Dil Gelişimi ve Erken Okuryazarlık

Hatice Uysal Bayrak; Serap Özbek

doi:10.37609/akya.3735

Yazarlar

Hatice Uysal Bayrak

https://orcid.org/0000-0003-3996-2402

Serap Özbek

https://orcid.org/0009-0001-5720-8350

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3735.c7250

Özet

Çocuğun dili kullanma yeteneği ne kadar iyi olursa, çevresi ile o kadar çok iletişim kurabilir. Çevrenin uyaran bakımından zenginliği dil gelişimini hızlandırıp olumlu katkı sağlamaktadır. Çocukların dili etkili bir şekilde ifade etmelerini sağlayan çevresel ortamlar, düşünme ve iletişim becerilerinin gelişmesini sağlamaktadır. Erken okuryazarlık becerilerinin dil gelişimi ve iletişim becerileri ile iç içe sarmal bir yapıya sahip olduğu ifade edilebilir. Dil gelişimi, çocukların bu becerileri edinmelerini ve sürdürmesini sağlayan erken okuryazarlık becerilerin geliştirilmesinin temelini oluşturur. Erken okuryazarlık becerileri bebeklik döneminden itibaren dili kavrama ve sözcük oluşturma çabalarıyla başlayıp, erken çocukluktaki okuma ve yazma sürecinde yapılan etkinliklerle çocukların kazandıkları beceridir. Bu bağlamda, erken okuryazarlık becerilerin yaşamın ilk yıllarından itibaren geliştiği ve bir süreç içinde bu becerilere ilişkin deneyimlerin çocuklarda farkındalığın artırılmasına katkıda bulunacaktır. Dil ve erken okuryazarlık becerilerinin gelişimini desteklemek için okul öncesi öğretmenleri bir okul gününde kelimeleri heceleme, aynı sesle başlayan veya aynı sesle biten kelimeleri bulma, harf bulma, kelime türetme, zıt anlamlı-eş anlamlı kelimeleri bulma, küçük-büyük harf eşleme oyunları, hece birleştirme, ses atma- ekleme gibi oyunlara yer vermeleri önemlidir. Ayrıca bu oyunları çocuklar için ilgi çekici hale getirmek için öğretmenlerin teknoloji destekli dil ve okuryazarlık materyaller kullanarak çeşitlendirmesi, çocukları oyuna teşvik etme ve model olması, erken okuryazarlık değerlendirme yöntemlerini bilmesi son derece önemlidir.

The better a child's language skills, the more they can communicate with their environment. The richness of the environment's stimuli accelerates and positively contributes to language development. Environmental environments that enable children to express language effectively foster the development of thinking and communication skills. It can be said that early literacy skills have a spiral structure intertwined with language development and communication skills. Language development forms the basis for the development of early literacy skills, which enable children to acquire and maintain these skills. Early literacy skills begin in infancy with efforts to comprehend language and form words and are acquired through activities in the reading and writing process in early childhood. In this context, it is important to understand that early literacy skills develop from the first years of life, and experiences related to these skills over time will contribute to raising children's awareness. To support the development of language and early literacy skills, it's important for preschool teachers to include games such as spelling words, finding words that begin or end with the same sound, finding letters, word formation, finding antonyms and homophones, lowercase and uppercase letter matching games, syllable blending, and adding and removing sounds. Furthermore, to make these games engaging for children, it's crucial for teachers to diversify their activities using technology-supported language and literacy materials, encourage and model play, and understand early literacy assessment methods.

Referanslar

Aarnoutse, C., Van Leeuwe, J., & Verhoeven, L. (2005). Early literacy from a longitudinal perspective. Educational Research and Evaluation, 11, 253-275.

Ahioğlu, E. N. (1999). Sembolik oyunun 4 yaş çocuklarının dil kazanımına etkisi, (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Aikens, N. L., & Barbarin, O. (2008). Socioeconomic differences in reading trajectories: The contribution of family, neighborhood, and school contexts. Journal of Educational Psychology, 100(2), 235-251.

Akçanca, N., & Sömen, T. (2018). Öğretmen Adaylarının Eğitsel Oyun Tasarlama Ve Uygulama Durumları. Electronic Turkish Studies, 13(27), 49-71.

Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma programı (EKOP): uygulama adımları. İçinde C. Ergül (Ed.), Dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesine yönelik etkileşimli kitap okuma programı (EKOP) (s.25-53). Ankara: Hedef CS.

Akoğlu, G., Ergül, C., & Duman, Y. (2014). Dialogic reading: Its effectiveness on receptive and expressive language of children in need of protection. Elementary Education Online, 13(2), 622– 639.

Alisinanoğlu, F. & Demir Kaya, S. (2018). Erken Cocuklukta 50 Okuryazarlık Stratejisi. Ankara: Pegem Akademi.

