Taşımacılık ve Taşıma Sistemleri
Özet
Toplumsal bir ihtiyaç olarak kabul edilen taşımacılık faaliyeti, yüzyıllar içinde şekillenerek günümüzdeki hâlini almıştır. Özellikle tekerleğin icadıyla gelişim gösteren bu faaliyet, teknolojik unsurların artması ve kültürel, bilimsel ve ticari eğilimlerin çoğalmasıyla birlikte her geçen yıl daha da hızlı bir şekilde gelişmektedir. Her sektörde olduğu gibi taşımacılık sektörü de ülke ekonomisinin gelişmesine katkı sağlamakta; hem hizmet hem de istihdam anlamında toplum refahına olumlu yönde etki etmektedir. Ayrıca taşımacılık, ülke ekonomisine katkı sağlarken ürün ya da hizmetlerin ortaya konmasından nihai tüketiciye ulaşmasına kadar geçen her aşamada katma değer oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, taşımacılık ve taşımacılık sistemi hakkında bilgi vererek taşımacılığın avantajları, dezavantajları ve ülke ekonomisine sağladığı katkıları ortaya koymaktır. Bu doğrultuda çalışmanın ilk bölümünde taşımacılık kavramı açıklanmış; taşımacılığın tarihi, Türkiye’deki gelişimi ve taşımacılık sistemi hakkında bilgi verilmiş, taşımacılık modları ele alınmıştır. İkinci bölümde taşımacılığın avantajları, dezavantajları ve ekonomik katkısı üzerinde durulmuştur. Son bölümde ise çalışma kapsamında elde edilen bilgiler doğrultusunda genel bir değerlendirme yapılmış ve taşımacılığın gelişimine yönelik bazı önerilerde bulunulmuştur.
Transportation activity, which is considered a social need, has taken shape over the centuries and taken its current form. This activity, which has developed especially with the invention of the wheel, has been developing more rapidly every year with the increase in technological elements and the increase in cultural, scientific and commercial trends. As in every sector, the transportation sector also contributes to the development of the country's economy; it has a positive effect on the welfare of the society in terms of both service and employment. In addition, transportation contributes to the country's economy and creates added value at every stage from the presentation of the product or service to its delivery to the final consumer. The aim of this study is to provide information about transportation and the transportation system, to reveal the advantages, disadvantages and contributions of transportation to the country's economy. In this context, the concept of transportation is explained in the first part of the study; information is given about the history of transportation, its development in Turkey and the transportation system, and transportation modes are discussed. The second part focuses on the advantages, disadvantages and economic contribution of transportation. In the last part, a general evaluation is made in line with the information obtained within the scope of the study and some suggestions are made for the development of transportations.
Referanslar
Akgüngör, A. P., & Demirel, A. (2004). Türkiye'deki Ulaştırma Sistemlerinin Analizi ve Ulaştırma Politikaları. Mühendislik Bilimleri Dergisi, 10(3), 423-430.
Altınok, S. (2001). Türkiye'de Ulaştırma Politikaları, Karayolları ve Demiryollarının Mukayesesi. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1(1-2), 72-87.
Aras, H. (2018). Deniz ve Su Yolu Taşımacılığı. N. Aras, & E. Gerede içinde, Ulaştırma Sistemleri (s. 197). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi AÖF.
Atar, F., Aydoğdu, Y., Duru, O., & Şenol, Y. (2013). Kısa Mesafeli Deniz Taşımacılığının Avantajları ve Kombine Taşımacılıktaki Önemi Üzerine Bir Çalışma. Denizcilik Fakültesi Dergisi, 5(1), 75-91.
Aydemir, H. (2016). Türkiye'de Boru Hattı Ulaştırması: Genel Durumu, Uluslararası Karşılaştırmalar ve hedef ile Politikalara Yönelik Öenriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 18(54), 399-408. Doi:http://10.21205/deufmd.2016185409
Beyzatlar, M. A. (2021). Türkiye’de Demiryolu Taşımacılığı ve Altyapısının Demografik Etkileri. Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi, 14(4), 1203-1218.
Cascetta, E. (2001). Transportation Systems. In: Transportation Systems Engineering: Theory and Methods, (2 b.). Boston: Springer. Doi:https://doi.org/10.1007/978-1-4757-6873-2_1
Çancı, M., & Güngören, M. (2013). İktisadi Yaşamda Taşımacılık Sektörü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(45), 198-213.
