Helal Tedarik Zinciri Yönetimi ve Satın Alma
Özet
Teknolojik sistemler, hızlı değişim ve sürekli gelişim süreçleriyle önemli bir ivme kazanmıştır. Küreselleşme süreçlerinin yarattığı küresel krizler, salgın hastalıklarla mücadele çabaları ve artan sağlık bilinci, nüfusun sağlığını tehlikeye atmayan ürünlerin seçilmesini bir zorunluluk haline getirmiştir. Bu bağlamda, İslam ülkelerinde yaşayan Müslüman topluluklar hem dini hem de sağlık nedenleriyle giderek daha fazla helal ürün talep etmektedir.
Küresel nüfus artmaya devam ettikçe, Müslüman nüfus da katlanarak artmıştır. Müslümanlar için, ürünlerin dini inançlarına uygun olarak hem helal hem de temiz olması çok önemlidir. Sonuç olarak, çağdaş işletmeler, Müslüman tüketici tabanına yanıt olarak, mevcut tedarik zinciri yönetimini ve satın alma süreçlerini helal tedarik zinciri yönetimine uyacak şekilde uyarlamaya başlamıştır. Helal tedarik zinciri yönetimi bağlamında, Müslümanlar helal ürünlere tercihte bulunurken, haram ürünlerden uzak durmuşlardır.
Bu noktada, işletmeler helal tedarik zinciri yönetiminin tüm aşamalarında İslami dini kurallara uygun hareket etmek zorundadır. Tüketici güvenini kazanmak için ürünlerinin helal olduğundan emin olmaları ve helal sertifikalarını doğru, şeffaf ve kamuya açık bir şekilde sunmaları gerekmektedir.
Bu araştırmanın amacı, helal ürün tüketmek isteyen Müslüman halkın taleplerinin dini hassasiyetlerine uygun, helal tedarik zinciri yönetimi ile satın almaları ve bu süreçlerin yönetimi ayrıntılı bir şekilde literatür taraması yapılarak kavramsal çerçevede açıklamaktır.
Referanslar
Acar, A. Z., & Yurdakul, H. (2014). Satın alma ve tedarik (Bölüm 9). İçinde A. Z. Acar & M. A. Köseoğlu (Eds.), Lojistik yaklaşımıyla tedarik zinciri yönetimi. Nobel Yayıncılık.
Açıkel, Y., & Çiftçi, M. D. (2021). Kur’ân’da ve hadislerde sağlıklı beslenme ve obezite. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 6(1), 98-128.
Albayrak, C, İ. (2020). X, Y ve Z Kuşağı tüketicilerinin helal sertifikalı gıda ürünlerini satın alma niyetlerinin incelenmesi: Türkiye–Almanya Karşılaştırması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Samsun Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Samsun.
Avcı, İ. & Köroğlu, A. (2021). Dindarlığın helal gıda satın alma politikası üzerindeki etkisinde helal gıdaya yönelik bilgi ve helal gıdaya verilen önemin taşıma rollerinin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 16(2), 360-380.
Aybey, S. (2016). Helal kazancın huzurlu aile oluşumundaki rolü. H.Meydan, & B. Hasanov, M. Akın (Ed.), Helal kazanç (107-114). Zonguldak: Bülent Ecevit Üniversite Yayınları No:15.
Can, V, Z. (2021). Helal tedarik zinciri yönetimi ilkeleri ve gıda sektöründe bir uygulama. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
Dalgıç, T., &Şaan, T. & Tiltay M. A. (2022), Pazarlama açısından helal gıda sertifikası: kavramsal bir değerlendirme, Pazarlama Teorisi ve Uygulamaları Dergisi, 8 (2), 179-207.
Demir, FN. (2024). Helal tedarik zinciri yönetimi. Uluslararası Stratejik Boyut Dergisi, 3(1), 31-41.