Altınkayak, Ş. O. (2019). Okul Öncesi Dönemde Erken Okuryazarlık Becerilerinin Gelişimi. Dumlupınar Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 3(1), 37–49.

Altun, D., Tantekin-Erden, F. & Snow, C. E. (2016). Filizlenen okuryazarlık: Okul öncesi dönem ses ve yazı farkındalığı becerilerini besleyen ev-içi kaynakların incelenmesi. Eğitim Bilimlerinde Yenilikler ve Nitelik Arayışı, 505-530.

Altun, D. (2018). Okul öncesi sınıflarında bulunan kitap merkezlerinin incelenmesi. Uluslararası Necatibey Eğitim ve Sosyal Bilimler Araştırmaları Kongresi sunulan bildiri. Balıkesir: Balıkesir Üniversitesi.

Anthony, J. L., Lonigan, C. J., Driscoll, K., Phillips, B. M., & Burgess, S. R. (2003). Phonological sensitivity: A quasiparallel progression of word structure units and cognitive operations. Reading Research Quarterly, 38(4),470–487.

Anthony, J. L., & Lonigan, C. J. (2004). The nature of phonological awareness: Converging evidence from four studies of preschool and early grade school children. Journal of educational psychology, 96(1), 43. https://doi.org/10.1037/0022-0663.96.1.43.

Anthony, J. L., & Francis, D. J. (2005). Development of phonological awareness. Current directions in psychological Science, 14(5), 255-259.

Armbruster, B. B., Lehr, F., & Osborn, J. (2006). A child becomes a reader: Kindergarten through grade 3: Proven ideas from research for parents. National Institute for Literacy. Retrieved from https://lincs.ed.gov/publications/pdf/reading_pre.pdf

Badian, N. A. (2001). Phonological and orthographic processing: Their roles in reading prediction. Annals of Dyslexia, 51(1), 177-202.

Ball, S., Bogatz, G., Creech, F., Ellsworth, R., & Landes, S. (1970). The first year of Sesame Street: An evaluation (Final report, Vol. III). New York: Children's Television Network.

Barratt-Pugh, C., & Rohl, M. (Eds.). (2020). Literacy learning in the early years. Routledge.

Bayraktar, V. & Temel, F. (2014). Okuma yazmaya hazırlık eğitim programının çocukların okuma-yazma becerilerine etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(3), 8-22.

Bayraktar, V. & Temel, F. (2017). Yazı farkındalığı becerileri. İçinde F. Temel (Ed.), Dil ve erken okuryazarlık (s. 63-88). Ankara: Hedef CS.

Bayraktar, V. (2018). Okul öncesi dönem çocuklarının yazı farkındalığı becerilerinin çocuk ve ebeveyn değişkenleri açısından incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 43(196), 49-65.

Beauchat, K.A., Blamey, K.L. & Walpole, S. (2010). The building blocks of preschool success. New York: The Guilford Press.

Beaty, J.J.(2018). Erken çocuklukta 50 okuryazarlık stratejisi. (Çev: Alisinanoğlu F. ve Demir Kaya S.) Ankara: Pegem Akademi.

Bennett, K. K., Weigel, D. J., & Martin, S. S. (2002). Children’s acquisition of early literacy skills: Examining family contributions. Early Childhood Research Quarterly, 17(3), 295-317.

Bergen, D., & Mauer, D. (2000). Symbolic play, phonological awareness, and literacy skills at three age levels. In K. A. Roskos & J. F. Christie (Eds.), Play And Literacy İn Early Childhood: Research From Multiple Perspectives (pp. 45–62). Lawrence Erlbaum Associates Publishers.

Bowles, R. P., Pentimonti, J. M., Gerde, H. K., & Montroy, J. J. (2014). Item response analysis of uppercase and lowercase letter name knowledge. Journal of Educational Assessment, 32(2), 146–156.

Bowman, B., Donovan, M. S., & Burns, M. S. (2000). Eager to learn: Educating our preschoolers. Washington, DC: National Academy Press.

Bredekamp, S. (2015). Çocuklara iletişimi öğretme: dil, okuryazarlık ve sanat. İçinde H. Z. İnan ve T. İnan (Ed.), Erken çocukluk eğitiminde etkili uygulamalar (s.374-409). Ankara: Nobel.

Burchinal, R. M., Peisner- Feinberg, E., Pianta, R., & Howes, C. (2002). Development of academic skills from preschool through second grade: family and classroom predictors of developmental trajectories. Journal of School Psychology. 40(5), 415-436.

Burgess, S. R., Hecht, S. A., & Lonigan, C. J. (2002). Relations of the home literacy environment (HLE) to the development of reading-related abilities: A one-year longitudinal study. Reading Research Quarterly, 37(4), 408–426.