Çırpın, B. K., & Kurt, D. (2016). Havayolu Taşımacılığında Hizmet Kalitesi Ölçümü. Journal of Transportation and Logistics, 1(1), 83-98. Doi: http://10.22532/jtl.237888
Deniz Ticaret Odası. (2024). Denizcilik Sektörü. https://www.denizticaretodasi.org.tr/media/SharedDocuments/sektorraporu/2024/Denizcilik%20Sekt%C3%B6r%20Raporu%202023_web2.pdf
Deniz, T. (2016). Türkiye'de Ulaşım Sektöründe Yaşanan Değişimler ve Mevcut Durum. Doğu Coğrafya Dergisi, 21(36), 135-156.
DHMİ. (2024, Mayıs 30). Devlet Hava Meydanları Faaliyet Raporu. https://www.dhmi.gov.tr/Lists/FaaliyetRaporlari/Attachments/24/Faaliyet-Raporu-2023.pdf
Ekici, Ü., & Ferşadoğlu, T. (2024). Demiryolu Taşımacılığının Diğer Taşımacılık Modlarıyla Karşılaştırılması ve Sağladığı Avantajlar. Demiryolu Mühendisliği, 19, 121-132. Doi:https://10.47072/demiryolu.1385217
Ermikadı, Ö., & Balcı, H. (2023). Türkiye’de Karayolu ve Demiryolu Yolcu ve Yük Taşımacılığı ile Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(28), 977-998. Doi:https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2023.039
Görçün, Ö. (2019). Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin Lojistik ve Taşımacılık Performansları ve Verimliliklerinin Analizi İçin Hibrid Birçok Kriterli Karar Verme Modeli. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 2775-2798. Doi:https://doi.org/10.33206/mjss.511522
Gültaç, A. S. (2023). Türkiye'de Taşımacılık Sektöründe İş Kazalarının Analizi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 727-736. Doi:https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1137013
Harrigan, J. (2010). Airplanes and Comparative Advantage. Journal of International Economics, 82(2), 181-194. Doi:https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2010.07.002
İncekara, B., Dördüncü, H., & Özer, K. (2015). Turizm Ulaşımının Denizyolu Ulaştırmacılığı Yönünden Gelişimi. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1-16.
Kabasakal, A., & Solak, A. (2009). Demiryolu Sektörünün Rekabete Açılması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(12), 27-34.
Karaca, Ö. (2022). Tarihin İz Dokunduğu ve Ses Verdiği Güzergâh İpek Yolu. Tarih Araştırmaları Dergisi, 41(71), 154-173. Doi:https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.782059
Kaya, E. (2018). Ulaştırma Kavramı ve Önemi. N. Aras, & E. Gerede içinde, Ulaştırma Sistemleri (s. 197). Eskişehir: Anadolü Üniversiteisi AÖF.
KGM. (2024). 2024 Faaliyet Raporları. https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/MerkezBirimler/Kurumsal/FaaliyetRaporu/2024Faaliyet.pdf
Kılcı, H. (2017). Taşımacılık Faaliyetlerinin Rekabet Üstünlüğü Oluşturmada İşletmecilikte Yeri ve Önemi: Türkiye Örneği ve Türkiye'de Taşımacılığın Gelişimi. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi(Özel Sayı), 74-86.
Kılıçlar, A., Sarı, Y., & Seçilmiş, C. (2010). Yolcuların Ulaşım Aracı Olarak Yüksek Hızlı Treni Tercih Nedenleri Üzerine Bir Araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 195-216.
Koçak, D., & Polater, A. (2023). Havayolu Taşımacılığına Güncel Bir Bakış (1 b.). Konya: Eğitim Yayınevi.
Korkmaz, M., & Alacahan, N. (2013). Karayolu Yolcu Taşmacılığı Katma Değer Tahminin Detaylı Analizi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergisi, 1(20), 85-101.
Mahiroğulları, A. (2005). Küreselleşmenin Kültürel Değerleri Üzerine Etkisi. Journal of Social Policy Conferences. 50, s. 1276-1288. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Nalçakan, M. (2018). Demiryolu Taşımacılığı. E. Gerede, & N. Aras içinde, Ulaştırma Sistemleri. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi AÖF.
