Büyükbaş ve Küçükbaş Hayvan Besleme Tarihi ve Temel Beslenme İlkeleri
Özet
Hayvan besleme bilimi, dünya genelinde evcilleştirme süreciyle başlamış ve 19. yüzyılda bilimsel temellere oturmuştur. Türkiye tarihinde ise Osmanlı döneminde geleneksel yöntemlere dayanan hayvan besleme uygulamaları, Cumhuriyet ile birlikte modern tekniklerin benimsenmesi ve yem sanayisinin gelişmesiyle daha sistematik hale gelmiştir. Ancak günümüzde Türkiye’de yem üretimi büyük ölçüde ithalata bağımlı hale gelmiş, mera alanlarının azalması ve besleme stratejilerindeki tutarsızlıklar hayvancılığı olumsuz etkilemiştir. Hayvancılığın sürdürülebilirliği için yerli yem kaynaklarının artırılması, bilimsel araştırmaların desteklenmesi ve modern besleme stratejilerinin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Hayvan besleme biliminin gelişimi, sadece verimliliği artırmakla kalmayıp, aynı zamanda çevresel ve ekonomik sürdürülebilirliğin sağlanmasında da kritik bir rol oynamaktadır. Büyükbaş ve küçükbaş hayvanların beslenmesi, farklı sindirim fizyolojileri nedeniyle özel bir besleme programı gerektirir. Bu hayvanlar, rumenlerinde bulunan mikroorganizmalar aracılığıyla selüloz, nişasta ve diğer karbonhidratları fermente ederek kısa zincirli yağ asitleri üretir. Bu yağ asitleri, hayvanların yaşama ve verim payı gereksinimlerini karşılamada önemli rol oynar. Sağlıklı büyüme ve yüksek verim için kaba ve konsantre yem dengesi sağlanmalı, protein ve enerji gereksinimleri karşılanmalıdır.
Referanslar
Alataş M, Umucalılar H. Rumenin Mikrobiyel Ekosistemindeki Bakteriler ve Rolleri. Atatürk Üniv Vet Bilim Derg. 2011;6(1):71–83.
Aygün N. Osmanlı Devleti kırsalında iktisadî örüntüler ve Trabzon’da koyun (sürü) sahipleri (1722). Karadeniz İncelemeleri Derg. 2018;13(25):11–68.
Çolpan İ, Ergün A, Küçükersan MK, Küçükersan S, Şehu A, Tunçer ŞD, et al. Hayvan besleme ve beslenme hastalıkları. Ankara: Pozitif Matbaacılık; 2014.
Demirel M, Doğanay FK. Osmanlı’da ziraat eğitimi: Halkalı Ziraat Mektebi. Uludağ Üniv Fen-Edeb Fak Sos Bilim Derg. 2011;12(21):183–199.
Gümüş E. Buzağılarda preruminant dönem beslenmesinin rumen gelişimi üzerine etkisi. Atatürk Üniv Vet Bilim Derg. 2018;13(1):98–105.
Hackmann TJ, Spain JN. Invited review: Ruminant ecology and evolution: Perspectives useful to ruminant livestock research and production. J Dairy Sci. 2010;93(4):1320–33.
Koç S, Kalemli H. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye Ziraat Odaları [Master’s thesis]. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi; 2021.
Loosli JK. History of the development of animal nutrition. In: Handbook of Animal Science. 1991. p. 25–60.
Mertens DR. Creating a system for meeting the fiber requirements of dairy cows. J Dairy Sci. 1997;80(7):1463–81.
Nagaraja TG. Microbiology of the rumen. In: Millen D, De Beni Arrigoni M, Lauritano Pacheco R, editors. Rumenology. Cham: Springer; 2016. p. 2. doi:10.1007/978-3-319-30533-2_2.
National Research Council, Committee on Animal Nutrition, Subcommittee on Dairy Cattle Nutrition. Nutrient requirements of dairy cattle: 2001. Washington, DC: National Academies Press; 2001.
Özel O, Sarıçiçek B. Ruminantlarda rumen mikroorganizmalarının varlığı ve önemi (derleme). TÜBAV Bilim Derg. 2009;2(3):277–85.
Öztürk M. Osmanlı Devleti'nde hayvancılığın iktisadi boyutu. Bellek Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Derg. 2019;1(1):28–44.
Privett GA, O’Malley ML, Royer LR, Holder A. PSI-A-8 The effect of rumen capacity manipulation on dry matter intake on diets differing for processing level. J Anim Sci. 2023;101(Suppl_2):363.
Purugganan MD. What is domestication?. Trends Ecol Evol. 2022;37(8):663–71.
Serbester U, Yılmaz E, Hayırlı A. Buzağılarda besleme ve büyüme ilişkisi. Turkiye Klinikleri Anim Nutr Nutr Dis-Spec Top. 2018;4(1):33–51.