Burris, P. W., Phillips, B. M., & Lonigan, C. J. (2019). Examining the relations of the home literacy environments of families of low SES with children’s early literacy skills. Journal of Education for Students Placed at Risk (JESPAR), 24(2), 154–173.

Bus, A. G., Belsky, J., Van Ijzendoom, M. H., & Crnic, K. (1997). Attachment and bookreading patterns: A study of mothers, fathers, and their toddlers. Early Childhood Research Quarterly, 12(1), 81-98.

Büyüktaşkapu, S. (2012). Mountain Shadows Fonolojik Farkındalık Ölçeğinin (MS-PAS) Türkçe'ye Uyarlanması Geçerlik Güvenirlik Çalışması. International Online Journal of Educational Sciences, 4(2), 509-518.

Cabell, S.Q., Justice, L.M., Konold, T.R. & McGinty, A.S. (2011). Profiles of emergent literacy skills among preschool children who are at risk for academic difficulties. Early Childhood Education Journal, 26, 1-14. http://dx.doi.org/10.1016/j.ecresq.2010.05.003.

Cabell, S.Q., Justice, L.M., McGinty A.S., DeCoster, J. & Forston, I.D, (2015). Teacher-child conversations in preschool clasrooms contributions to children’s vocabulary development. Early childhood Research Quarterly, 30, 80-90.

Casby, M. W. (2003). Developmental assessment of play: A model for early intervention. Communication Disorders Quarterly, 24(4), 175–183.

Christie, J. (1991). Psychological research on play. J. Christie (Ed.) Play and Early Literacy Development, (pp. 27–43). Albany, NY: State University of New York Press.

Christie, J. F., & Roskos, K. A. (2006). Literacy education. play= learning: how play motivates and enhances children's cognitive and social-emotional growth 57-73.https://books.google.com.tr/books.

Clay, M.M. (2000). Concepts about print. Singapore: Heinemann.

Constantine J. L. (2004). Relationships among early lexical and literacy skills and languageliteracy environments at home and school (Unpublished Phd thesis). University of South Florida. USA.

Cunningham, J. W. (2001). Essay book reviews: The national reading panel report. Reading Research Quarterly, 36(3), 326-335.

Cunningham, A.E. & Stanovich, K.E., 1997. Early reading acquisition and its relation to reading experience and ability 10 years later. Developmental Psychology, 33(6), 934.

Çalış, E. S., & Feyman Gök, N. (2020). 2010-2019 yılları arasında adında erken okuryazarlık kavramı kullanılan lisansüstü tezlerin incelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 8, 152-167.

Çubukçu, Z. (1991). Okul öncesi eğitimde öğretmen davranışlarının çocuk gelişimine etkisi. Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.

DeBaryshe, B. D., Binder, J. C. & Buell, M. J. (2000) Mothers’ Implicit Theories of Early Literacy Instruction: Implications for Children’s Reading and Writing. Early Child Development and Care, 160, 119–131.

Decker, C.A. & Decker, J.R. (2016). Planning and administering early childhood programs. (11.bs.) New Jersey: Pearson Education, Inc.

Deretarla Gül, E. & Bal, S. (2006). Anasınıfı öğretmenlerinin okuma yazmaya hazırlık çalışmalarına ilişkin bakış açıları, sınıf içi kullanılan materyaller ve etkinlikler ile çocukların okuma yazmaya ilgilerinin incelenmesi. Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Dergisi, 1(2), 33-51.

Dickinson, D. K., & McCabe, A. (2001). Bringing it all together: The multiple originis, skills, and environmental supports of early literacy. Language Disabilities Reasearch and Practice, 16, 186–202.

Dickinson, K. D. & Tabors, P. O. (2001). Book reading ın preschool classrooms. In Dickinson, K. D., & Tabors, P. O. (Eds.). Begining literacy with language. Baltimor, London, Sydney: Paul H. Brookes Publishing Co.

Duff, F. J., & Clarke, P. J. (2011). Practitioner Review: Reading disorders: what are the effective interventions and how should they be implemented and evaluated?. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 52(1), 3-12.

Duncan, R. J., Schmitt, S. A., Burke, M. & McClelland, M. M. (2018). Combining a kindergarten readiness summer program with a self-regulation intervention improves school readiness. Early Childhood Research Quarterly, 42, 291-300. https://doi.org/10.1016/j.ecresq.2017.10.012.

Ekici, S. (2014). Ankara'daki anaokullarının okuma alışkanlığına hazırlık yeterlilikleri açısından değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Ankara: Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.

Eliason, C., & Jenkins, L. (2003). A practical guide to early childhood curriculum. Ohio: Merrill Prentice Hall.

Elliott, E. M., & Olliff, C. B. (2008). Developmentally appropriate emergent literacy activities for young children: Adapting the early literacy and learning model. Early Childhood Education Journal, 35, 551-556.

