journal of Nursing Ethics, 2(1), 1–8. https://doi.org/10.5336/nursethic.2020-75980
T.C. Sağlık Bakanlığı. (2010). Evde Sağlık Hizmetlerinin Uygulama Usul ve Esasları Hakkında Yönerge. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/Mevzuat/Yonergeler/Saglik_Bakanliginca_Sunulan_Evde_Saglik_Hizmetlerinin_Uygulama_Usul_ve_Esaslari_Hakkinda_Yonerge.pdf
Kıskaç, N., & Girgin, B. (2022). Evde sağlık hizmetlerinin dünü, bugünü ve hemşirelerin rolü. Yüksek Bilim ve Hekim Dergisi, 26(3), 119–123. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ybhd/issue/74820/1164742
Bayraktar, N., & Akyol, A. D. (2021). Evde sağlık hizmetlerinde hemşirelik uygulamaları. Florence Nightingale Hemşirelik Dergisi, 29(1), 65–74. https://doi.org/10.26650/FNJN.2021.976946
Çelik, S., Akyüz, A., & Kardaş Özdemir, F. (2020). Kronik hastalıklarda evde bakım hizmetlerinde hemşirenin rolü. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 9(3), 184-192.
Powers, M. A., Bardsley, J., Cypress, M., Funnell, M. M., Harms, D., Hess Fischl, A., ... & Vivian, E. (2020). Diabetes self-management education and support in adults with type 2 diabetes: A consensus report. The Diabetes Educator, 46(4), 350–369. https://doi.org/10.1177/0145721720930959
Rhee, M. K., Slocum, W., Ziemer, D. C., Culler, S. D., Cook, C. B., El-Kebbi, I. M., ... & Phillips, L. S. (2015). Patient adherence improves glycemic control. The Diabetes Educator, 41(5), 574–584. https://doi.org/10.1177/0145721715584969
Haas, L., Maryniuk, M., Beck, J., Cox, C. E., Duker, P., Edwards, L., ... & Youssef, G. (2012). National standards for diabetes self-management education and support. Diabetes Care, 35(11), 2393–2401. https://doi.org/10.2337/dc12-1707
Chan, J. C. N., Lim, L. L., Wareham, N. J., Shaw, J. E., Orchard, T. J., Zhang, P., & Lau, E. S. H. (2020). The Lancet Commission on diabetes: Using data to transform diabetes care and patient lives. The Lancet, 396(10267), 2019–2082. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)32374-6
Korytkowski, M. T., Munshi, M. N., & Umpierrez, G. E. (2020). Management of type 2 diabetes in older adults. Diabetes Care, 43(12), 2809–2825. https://doi.org/10.2337/dc20-1616
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2022). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu. https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetes-mellitus_2022.pdf
American Diabetes Association. (2024). 7. Diabetes technology: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl 1), S126–S144. https://doi.org/10.2337/dc24-S007
American Diabetes Association. (2024). 4. Comprehensive medical evaluation and assessment of comorbidities: Standards of Care in Diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Suppl 1), S50–S64. https://doi.org/10.2337/dc24-S004
Hortensius, J., Kleefstra, N., Slingerland, R. J., Logtenberg, S. J. J., Groenier, K. H., & Bilo, H. J. G. (2011). Self-monitoring of blood glucose: The use of the first or the second drop of blood. Diabetes Care, 34(3), 556–560. https://doi.org/10.2337/dc10-1694
Funnell, M. M., Brown, T. L., Childs, B. P., Haas, L. B., Hosey, G. M., Jensen, B., ... & Weiss, M. A. (2010). National standards for diabetes self-management education. Diabetes Care, 33(Suppl 1), S89–S96. https://doi.org/10.2337/dc10-S089
Kelly, A. M., McAlpine, R., Kyle, E., & Klim, S. (2018). Venous blood glucose testing and its relevance in primary care. Primary Care Diabetes, 12(6), 486–491. https://doi.org/10.1016/j.pcd.2018.06.002
Miller, Virginia G. PhD, APRN, FNP-BC. Alternate site testing for diabetes self-care. Nursing Made Incredibly Easy! 19(5):p 6-10, September/October 2021. | DOI: 10.1097/01.NME.0000767272.59341.14
Mansour, A., Mousa, M., Abdelmannan, D., Tay, G., Hassoun, A., & Alsafar, H. (2023). Microvascular and macrovascular complications of type 2 diabetes mellitus: Exome-wide association analyses. Frontiers in Endocrinology, 14, 1143067. https://doi.org/10.3389/fendo.2023.1143067