Doğaner, B., & Fidan, Y. (2021). Helal ve Sağlıklı Gıdanın Stratejik Halkası Olarak Helal Lojistik. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(3), 2515-2541.
Fındık, M. A. (2019). Malezya’nın helal gıda sertifikasyonundaki rolü. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 1(2), 82-104.
Firdiansyah, F. A., &Rosidi, A., & Iman, A. K. N. (2021). Implementation of green supply chain management in halal supply chain management-A conceptual model. ISLAMICONOMIC: Jurnal Ekonomi Islam, 12(1).
Güzel, Y. & Kartal, C. (2017). Helal gıda sertifikası ve hijyen. Turizm ve Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 5(4), 299-309.
Güzel, Y. (2018). Gıda Sektöründe Helal Sertifikalı Ürünlerin Tüketici Tercih ve Davranışlarına Olan Etkisi, Türkiye-İngiltere Karşılaştırması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale.
Handayani, D. I., & Masudin, I., & Haris, A., & Restuputri, D. P. (2022). Ensuring the halal integrity of the food supply chain through halal suppliers: a bibliometric review. Journal of Islamic Marketing, 13(7), 1457-1478.
Hanzaee, K. H., & Ramezani, M. R. (2011). Intention to halal products in the world markets. Interdisciplinary Journal of research in Business, 1(5), 1-7.
Hashim, H. I. C., & Shariff, S. M. M. (2016). Halal supply chain management training: Issues and challenges. Procedia Economics and Finance, 37, 33-38.
Islam, A. M., & Lukito-Budi, A. S., & Indarti, N. (2020). A systematic review on halal supply chain research. In The International Conference on Industrial Engineering and Operations Management: IEOM. Dubai.
Kamacı, K. (2023). Helal Lojistik ve Helal Değer Zinciri. G. Akıncı. (Ed.), Üretim Yönetimin de Güncel Perspektifler (100-126). Ankara: Bidge Yayınları.
Kamaruddin, R., & Iberahim, H., & Shabudin, A. (2018). Factors influencing customers willingness to pay for halal logistics. Journal of Aslan Behavioural Studies, 3(6), 83-91.
Karadeniz, Y. (2021) İbn haldun’a göre beslenme alışkanlığının kişiliğe ve dini yaşantıya etkisi. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi 7 (1) 61-72.
Khan, M. I., & Haleem, A., & Khan, S. (2018, April). Defining halal supply chain management. In Supply Chain Forum: An International Journal (Vol. 19, No. 2, pp. 122-131). Taylor & Francis.
Khan, M. I., & Haleem, A., & Khan, S. (2022). Examining the link between Halal supply chain management and sustainability. International Journal of Productivity and Performance Management, 71(7), 2793-2819.
Kitayama, D., & Takanokura, M., & Ogiya, M., & Eksan, S. H. R., & Ali, M. H. (2018, March). A study on the halal food supply chain in Japan from an inbound perspective. In Proceedings of the international multiconference of engineers and computer scientists (Vol. 2, pp. 1-6).
Kurtoğlu, R., & Çiçek, B. (2013). Tüketicilerin helal ürünler hakkındaki algılama, tutum ve beklentilerini tespit etmeye yönelik bir araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(3), 181-205.
Memiş, S. (2022). Helal pazarlama açısından dinin tüketici satın alma davranışları üzerindeki etkisine yönelik bir inceleme. Enderun Dergisi, 6(2), 121-136.
Mutmainah, L. L. (2018). The role of religiosity, halal awareness, halal certification, and food ingredients on purchase intention of halal food. Ihtifaz: Journal of Islamic Economics, Finance, and Banking, 1(1), 33.
Nebol, E., & Uslu, T., & Uzel, E. (2015). Tedarik Zinciri ve Lojistik Yönetimi, (4. Baskı). İstanbul: Beta Yayıncılık.
Noordin, N., & Noor, N. L. M., & Samicho, Z. (2014). Strategic approach to halal certification system: An ecosystem perspective. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 121, 79-95.