Er, S. (2016). Okul öncesi dönemde anne babaların etkileşimli hikâye kitabı okumalarının önemi. Başkent University Journal of Education, 3(2), 156-160.

Erdoğan, T. (2013). Okul öncesi dönemde okuma yazmaya hazırlık. İçinde T. Erdoğan (Ed.). İlkokula (ilköğretime) hazırlık ve ilkokul (ilköğretim) programları (s. 109-131). Ankara: Eğiten Kitap.

Ergül, C., Akoğlu, G., Sarıca, A. D., Tufan, M. & Karaman, G. (2015). Anasınıflarında gerçekleştirilen birlikte kitap okuma etkinliklerinin etkileşimli kitap okuma bağlamında incelenmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(3), 603-619.

Ergül, C., Akoğlu, G., Demir, E., Akçamuş Ökçün, M. Ç., & Bahap Kudret, Z. (2019). 5 Yaş Grubu Çocukların Dil, Erken Okuryazarlık ve Bilişsel Becerilerinin Gelişimsel Profili ve Okuma Becerilerini Yordama Gücü: 3 Yıllık Boylamsal Bir Çalışma.

Ergül, C., Sarıca, A. D., & Akoğlu, G. (2016). Etkileşimli kitap okuma: Dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesinde etkili bir yöntem. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 17(2), 193-206.

Ezell, H. K., & Justice, L. M. (2005). Shared storybook reading: Building young children's language & emergent literacy skills. PH Brookes Pub..

Feyman Gök, N. (2013). Anaokullarında erken okuryazarlık çevresinin değerlendirilmesi ve sınıf ortamının çocukların erken okuryazarlık davranışlarına etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Gazi Üniversitesi, Ankara.

Francis, D. J., Shaywitz, S. E., Stuebing, K. K., Shaywitz, B. A., & Fletcher, J. M. (1996). Developmental lag versus deficit models of reading disability: A longitudinal, individual growth curves analysis. Journal of Educational Psychology, 88(1), 3.

Gengeç, H., & Aygürt, Ş. (2023). Erken Okuryazarlık Becerilerini Değerlendirme ve Müdahale Araçlarının İncelenmesi. Uluslararası Karamanoğlu Mehmetbey Eğitim Araştırmaları Dergisi, 5(1), 59-71.

Girgin, Ü. (2003). Okumaya hazırlık etkinlikleri. İçinde S. Topbaş (Ed.). Çocukta dil ve kavram gelişimi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.

Gleason, J. B. (2005). The development of language, 6/e.

Goble, P., Hanish, L. D., Martin, C. L., Eggum-Wilkens, N. D., Foster, S. A. & Fabes, R. A. (2016). Preschool contexts and teacher interactions: Relations with school readiness. Early education and development, 27(5), 623-641. https://doi.org/10.1080/10409289.2016.1111674

Gökkuş, İ. (2016). Erken okuryazarlık becerilerinin gelişiminde ses bilgisi farkındalık programının etkisi (Doktora Tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Greene Brabham, E., & Lynch-Brown, C. (2002). Effects of teachers' reading-aloud styles on vocabulary acquisition and comprehension of students in the early elementary grades. Journal of educational psychology, 94(3), 465.

Griffith, P. L., Beach, S. A., Ruan, J., & Dunn, L. (2008). Literacy for young children: A guide for early childhood educators. Thousands Oaks, CA: Corwin Press.

Güldenoğlu, B., Kargın, T., Gengeç, H., & Gürbüz, M. (2019). Okuma Surecinde Dil Temelli Becerilerin Önemi: Dil–Okuma İlişkisine Yönelik Bulgular. Turkish Journal of Special Education Research and Practice, 1(1), 1-27.

Güldenoğlu, B., Kargın, T., & Ergül, C. (2016). Sesbilgisel farkındalık becerilerinin okuma ve okuduğunu anlama üzerindeki etkisi: Boylamsal bir çalışma. İlköğretim Online, 15(1).

Hart, B., & Risley, T. R. (2003). The early catastrophe: The 30 million word gap by age 3. American Educator, 27(1), 4-9.

Hayiou-Thomas, M. E., Harlaar, N., Dale, P. S., & Plomin, R. (2010). Preschool speech, language skills, and reading at 7, 9, and 10 years: Etiology of the relationship. Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 53 (2), 311–332.

Heaviside, S., Farris, E. & Carpenter, J. M. (1993). Public school kindergarten teachers' views on children's readiness for school. US Department of Education, Office of Educational Research and Improvement, National Center for Education Statistics.

Hindman, A. H., Skibbe, L. E., Miller, A., & Zimmerman, M. (2010). Ecological contexts and early learning: Contributions of child, family, and classroom factors during Head Start, to literacy and mathematics growth through first grade. Early childhood research quarterly, 25(2), 235-250.