Huang, E. S., Basu, A., O’Grady, M., & Capretta, J. C. (2016). Projecting the future diabetes population size and related costs for the U.S. Diabetes Care, 32(12), 2225-2229. https://doi.org/10.2337/dc08-1725
Rothman, R. L., Montori, V. M., Cherrington, A., & Pignone, M. P. (2020). Perspective: The role of numeracy in health care. Journal of Health Communication, 13(6), 583-595. https://doi.org/10.1080/10810730802281791
Chatterjee, S., Khunti, K., & Davies, M. J. (2018). Type 2 diabetes. The Lancet, 391(10138), 2237-2251. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(18)31320-5
Singh, N., Armstrong, D. G., & Lipsky, B. A. (2020). Preventing foot ulcers in patients with diabetes. JAMA, 293(2), 217-228. https://doi.org/10.1001/jama.293.2.217
Hingorani, A., LaMuraglia, G. M., Henke, P., Meissner, M. H., Loretz, L., Zinszer, K. M., ... & Society for Vascular Surgery. (2016). The management of diabetic foot: A clinical practice guideline by the Society for Vascular Surgery in collaboration with the American Podiatric Medical Association and the Society for Vascular Medicine. Journal of Vascular Surgery, 63(2 Suppl), 3S–21S. https://doi.org/10.1016/j.jvs.2015.10.003
Zhang, P., Lu, J., Jing, Y., Tang, S., Zhu, D., & Bi, Y. (2017). Global epidemiology of diabetic foot ulceration: A systematic review and meta-analysis. Annals of Medicine, 49(2), 106–116. https://doi.org/10.1080/07853890.2016.1231932
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği. (2024). Diabetes Mellitus ve Komplikasyonlarının Tanı, Tedavi ve İzlem Kılavuzu. https://file.temd.org.tr/Uploads/publications/guides/documents/diabetesmellitus2024.pdf
Kim G., Mancin, S., Pantanetti, P., Nguyen, C. T. T., Morales Palomares, S., Biondini, F., Sguanci, M., & Petrelli, F. (2024). Lifestyle medicine case manager nurses for type two diabetes patients: An overview of a job description framework—A narrative review. Diabetology, 5(4), 375–388. https://doi.org/10.3390/diabetology5040029
American Diabetes Association. (2024). 13. Older adults: Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Supplement_1), S244–S257. https://doi.org/10.2337/dc24-S013
Kim, H. S., & Lee, K. H. (2021). Effects of an electronic medical records-linked diabetes self-management program on glycemic control in patients with type 2 diabetes. Endocrinology and Metabolism, 36(1), 106–114. https://doi.org/10.3803/EnM.2021.36.1.106
Murphy-Lavoie, H. M., Ramsey, A., Nguyen, M., & Singh, S. (2021). Diabetic foot infections. StatPearls Publishing. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553110/
Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Promoting eye health: Clinical guidance for health care providers. https://www.cdc.gov/diabetes/hcp/clinical-guidance/promote-eye-health.html
Armstrong, D. G., Boulton, A. J. M., & Bus, S. A. (2017). Diabetic foot ulcers and their recurrence. The New England Journal of Medicine, 376(24), 2367–2375. https://doi.org/10.1056/NEJMra1615439
American Diabetes Association. (2024). Diabetes and your feet. https://diabetes.org/health-wellness/diabetes-and-your-feet/foot-care-tips
Centers for Disease Control and Prevention. (2025, May 15). Take care of your feet for a lifetime. U.S. Department of Health & Human Services. https://www.cdc.gov/diabetes/library/features/healthy-feet.html
Kalaycı, Ö., & Arkadaşları. (2020). Diyabetli hastaların ayak bakımı ve diyabetik ayak hakkındaki bilgi, tutum ve davranışlarının değerlendirilmesi. Türk Diyabet ve Obezite Dergisi, 2(2), 98–107. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/812660
Boulton, A. J., Armstrong, D. G., Kirsner, R. S., Attinger, C. E., Lavery, L. A., Lipsky, B. A., ... & Wukich, D. K. (2018). Diagnosis and management of diabetic foot complications. American Diabetes Association Clinical Practice Recommendations. https://doi.org/10.2337/db20182
Yolaçan İşeri, U. D. C. (2019). Tıbbi beslenme tedavisinde karbonhidrat sayımının yeri. Klinik Tıp Bilimleri Dergisi, 7(3), 28–31. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/776531
Aktaş, Y., & Çoban, C. (2023). Diyabet ve Egzersiz. Özgür Yayınları. https://www.ozguryayinlari.com/site/catalog/download/635/3147/7146