Oğuz, İ., & Oğuz, D. (2020). Türkiye Ekonomisinde Lojistik. Uluslararası İşletme ve Ekonomi Çalışmaları Dergisi, 1(2), 65-74.
Oğuz, Y. (2024). Denizyolu Taşımacılığının Küresel Tedarik Zincirlerindeki Önemi. TAM Akademi Dergisi, 3(1), 86-103. Doi:https://doi.org/10.58239/tamde.2024.01.006.x
Oral, C., & Kıpkıp, E. (2019). Ulaştırma Sektörünün Önemi Üzerine Kavramsal Bir Yaklaşım. Oğuzhan Sosyal Bilimler Degisi, 1(1), 58-64.
Özoğlu, B., & Demirci, S. (2021). Türkiye'de Karayolu Taşımacılığının Değerlendirilmesi: Bir Literatür Taraması. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 670-687. Doi:https://doi.org/10.25287/ohuiibf.863230
Sevinç, M. (2022). Lojistik Açısından Türkiye'de Demiryolu Taşımacılığının Değerlendirilmesi. Ankara, Yüksek Lisans Tezi: Atılım Üniversitesi.
SHGM. (2024). Faaliyet Raporları. https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/SHGM%20faaliyet-2024%2010.04.2025.pdf
T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). Türkiye'de Karayolu Taşımacılığı. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_de-karayolu-tasimaciligi-.tr.mfa
Takım, A., & Ersungur, Ş. (2015). Taşıma Şekillerine Göre Türkiye’de Dış Ticaretin Analizi: Mevcut Durum, Sorunlar ve Beklentiler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 357-376.
TCDD. (2024). Faaliyet Raporu. https://adminapi.tcddtasimacilik.gov.tr/files/pdfs/TCDD-Tasimacilik-2023-Faaliyet-Raporu.pdf
TCDD İstatistik. (2024). Devlet Demiryolları İstatistik Yıllığı. https://static.tcdd.gov.tr/webfiles/userfiles/files/istrapor/20192023istyil.pdf
TUİK. (2024, 06 11). Haber Bülteni. 04 10, 2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-2023-53801
Tunalı, H., & Akarçay, N. (2022). Konteyner Yük Taşımacılığı, Liman Alt Yapı Yatırımları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Analizi: OECD Ülkeleri Örneği. Ekonomi ve Fİnansal Araşırmalar Dergisi, 4(1), 102-118.
Türk Dil Kurumu. (2025). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. 04 08, 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/
Vipul, M. (2015). What are the Advantages and Disadvantages of Railway Transport. Champlain Collegesaint-Lambert: https://www.champlainrac.com/wp-content/uploads/tl/preview/pdf/advantages_disadvantages_railway.pdf
Weiner, E. (2008). Urban Transportation Planning in the United States: History, Policy, and Practice (3. b.). Washington D.C.: Springer.
Yalçınkaya, A. (2019). Türk Havayolu Taşımacılığı Sektörünün Tarihsel Gelişimi ve Devlet Müdahaleleri (1933-2006). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 15(29), 405-442.
Referanslar
Akgüngör, A. P., & Demirel, A. (2004). Türkiye'deki Ulaştırma Sistemlerinin Analizi ve Ulaştırma Politikaları. Mühendislik Bilimleri Dergisi, 10(3), 423-430.
Altınok, S. (2001). Türkiye'de Ulaştırma Politikaları, Karayolları ve Demiryollarının Mukayesesi. SÜ İİBF Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi, 1(1-2), 72-87.
Aras, H. (2018). Deniz ve Su Yolu Taşımacılığı. N. Aras, & E. Gerede içinde, Ulaştırma Sistemleri (s. 197). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi AÖF.
Atar, F., Aydoğdu, Y., Duru, O., & Şenol, Y. (2013). Kısa Mesafeli Deniz Taşımacılığının Avantajları ve Kombine Taşımacılıktaki Önemi Üzerine Bir Çalışma. Denizcilik Fakültesi Dergisi, 5(1), 75-91.
Aydemir, H. (2016). Türkiye'de Boru Hattı Ulaştırması: Genel Durumu, Uluslararası Karşılaştırmalar ve hedef ile Politikalara Yönelik Öenriler. Dokuz Eylül Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Fen ve Mühendislik Dergisi, 18(54), 399-408. Doi:http://10.21205/deufmd.2016185409
Beyzatlar, M. A. (2021). Türkiye’de Demiryolu Taşımacılığı ve Altyapısının Demografik Etkileri. Kent Kültürü ve Yönetimi Dergisi, 14(4), 1203-1218.