Ho, C. A. (2011). Major Developmental Characteristics of Children’s Name Writing and Relationships with Fine Motor Skills and Emergent Literacy Skills. Doctoral Dissertation, The University of Michigan, Ann Arbor-USA.

Honig, A. S. (2007). Oral language development. Early Child Development and Care, 177(6-7), 581-613.

Honig, A. S. (2017). Language insights for caregivers with young children. Early Child Development and Care, 187 (3-4), 527-541.doi:10.1080/03004430.2016.1263917.

Hsieh, W. Y., Hemmeter, M. L., McCollum, J. A. & Ostrosky, M. M. (2009). Using coaching to increase preschool teachers’ use of emergent literacy teaching strategies. Early Childhood Research Quarterly, 24, 229–247.

Huebner, C. E., & Payne, K. (2010). Home support for emergent literacy: Follow-up of a community-based implementation of dialogic reading. Journal of Applied Developmental Psychology, 31(3), 195-201.

Jalongo, M. R. (2013). Early childhood language arts. (6. bs.). Boston: Pearson.

Juel, C. (1988). Learning to read and write—a longitudinal-study of 54 children from 1st through 4th grades. Journal of Educational Psychology, 80(4), 437–447

Justice, L. M., Chen, J., Tambyraja, S., & Logan, J. (2018). Increasing caregivers’ adherence to an early-literacy intervention improves the print knowledge of children with language impairment. Journal of autism and developmental disorders, 48, 4179-4192.

Justice, L. M. & Pullen, P. C. (2003). Promising interventions for promoting emergent literacy skills: Three evidence-based approaches. Topics in Early Childhood Special Education, 23(3), 99-113.

Justice, L.M. & Sofka, A.E. (2010). Engaging children with print: building early literacy skills through quality read-alouds. New York: Guilford Publications, Inc.

Karaman, G. (2013). Erken Okuryazarlık Becerilerini Değerlendirme Aracı’nın geliştirilmesi, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Doktora tezi. Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Karaman, G. (2015). Erken okuryazarlık becerilerinin tarihsel gelişimi, kuramsal temelleri ve kapsamı. İçinde Z. F. Temel (Ed.), Dil ve erken okuryazarlık (s.10-31). Hedef CS.

Karaman Benli, G. (2021). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının İsim Yazma Becerileri: “İşte Benim Harflerim!” Yaşadıkça Eğitim, Cilt 35, Sayı 1, Yıl 2021, s.294-310.

Karaman, S., & İvrendi, A. (2015). Okul öncesi dönem çocuklarının matematik becerileri ile onların sosyo-demografik özellikleri ve sosyo-dramatik oyunları arasındaki ilişki. Eğitim ve Bilim, 40(177), 313-326.

Kargın, T., Ergül, C., Büyüköztürk, Ş., & Güldenoğlu, B. (2015). Anasınıfı çocuklarına yönelik Erken Okuryazarlık Testi (EROT) geliştirme çalışması. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 16(03), 237-270.

Kargın, T, Güldenoğlu, B. & Ergül, C. (2017). Anasınıfı Çocuklarının Erken Okuryazarlık Beceri Profili: Ankara Örneklemi. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Özel Eğitim Dergisi, 18(01), 61-87.

Kirby, J.R., Desrochers, A., Roth, L., & Lai, S.S. (2008). Longitudinal predictors of word reading development. Canadian Psychology/Psychologie canadienne, 49 (2), 103–110.

Kitson, L., Fletcher, M., & Kearney, J. (2007). Continuity and change in literacy practices: A move towards multiliteracies. The Journal of Classroom Interaction, 41/42(2/1), 29-41.

Kurudayıoğlu, M., & Tüzel, A. G. M. S. (2010). 21. yüzyıl okuryazarlık türleri, değişen metin algısı ve Türkçe eğitimi. Türklük bilimi araştırmaları, 28, 283-291.

Levey, S. & Polirstok, S. (2010). Language development: understanding language diversity in the classroom. Sage Publication.

Laçin, E., (2020). Sınıflarında özel gereksinimli çocuk olan okul öncesi öğretmenlerinin erken okuryazarlık bilgi düzeylerinin incelenmesi. Doktara Tezi. Ankara: Ankara Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Levin, I., De Vries, A., Aram, D. & Bus, A. (2005). Writing starts with own name writing: From scribbling to conventional spelling in Israeli and Dutch children. Applied Psycholinguistics, 26, 463–477.

Liu, C., Georgiou, G. K., & Manolitsis, G. (2018). Modeling the relationships of parents’ expectations, family’s SES, and home literacy environment with emergent literacy skills and word reading in Chinese. Early Childhood Research Quarterly, 43, 1–10.