Nor, M. R. M., & Latif, K., & Ismail, M. N., & Nor, M. N. M. (2016). Critical success factors of halal supply chain management from the perspective of malaysian halal food manufacturers. Nigerian Chapter of Arabian Journal of Business and Management Review, 62(3804), 1-23.
Nugroho, A.A., & Sumiyati, S., & Hamsani, H. (2024). Integrity and legitimacy of halal products: The urgency of adopting halal supply chain management technology in the evidence of halal product verification traceability from Indonesia. Journal of Southeast Asian Management, 18(1), 3.
Nurshafaaida, & Rani,M.,& Nordian, M., & Amran, A., &Ibrahim, I., & Haron, H. (2020). Industrial revolution 4.0 halal supply chain management: a theoretical framework. International Journal of Arts Humanities and Social Sciences Studies, 5, 31-36.
Rashid, N. M., & Supian, K. & Bojei, J. (2018). Relationship between halal traceability system adoptions on halal food supply chain ıntegrity and performance. International Journal of Asian Social Science. 8(8), 569-579.
Saygılı, M. (2019). Helal ürün farkındalığı ve satın alma niyeti ilişkisi üzerine bir araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Sakarya Üniversitesi, İşletme Enstitüsü. Sakarya.
Shah Alam, S., & Mohamed Sayuti, N. (2011). Applying the Theory of Planned Behavior (TPB) in halal food purchasing. International journal of Commerce and Management, 21(1), 8-20.
Sirajuddin, M. D. M. (2024). The Objective of Halal Supply Chain: Merging the Shariah Perspective and the Industrial Requirements. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 14(12).
Şimşek, M. (2013). Helal belgelendirme ve smııc standardı. Journal of Islamic Law Studies, (22).
Talib, M. S. A., & Sakalayen, Q. M. H. (2020). An overlooked aspect of halal supply chains – Islamic finance. International Journal of Islamic Marketing and Branding, 5(3), 195–213.
Tatlıbadem, A. İ., & Orhan, M. A., & Mutlu, H. M. (2022). Helal tedarik zinciri yönetimi ve Türkiye'de helal belgelendirme süreci.
Yılmaz, M. K., & Albayrak, İ. (2021). Kuşakların helal gıda satın alma niyetlerinin planlı davranış teorisi bağlamında incelenmesi: Samsun-Köln Örneği. OPUS International Journal of Society Researches, 18(40), 2191-2220.
Yorulmaz, D. Ö., & Akçi, Y. (2020). Helal gıda tüketimine yönelik tutumların satın alma niyeti üzerindeki etkisi (Adıyaman örneği). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 1218-1238.
Zulfakar, M. H., & Anuar, M. M., & Ab Talib, M. S. (2014). Conceptual framework on halal food supply chain integrity enhancement. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 121, 58-67.
Referanslar
Acar, A. Z., & Yurdakul, H. (2014). Satın alma ve tedarik (Bölüm 9). İçinde A. Z. Acar & M. A. Köseoğlu (Eds.), Lojistik yaklaşımıyla tedarik zinciri yönetimi. Nobel Yayıncılık.
Açıkel, Y., & Çiftçi, M. D. (2021). Kur’ân’da ve hadislerde sağlıklı beslenme ve obezite. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, 6(1), 98-128.
Albayrak, C, İ. (2020). X, Y ve Z Kuşağı tüketicilerinin helal sertifikalı gıda ürünlerini satın alma niyetlerinin incelenmesi: Türkiye–Almanya Karşılaştırması. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Samsun Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Samsun.
Avcı, İ. & Köroğlu, A. (2021). Dindarlığın helal gıda satın alma politikası üzerindeki etkisinde helal gıdaya yönelik bilgi ve helal gıdaya verilen önemin taşıma rollerinin incelenmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 16(2), 360-380.