Cascetta, E. (2001). Transportation Systems. In: Transportation Systems Engineering: Theory and Methods, (2 b.). Boston: Springer. Doi:https://doi.org/10.1007/978-1-4757-6873-2_1
Çancı, M., & Güngören, M. (2013). İktisadi Yaşamda Taşımacılık Sektörü. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 12(45), 198-213.
Çırpın, B. K., & Kurt, D. (2016). Havayolu Taşımacılığında Hizmet Kalitesi Ölçümü. Journal of Transportation and Logistics, 1(1), 83-98. Doi: http://10.22532/jtl.237888
Deniz Ticaret Odası. (2024). Denizcilik Sektörü. https://www.denizticaretodasi.org.tr/media/SharedDocuments/sektorraporu/2024/Denizcilik%20Sekt%C3%B6r%20Raporu%202023_web2.pdf
Deniz, T. (2016). Türkiye'de Ulaşım Sektöründe Yaşanan Değişimler ve Mevcut Durum. Doğu Coğrafya Dergisi, 21(36), 135-156.
DHMİ. (2024, Mayıs 30). Devlet Hava Meydanları Faaliyet Raporu. https://www.dhmi.gov.tr/Lists/FaaliyetRaporlari/Attachments/24/Faaliyet-Raporu-2023.pdf
Ekici, Ü., & Ferşadoğlu, T. (2024). Demiryolu Taşımacılığının Diğer Taşımacılık Modlarıyla Karşılaştırılması ve Sağladığı Avantajlar. Demiryolu Mühendisliği, 19, 121-132. Doi:https://10.47072/demiryolu.1385217
Ermikadı, Ö., & Balcı, H. (2023). Türkiye’de Karayolu ve Demiryolu Yolcu ve Yük Taşımacılığı ile Ekonomik Büyüme İlişkisi: Panel Veri Analizi. Kafkas Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(28), 977-998. Doi:https://doi.org/10.36543/kauiibfd.2023.039
Görçün, Ö. (2019). Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin Lojistik ve Taşımacılık Performansları ve Verimliliklerinin Analizi İçin Hibrid Birçok Kriterli Karar Verme Modeli. MANAS Sosyal Araştırmalar Dergisi, 8(3), 2775-2798. Doi:https://doi.org/10.33206/mjss.511522
Gültaç, A. S. (2023). Türkiye'de Taşımacılık Sektöründe İş Kazalarının Analizi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 12(2), 727-736. Doi:https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1137013
Harrigan, J. (2010). Airplanes and Comparative Advantage. Journal of International Economics, 82(2), 181-194. Doi:https://doi.org/10.1016/j.jinteco.2010.07.002
İncekara, B., Dördüncü, H., & Özer, K. (2015). Turizm Ulaşımının Denizyolu Ulaştırmacılığı Yönünden Gelişimi. İktisat Politikası Araştırmaları Dergisi, 2(1), 1-16.
Kabasakal, A., & Solak, A. (2009). Demiryolu Sektörünün Rekabete Açılması. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 25(12), 27-34.
Karaca, Ö. (2022). Tarihin İz Dokunduğu ve Ses Verdiği Güzergâh İpek Yolu. Tarih Araştırmaları Dergisi, 41(71), 154-173. Doi:https://doi.org/10.35239/tariharastirmalari.782059
Kaya, E. (2018). Ulaştırma Kavramı ve Önemi. N. Aras, & E. Gerede içinde, Ulaştırma Sistemleri (s. 197). Eskişehir: Anadolü Üniversiteisi AÖF.
KGM. (2024). 2024 Faaliyet Raporları. https://www.kgm.gov.tr/SiteCollectionDocuments/KGMdocuments/MerkezBirimler/Kurumsal/FaaliyetRaporu/2024Faaliyet.pdf
Kılcı, H. (2017). Taşımacılık Faaliyetlerinin Rekabet Üstünlüğü Oluşturmada İşletmecilikte Yeri ve Önemi: Türkiye Örneği ve Türkiye'de Taşımacılığın Gelişimi. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi(Özel Sayı), 74-86.
Kılıçlar, A., Sarı, Y., & Seçilmiş, C. (2010). Yolcuların Ulaşım Aracı Olarak Yüksek Hızlı Treni Tercih Nedenleri Üzerine Bir Araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(2), 195-216.