Lipka, O., Lesaux, N. K., & Siegel, L. S. (2006). Retrospective analyses of the reading development of grade 4 students with reading disabilities: Risk status and profiles over 5 years. Journal of Learning Disabilities, 39(4), 364-378.

Lonigan, C. J., Allan, N. P., & Lerner, M. D. (2011). Assessment of preschool early literacy skills: Linking children's educational needs with empirically supported instructional activities. Psychology in the Schools, 48(5), 488-501.

Lonigan, C. J., Anthony, J. L., Bloomfield, B. G., Dyer, S. M. & Samwel, C. S. (1999). Effects of two shared-reading interventions on emergent literacy skills of at-risk preschoolers. Journal of Early Intervention, 22(4), 306-322.

Lonigan, C. J., Burgess, S. R., & Anthony, J. L. (2000). Development of emergent literacy and early reading skills: Evidence from a latentvariable longitudinal study. Developmental Psychology, 36, 596–613. https://doi.org/10.1037/0012-1649.36.5.596

Marjanovič-Umek, L., Fekonja-Peklaj, U., Sočan, G., & Tašner, V. (2015). A socio-cultural perspective on children's early language: a family study. European Early Childhood Education Research Journal, 23(1), 69-85.

McIlraith, A. L. (2018). Predicting word reading ability: A quantile regression study. Journal of Research in Reading, 41, 79-96. https://doi.org/10.1111/1467-9817.12089

Meisels, S. J., & Piker, R. A. (2001). An analysis of early literacy assessments used for instruction. Ann Arbor, MI: Center for the Improvement of Early Reading Achievement.

Millî Eğitim Bakanlığı (MEB). (2024). Türkiye yüzyılı maarif modeli okul öncesi eğitim programı. Ankara: Temel Eğitim Genel Müdürlüğü.

Missall, K., Reschly, A., Betts, J., McConneil, S., Heistad, D., Pickart, M., Sheran, C., & Marston, D. (2007). Examination of the predictive validity of preschool early literacy skills, School Psychology Review, 36(3), 433-452.

Murphy, M. M. (2007). Enhancing print knowledge, phonological awareness, and oral language skills with at-risk preschool children in Head Start classrooms. Unpublished Doctoral Dissertation, University of Nebraska, Lincoln.

Muter, V., Hulme, C., Snowling, M. J., & Stevenson, J. (2004). Phonemes, rimes, vocabulary, and grammatical skills as foundations of early reading development: Evidence from a longitudinal study. Developmental Psychology, 40, 665–681. http://dx.doi.org/10.1037/0012-1649.40.5.665

Nathan, L., Stackhouse, J., Goulandris, N., & Snowling, M. J. (2004). The development of early literacy skills and children with speech difficulties: A test of the “critical age hypothesis.” Journal of Speech, Language, and Hearing Research, 47, 337–391.

National Institute of Child Health & Human Development. (2006). Infant–mother attachment classification: Risk and protection in relation to changing maternal caregiving quality. Developmental Psychology, 42(1), 38–58.

Nelson, J. R., Benner, G. J., & Gonzalez, J. (2005). An investigation of the effects of a prereading intervention on the early literacy skills of children at risk of emotional disturbance and reading problems. Journal of Emotional and Behavioral Disorders, 13(1), 3-12.

Neuman, S. B. (2014). Explaining and understanding early literacy. Investigaciones Sobre Lectura, (2), 7-14.

Neuman, S. B., & Dickinson, D. K. (2002). Handbook of early literacy development. Newyork: Guilford Publication.

Neuman, S. B., & Dickinson, D. K. (2018). Erken Okuryazarlık Araştırmaları El Kitabı. G. Akoğlu, C. Ergül, G. Akoğlu, & C. Ergül (Çev.) Ankara: Nobel Yayınevi.

Neuman, S. B. & Dwyer, Julie (2009). Missing in Action: Preschool Vocabulary Education. Reading Teacher 62(5). http://hdl.handle.net/2027.42/88009.

Neumann, M. M. (2016). A socioeconomic comparison of emergent literacy and home literacy in Australian preschoolers. European Early Childhood Education Research Journal, 24(4), 555–566.

Oakhill, JV, & Cain, K. (2012). Precursors of Reading Ability in Young Readers: Evidence from a Four-Year Longitudinal Study.Scientific Studies of Reading, 16, 91-121. https://doi.org/10.1080/10888438.2010.529219.

O’Connor, R. E., & Jenkins, J. R. (1999). The prediction of reading disabilities in kindergarten and first grade. Scientific Studies of Reading, 3, 159–197. https://doi.org/10.1207/s1532799xssr0302_4

Oğuz Haçat, S., & Demir, F. B. (2019). Eğitim Alanında Okuryazarlık Üzerine Yapılan Lisansüstü Tezlerin Analizi. Journal of Anatolian Cultural Research (JANCR), 3(2), 116-145.