Aybey, S. (2016). Helal kazancın huzurlu aile oluşumundaki rolü. H.Meydan, & B. Hasanov, M. Akın (Ed.), Helal kazanç (107-114). Zonguldak: Bülent Ecevit Üniversite Yayınları No:15.
Can, V, Z. (2021). Helal tedarik zinciri yönetimi ilkeleri ve gıda sektöründe bir uygulama. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Kocaeli Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kocaeli.
Dalgıç, T., &Şaan, T. & Tiltay M. A. (2022), Pazarlama açısından helal gıda sertifikası: kavramsal bir değerlendirme, Pazarlama Teorisi ve Uygulamaları Dergisi, 8 (2), 179-207.
Demir, FN. (2024). Helal tedarik zinciri yönetimi. Uluslararası Stratejik Boyut Dergisi, 3(1), 31-41.
Doğaner, B., & Fidan, Y. (2021). Helal ve Sağlıklı Gıdanın Stratejik Halkası Olarak Helal Lojistik. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 10(3), 2515-2541.
Fındık, M. A. (2019). Malezya’nın helal gıda sertifikasyonundaki rolü. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 1(2), 82-104.
Firdiansyah, F. A., &Rosidi, A., & Iman, A. K. N. (2021). Implementation of green supply chain management in halal supply chain management-A conceptual model. ISLAMICONOMIC: Jurnal Ekonomi Islam, 12(1).
Güzel, Y. & Kartal, C. (2017). Helal gıda sertifikası ve hijyen. Turizm ve Gastronomi Çalışmaları Dergisi, 5(4), 299-309.
Güzel, Y. (2018). Gıda Sektöründe Helal Sertifikalı Ürünlerin Tüketici Tercih ve Davranışlarına Olan Etkisi, Türkiye-İngiltere Karşılaştırması. Yayınlanmamış Doktora Tezi. Kırıkkale Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Kırıkkale.
Handayani, D. I., & Masudin, I., & Haris, A., & Restuputri, D. P. (2022). Ensuring the halal integrity of the food supply chain through halal suppliers: a bibliometric review. Journal of Islamic Marketing, 13(7), 1457-1478.
Hanzaee, K. H., & Ramezani, M. R. (2011). Intention to halal products in the world markets. Interdisciplinary Journal of research in Business, 1(5), 1-7.
Hashim, H. I. C., & Shariff, S. M. M. (2016). Halal supply chain management training: Issues and challenges. Procedia Economics and Finance, 37, 33-38.
Islam, A. M., & Lukito-Budi, A. S., & Indarti, N. (2020). A systematic review on halal supply chain research. In The International Conference on Industrial Engineering and Operations Management: IEOM. Dubai.
Kamacı, K. (2023). Helal Lojistik ve Helal Değer Zinciri. G. Akıncı. (Ed.), Üretim Yönetimin de Güncel Perspektifler (100-126). Ankara: Bidge Yayınları.
Kamaruddin, R., & Iberahim, H., & Shabudin, A. (2018). Factors influencing customers willingness to pay for halal logistics. Journal of Aslan Behavioural Studies, 3(6), 83-91.
Karadeniz, Y. (2021) İbn haldun’a göre beslenme alışkanlığının kişiliğe ve dini yaşantıya etkisi. Uluslararası Politik Araştırmalar Dergisi 7 (1) 61-72.
Khan, M. I., & Haleem, A., & Khan, S. (2018, April). Defining halal supply chain management. In Supply Chain Forum: An International Journal (Vol. 19, No. 2, pp. 122-131). Taylor & Francis.
Khan, M. I., & Haleem, A., & Khan, S. (2022). Examining the link between Halal supply chain management and sustainability. International Journal of Productivity and Performance Management, 71(7), 2793-2819.
Kitayama, D., & Takanokura, M., & Ogiya, M., & Eksan, S. H. R., & Ali, M. H. (2018, March). A study on the halal food supply chain in Japan from an inbound perspective. In Proceedings of the international multiconference of engineers and computer scientists (Vol. 2, pp. 1-6).