Sağlık Bakanlığı. (2014). Türkiye Fiziksel Aktivite Rehberi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Rehberler/Turkiye_Fiziksel_Aktivite_Rehberi.pdf
Sağlık Bakanlığı. (2014). Erişkin Diyabetli Bireyler İçin Eğitimci Rehberi. https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Rehberler/Diyabetli-Bireyler-Icin-Egitimci-Rehberi.pdf
Yılmaz, M., & Yıldız, M. (2019). Tip 2 diyabet riski ve hastalık sürecinde uykunun rolü. DEÜHFED, 12(3), 241–248. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/753220
Kaya, A., & Yıldız, M. (2022). Tip 2 diyabetli bireylerde uyku kalitesi ve beslenme durumu arasındaki ilişki. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 123–130. https://dergipark.org.tr/tr/pub/gsbd
Sağlık Bakanlığı. (2023). Uyku hijyeni bilgilendirme kılavuzu. Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. https://hsgm.saglik.gov.tr
Işıklı, H., Aştı, T., & Bayındır Çevik, A. (2023). Tip 2 Diyabetlilerde anksiyete durumu ve yeme davranışının uyku kalitesi üzerine etkisi: Kesitsel bir çalışma. Turkish Journal of Diabetes Nursing, 1(1), 45–52. https://tjdn.org
Kaya, A., & Yıldız, M. (2022). Tip 2 Diyabetli Bireylerde Uyku Kalitesi ve Beslenme Durumu Arasındaki İlişki. Gazi Sağlık Bilimleri Dergisi, 7(3), 123–130. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3794229
Polonsky, W. H., Fisher, L., Hessler, D., & Edelman, S. V. (2022). Understanding and addressing diabetes distress: Practical strategies for clinicians. Clinical Diabetes, 40(1), 22–29. https://doi.org/10.2337/cd20-0063
Bahadır, G., & Eroğlu, K. (2020). Diyabetli bireylerde psikososyal durumun glisemik kontrol üzerine etkisi. Türkiye Klinikleri Hemşirelik Bilimleri Dergisi, 12(2), 180–188. https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-diyabetli-bireylerde-psikososyal-durumun-glisemik-kontrol-uzerine-etkisi-91020.html
Miller, C. K., Weinhold, K. R., & Marrero, D. G. (2023). Addressing psychological distress in diabetes care. Diabetes Spectrum, 36(1), 22–30. https://doi.org/10.2337/ds22-0015
Battezzati, A., Dall'Asta, M., Beneduce, A., & Leone, A. (2021). The interaction of sleep, stress, and diet in type 2 diabetes. Nutrients, 13(3), 984. https://doi.org/10.3390/nu13030984
Altınok, H., & Kahraman, S. (2022). Diyabetli bireylerde sosyal destek ve öz-yönetim davranışları arasındaki ilişki. Türk Diyabet ve Obezite Dergisi, 3(1), 45–53. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tdod
World Health Organization. (WHO), (2022). Global report on diabetes. https://www.who.int/publications/i/item/9789241565257
Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Smoking and diabetes. https://www.cdc.gov/tobacco/campaign/tips/diseases/diabetes.html
American Diabetes Association. (2024). 4. Lifestyle behavior: Standards of care in diabetes—2024. Diabetes Care, 47(Supplement_1), S56–S62. https://doi.org/10.2337/dc24-S004
Sattar, N., Preiss, D., & McMurray, J. J. V. (2021). Alcohol and type 2 diabetes: An evolving story. Lancet Diabetes & Endocrinology, 9(5), 280–292. https://doi.org/10.1016/S2213-8587(21)00032-7
Aydemir, Ö., & Demir, B. (2020). Hemşirelerin sigara bırakma danışmanlığına ilişkin bilgi ve tutumları. Journal of Psychiatric Nursing, 11(2), 107–115. https://doi.org/10.14744/phd.2020.99092
Karaca, S. (2020). Diyabet eğitimi ve hemşirenin rolü. Ahi Evran Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 25–36. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2017208
Çağlar, S., Öztaş, D., & Ertem, M. (2024). Evde uygulanan sağlık inanç modeli temelli hemşirelik girişimlerinin diyabetlilerin sağlık inançları ve öz etkililiğine etkisi: Randomize kontrollü bir çalışma. Türk Diyabet Hemşireliği Dergisi, 2(1), 25–36.
Kang, J.-S., Park, J.-H., & Han, J.-W. (2020). Effect of psychological insulin resistance, diabetes distress, and diabetes self-efficacy on the insulin therapy adherence of patients with type 2 diabetes: An analysis based on the actor-partner interdependence model. Korean Journal of Adult Nursing, 32(2), 167–178. https://doi.org/10.7475/kjan.2020.32.2.167