Özbek, S., Yurtal, F., & Deretarla Gül, E. (2025). Okul Öncesi Öğretmenlerin Erken Okuryazarlık Uygulamaları. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 13(1), 51-65. https://doi.org/10.16916/aded.1537636.

Parpucu, N. (2016). Seslerin renkli dünyası programının okul öncesi çocukların fonolojik farkındalık becerileri üzerindeki etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Paris, S. G. (2011). Developmental differences in early reading skills. In S. B. Neuman and D. K. Dickinson (Eds.), Handbook of early literacy research (pp.228-241). New York. London: The Guilford Press.

Peeters, M., Verhoeven, L., de Moor, J., & Van Balkom, H. (2009). Importance of speech production for phonological awareness and word decoding: The case of children with cerebral palsy. Research in developmental disabilities, 30(4), 712-726. https://doi.org/10.1016/j.ridd.2008.10.002.

Pellegrini, A. D., & Galda, L. (1990). Children's play, language, and early literacy. Topics in Language Disorders, 10(3), 76–88.

Piasta, S. B., Petscher, Y., & Justice, L. M. (2012). How many letters should preschoolers in public programs know? The diagnostic efficiency of various preschool letter-naming benchmarks for predicting first-grade literacy achievement. Journal of Educational Psychology, 104(4), 954–958.

Reese, E., Cox, A., Harte, D., & McAnally, H. (2003). Diversity in adults’ styles of reading books to children. In On reading books to children (pp. 49-68). Routledge.

Rhyner, P. M., Haebig, E. K., & West, K. M. (2009). Understanding frameworks for the emergent literacy stage. Emergent literacy and language development: Promoting learning in early childhood, 5-35.

Robbins, C., & Ehri, L. C. (1994). Reading storybooks to kindergartners helps them learn new vocabulary words. Journal of Educational Psychology, 86(1), 54.

Rosenkoetter, S., & Barton, L. R. (2002). Bridges to literacy: Early routines that promote later school success. Zero to Three, 22(4), 33-38.

Roskos, K., & Neuman, S. B. (1998). Play as an opportunity for literacy. In O. N. Saracho & B. Spodek (Eds.), Multiple perspectives on play in early childhood education (pp. 100–115). State University of New York Press.

Runnion, E., & Gray, S. (2019). What clinicians need to know about early literacy development in children with hearing loss. Language, Speech, and Hearing Services in Schools, 50(1), 16-33.

San, Bayhan, P. & Artan, İ. (2011). Çocuk gelişimi ve eğitimi. İstanbul: Morpa Yayınları.

Saracho, O. N., & Spodek, B. (2010). Parents and children engaging in storybook reading. Early Child Development and Care, 180 (10), 1379-1389.

Sarıca, A. D. (2016). Etkileşimli kitap okuma programı (EKOP): kuramsal temelleri. İçinde C. Ergül (Ed.), Dil ve erken okuryazarlık becerilerinin geliştirilmesine yönelik etkileşimli kitap okuma programı (EKOP) (s.1-18). Ankara: Eğiten Kitap.

Sawyer, B. E., Justice, L. M., Guo, Y., Logan, J. A., Petrill, S. A., Glenn‐Applegate, K., ... & Pentimonti, J. M. (2014). Relations among home literacy environment, child characteristics and print knowledge for preschool children with language impairment. Journal of Research in Reading, 37(1), 65-83.

Schuele, C. M., Skibbe, L. E., & Rao, P. K.S. (2007). Assessing phonological awareness. In K. L. Pence (Ed.), Assessment in emergent literacy (pp. 275-327). San Diego, Oxford, Brisbane: Plural Publishing Inc.

Senechal, M., & Cornell, E. H. (1993). Vocabulary acquisition through shared reading experiences. Reading research quarterly, 360-374.

Senechal, M., & LeFevre, J. (2002). Parental involvement in the development of children’s reading skill: A 5-year longitudinal study. Child Development. 73, 445-460.

Shanahan, T., Cunningham, A., Escamilla, K. C., Fischel, J., Landry, S., Lonigan, C., ... & Strickland, D. (2009). Developing early literacy, a report of the national early literacy panel: A scientific synthesis of early literacy development and implications for intervention. Jessup, Maryland: National Institute for Literacy. Retrieved, 29.

Slavin, R. E. & Chambers, B. (2017). Evidence-based reform: Enhancing language and literacy in early childhood education. Early Child Development and Care, 187 (3- 4), 778-784. doi:10.1080/03004430.2016.1211121.

Snow, C. E., Burns, M. S., & Griffin, P. (1998). Preventing reading difficulties in young children. National Academy Press.

Soderman, A. K., Gregory, K.M., & McCarty,L.T.(2005). Scaffolding emergent literacy. United States of America: Pearson Education.