Kurtoğlu, R., & Çiçek, B. (2013). Tüketicilerin helal ürünler hakkındaki algılama, tutum ve beklentilerini tespit etmeye yönelik bir araştırma. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 8(3), 181-205.
Memiş, S. (2022). Helal pazarlama açısından dinin tüketici satın alma davranışları üzerindeki etkisine yönelik bir inceleme. Enderun Dergisi, 6(2), 121-136.
Mutmainah, L. L. (2018). The role of religiosity, halal awareness, halal certification, and food ingredients on purchase intention of halal food. Ihtifaz: Journal of Islamic Economics, Finance, and Banking, 1(1), 33.
Nebol, E., & Uslu, T., & Uzel, E. (2015). Tedarik Zinciri ve Lojistik Yönetimi, (4. Baskı). İstanbul: Beta Yayıncılık.
Noordin, N., & Noor, N. L. M., & Samicho, Z. (2014). Strategic approach to halal certification system: An ecosystem perspective. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 121, 79-95.
Nor, M. R. M., & Latif, K., & Ismail, M. N., & Nor, M. N. M. (2016). Critical success factors of halal supply chain management from the perspective of malaysian halal food manufacturers. Nigerian Chapter of Arabian Journal of Business and Management Review, 62(3804), 1-23.
Nugroho, A.A., & Sumiyati, S., & Hamsani, H. (2024). Integrity and legitimacy of halal products: The urgency of adopting halal supply chain management technology in the evidence of halal product verification traceability from Indonesia. Journal of Southeast Asian Management, 18(1), 3.
Nurshafaaida, & Rani,M.,& Nordian, M., & Amran, A., &Ibrahim, I., & Haron, H. (2020). Industrial revolution 4.0 halal supply chain management: a theoretical framework. International Journal of Arts Humanities and Social Sciences Studies, 5, 31-36.
Rashid, N. M., & Supian, K. & Bojei, J. (2018). Relationship between halal traceability system adoptions on halal food supply chain ıntegrity and performance. International Journal of Asian Social Science. 8(8), 569-579.
Saygılı, M. (2019). Helal ürün farkındalığı ve satın alma niyeti ilişkisi üzerine bir araştırma. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Sakarya Üniversitesi, İşletme Enstitüsü. Sakarya.
Shah Alam, S., & Mohamed Sayuti, N. (2011). Applying the Theory of Planned Behavior (TPB) in halal food purchasing. International journal of Commerce and Management, 21(1), 8-20.
Sirajuddin, M. D. M. (2024). The Objective of Halal Supply Chain: Merging the Shariah Perspective and the Industrial Requirements. International Journal of Academic Research in Business and Social Sciences, 14(12).
Şimşek, M. (2013). Helal belgelendirme ve smııc standardı. Journal of Islamic Law Studies, (22).
Talib, M. S. A., & Sakalayen, Q. M. H. (2020). An overlooked aspect of halal supply chains – Islamic finance. International Journal of Islamic Marketing and Branding, 5(3), 195–213.
Tatlıbadem, A. İ., & Orhan, M. A., & Mutlu, H. M. (2022). Helal tedarik zinciri yönetimi ve Türkiye'de helal belgelendirme süreci.
Yılmaz, M. K., & Albayrak, İ. (2021). Kuşakların helal gıda satın alma niyetlerinin planlı davranış teorisi bağlamında incelenmesi: Samsun-Köln Örneği. OPUS International Journal of Society Researches, 18(40), 2191-2220.
Yorulmaz, D. Ö., & Akçi, Y. (2020). Helal gıda tüketimine yönelik tutumların satın alma niyeti üzerindeki etkisi (Adıyaman örneği). Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(2), 1218-1238.
Zulfakar, M. H., & Anuar, M. M., & Ab Talib, M. S. (2014). Conceptual framework on halal food supply chain integrity enhancement. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 121, 58-67.