Koçak, D., & Polater, A. (2023). Havayolu Taşımacılığına Güncel Bir Bakış (1 b.). Konya: Eğitim Yayınevi.
Korkmaz, M., & Alacahan, N. (2013). Karayolu Yolcu Taşmacılığı Katma Değer Tahminin Detaylı Analizi. Karadeniz Uluslararası Bilimsel Dergisi, 1(20), 85-101.
Mahiroğulları, A. (2005). Küreselleşmenin Kültürel Değerleri Üzerine Etkisi. Journal of Social Policy Conferences. 50, s. 1276-1288. İstanbul: İstanbul Üniversitesi.
Nalçakan, M. (2018). Demiryolu Taşımacılığı. E. Gerede, & N. Aras içinde, Ulaştırma Sistemleri. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi AÖF.
Oğuz, İ., & Oğuz, D. (2020). Türkiye Ekonomisinde Lojistik. Uluslararası İşletme ve Ekonomi Çalışmaları Dergisi, 1(2), 65-74.
Oğuz, Y. (2024). Denizyolu Taşımacılığının Küresel Tedarik Zincirlerindeki Önemi. TAM Akademi Dergisi, 3(1), 86-103. Doi:https://doi.org/10.58239/tamde.2024.01.006.x
Oral, C., & Kıpkıp, E. (2019). Ulaştırma Sektörünün Önemi Üzerine Kavramsal Bir Yaklaşım. Oğuzhan Sosyal Bilimler Degisi, 1(1), 58-64.
Özoğlu, B., & Demirci, S. (2021). Türkiye'de Karayolu Taşımacılığının Değerlendirilmesi: Bir Literatür Taraması. Ömer Halisdemir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 14(2), 670-687. Doi:https://doi.org/10.25287/ohuiibf.863230
Sevinç, M. (2022). Lojistik Açısından Türkiye'de Demiryolu Taşımacılığının Değerlendirilmesi. Ankara, Yüksek Lisans Tezi: Atılım Üniversitesi.
SHGM. (2024). Faaliyet Raporları. https://web.shgm.gov.tr/documents/sivilhavacilik/files/SHGM%20faaliyet-2024%2010.04.2025.pdf
T.C. Dışişleri Bakanlığı. (2024). Türkiye'de Karayolu Taşımacılığı. https://www.mfa.gov.tr/turkiye_de-karayolu-tasimaciligi-.tr.mfa
Takım, A., & Ersungur, Ş. (2015). Taşıma Şekillerine Göre Türkiye’de Dış Ticaretin Analizi: Mevcut Durum, Sorunlar ve Beklentiler. Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 357-376.
TCDD. (2024). Faaliyet Raporu. https://adminapi.tcddtasimacilik.gov.tr/files/pdfs/TCDD-Tasimacilik-2023-Faaliyet-Raporu.pdf
TCDD İstatistik. (2024). Devlet Demiryolları İstatistik Yıllığı. https://static.tcdd.gov.tr/webfiles/userfiles/files/istrapor/20192023istyil.pdf
TUİK. (2024, 06 11). Haber Bülteni. 04 10, 2025 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Tuketim-Harcamasi-2023-53801
Tunalı, H., & Akarçay, N. (2022). Konteyner Yük Taşımacılığı, Liman Alt Yapı Yatırımları ve Ekonomik Büyüme Arasındaki İlişkinin Analizi: OECD Ülkeleri Örneği. Ekonomi ve Fİnansal Araşırmalar Dergisi, 4(1), 102-118.
Türk Dil Kurumu. (2025). Türk Dil Kurumu Sözlükleri. 04 08, 2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/
Vipul, M. (2015). What are the Advantages and Disadvantages of Railway Transport. Champlain Collegesaint-Lambert: https://www.champlainrac.com/wp-content/uploads/tl/preview/pdf/advantages_disadvantages_railway.pdf
Weiner, E. (2008). Urban Transportation Planning in the United States: History, Policy, and Practice (3. b.). Washington D.C.: Springer.
Yalçınkaya, A. (2019). Türk Havayolu Taşımacılığı Sektörünün Tarihsel Gelişimi ve Devlet Müdahaleleri (1933-2006). Cumhuriyet Tarihi Araştırmaları Dergisi, 15(29), 405-442.