Teletchea F. Animal domestication: A brief overview. In: IntechOpen; 2019.
Topuz H. Cumhuriyet dönemi ekonomisinde tarımsal yapının incelenmesi (1923–1950). Süleyman Demirel Üniv İİBF Derg. 2007;12(3):377–90.
Underwood EJ. The mineral nutrition of livestock. Wallingford: CAB International; 1999.
Welch JG. Physical parameters of fiber affecting passage from the rumen. J Dairy Sci. 1986;69(10):2750–4.
Van Amburgh ME, Collao-Saenz EA, Higgs RJ, Ross DA, Recktenwald EB, Raffrenato E, et al. The Cornell Net Carbohydrate and Protein System: Updates to the model and evaluation of version 6.5. J Dairy Sci. 2015;98(9):6361–80.
Van Soest PJ. Nutritional ecology of the ruminant. 2nd ed. Ithaca: Cornell University Press; 1994
Referanslar
Alataş M, Umucalılar H. Rumenin Mikrobiyel Ekosistemindeki Bakteriler ve Rolleri. Atatürk Üniv Vet Bilim Derg. 2011;6(1):71–83.
Aygün N. Osmanlı Devleti kırsalında iktisadî örüntüler ve Trabzon’da koyun (sürü) sahipleri (1722). Karadeniz İncelemeleri Derg. 2018;13(25):11–68.
Çolpan İ, Ergün A, Küçükersan MK, Küçükersan S, Şehu A, Tunçer ŞD, et al. Hayvan besleme ve beslenme hastalıkları. Ankara: Pozitif Matbaacılık; 2014.
Demirel M, Doğanay FK. Osmanlı’da ziraat eğitimi: Halkalı Ziraat Mektebi. Uludağ Üniv Fen-Edeb Fak Sos Bilim Derg. 2011;12(21):183–199.
Gümüş E. Buzağılarda preruminant dönem beslenmesinin rumen gelişimi üzerine etkisi. Atatürk Üniv Vet Bilim Derg. 2018;13(1):98–105.
Hackmann TJ, Spain JN. Invited review: Ruminant ecology and evolution: Perspectives useful to ruminant livestock research and production. J Dairy Sci. 2010;93(4):1320–33.
Koç S, Kalemli H. Osmanlı'dan Cumhuriyet'e Türkiye Ziraat Odaları [Master’s thesis]. Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi; 2021.
Loosli JK. History of the development of animal nutrition. In: Handbook of Animal Science. 1991. p. 25–60.
Mertens DR. Creating a system for meeting the fiber requirements of dairy cows. J Dairy Sci. 1997;80(7):1463–81.
Nagaraja TG. Microbiology of the rumen. In: Millen D, De Beni Arrigoni M, Lauritano Pacheco R, editors. Rumenology. Cham: Springer; 2016. p. 2. doi:10.1007/978-3-319-30533-2_2.
National Research Council, Committee on Animal Nutrition, Subcommittee on Dairy Cattle Nutrition. Nutrient requirements of dairy cattle: 2001. Washington, DC: National Academies Press; 2001.
Özel O, Sarıçiçek B. Ruminantlarda rumen mikroorganizmalarının varlığı ve önemi (derleme). TÜBAV Bilim Derg. 2009;2(3):277–85.
Öztürk M. Osmanlı Devleti'nde hayvancılığın iktisadi boyutu. Bellek Uluslararası Tarih ve Kültür Araştırmaları Derg. 2019;1(1):28–44.
Privett GA, O’Malley ML, Royer LR, Holder A. PSI-A-8 The effect of rumen capacity manipulation on dry matter intake on diets differing for processing level. J Anim Sci. 2023;101(Suppl_2):363.
Purugganan MD. What is domestication?. Trends Ecol Evol. 2022;37(8):663–71.
Serbester U, Yılmaz E, Hayırlı A. Buzağılarda besleme ve büyüme ilişkisi. Turkiye Klinikleri Anim Nutr Nutr Dis-Spec Top. 2018;4(1):33–51.
Teletchea F. Animal domestication: A brief overview. In: IntechOpen; 2019.
Topuz H. Cumhuriyet dönemi ekonomisinde tarımsal yapının incelenmesi (1923–1950). Süleyman Demirel Üniv İİBF Derg. 2007;12(3):377–90.
Underwood EJ. The mineral nutrition of livestock. Wallingford: CAB International; 1999.
Welch JG. Physical parameters of fiber affecting passage from the rumen. J Dairy Sci. 1986;69(10):2750–4.
Van Amburgh ME, Collao-Saenz EA, Higgs RJ, Ross DA, Recktenwald EB, Raffrenato E, et al. The Cornell Net Carbohydrate and Protein System: Updates to the model and evaluation of version 6.5. J Dairy Sci. 2015;98(9):6361–80.
Van Soest PJ. Nutritional ecology of the ruminant. 2nd ed. Ithaca: Cornell University Press; 1994