Sonnenschein, S., Brody, G. & Munsterman, K. (1996). The Influence of Family Beliefs and Practices on Children’s Early Reading Development. L. Baker, P. Afflerbach, and D. Reinking (Ed.), Developing engaged readers in school and home communities (pp. 3-20). New Jersey: Erlbaum.

Spira, E. G., Bracken, S.S., & Fischel, E.J. (2005). Predicting improvement after first-grade reading difficulties: The effects of oral language, emergent literacy, and behavior skills. Developmental Psychology, 41, 225–234.

Stanovich, K. E., Nathan, R. G., & Vala-Rossi, M. (1986). Developmental changes in the cognitive correlates of reading ability and the developmental lag hypothesis. Reading research quarterly, 267-283.

Stegelin, D. A. (2002). Early Literacy Education: First Steps Toward Dropout Prevention. Effective Strategies for School Improvement and Dropout Prevention.

Stevenson, J., & Fredman, G. (1990). The social environmental correlates of reading ability. Journal of Child Psychology and Psychiatry, 31(5), 681-698.

Storch, S. A., & Whitehurst, G. J. (2001). The role of family and home in the literacy development of children from low‐income backgrounds. New directions for child and adolescent development, 92, 53-72.

Strickland, D., & Riley-Ayers, S. (2006). Early literacy: Policy and practice in the preschool years. In E. Frede & W. Barnett (Eds.), Preschool policy brief (Vol. 10, pp. 1–12). New Brunswick, NJ: National Institute for Early Education Research. Retrieved from http://nieer.org/resources/policy briefs/10.pdf

Suggate, S., Schaughency, E., McAnally, H., & Reese, E. (2018). From infancy to adolescence: The longitudinal links between vocabulary, early literacy skills, oral narrative, and reading comprehension. Cognitive Development, 47, 82–95.

Sulzby, E., & Teale, W. (1991). Emergent literacy. Handbook of reading research, 2, 727-757.

Sylvia, K., Chan, L. S., Melhuish, E., Sammons, P., Sıraj-Blatchford, I., & Taggard, B. (2011). Emergent literacy environments: Home and pre-school influences on children’s literacy development. S. B. Neuman ve D. K. Dickinson (Eds.). Handbook of early literacy research (pp. 97-117). New York: Guilford Press.

Şar, G. (2013). Dissoi Logoi üzerine bir inceleme. Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Şimşek, Ö. (2011). 60-72 aylık çocukların yazı farkındalığı ve yazmaya hazırlık becerilerinin gelişiminde okuma yazmaya hazırlık programının etkisinin incelenmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara: Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü.

Teale, W. H. (1987). Emergent literacy: Reading and writing development in early childhood. In Annual yearbook of the National Reading Conference, Chicago, IL: National Reading Conference.

Teale, W. H. and Sulzby, E. (1986). Emergent literacy as a perspective for examining how young children become writers and readers. W. H. Teale and E. Sulzby (Ed.) içinde, Emergent literacy: Writing and reading (s. vii–xxv). Norwood, NJ: Ablex.

Tompkins, G. E. (2003). Literacy in the 21st century (3rd ed.). Upper Saddle River, NJ: Merrill Prentice Hall.

Towson, J. A., Fettig, A., Fleury, V. P., & Abarca, D. L. (2017). Dialogic reading in early childhood settings: A summary of the evidence base. Topics in Early Childhood Special Education, 37(3), 132-146.

Trivette, C. M., & Dunst, C. J. (2007). Relative effectiveness of dialogic, interactive, and shared reading interventions. CELL Reviews: Center for Early Literacy Learning, 1(2), 1-12.

Troia, G. A., Roth, F. P., & Graham, S. (1998). An Educator's Guide to Phonological Awareness: Measures and Invervention Activities for Children. Focus on exceptional children, 31(3).

Tsai, C. L., Wilson, P. H., & Wu, S. K. (2008). Role of visual- perceptual skills (non-motor) in children with developmental coordination disorder. Human Movement Science, 27, 649-664.

Tuğluk, İ. H., Kök, M., Koçyiğit, S., Kaya, H. İ. & Gençdoğan, B. (2008). Okul öncesi öğretmenlerinin okuma-yazma etkinliklerini uygulamaya ilişkin görüşlerin değerlendirilmesi. Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, 17, 72-81.

Tunmer, W. E., & Chapman, J. W. (2012). Does set for variability mediate the influence of vocabulary knowledge on the development of word recognition skills? Scientific Studies of Reading, 16(2), 122–140.

Türköz, H. K., Burak, Y., & Ahmetoğlu, E. (2024). Okul Öncesi Öğretmenlerin Erken Okuryazarlık Bilgileri ile Okuma Yazmaya Hazırlık Çalışmalarına İlişkin Yeterlikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. Okuma Yazma Eğitimi Araştırmaları, 12(1), 27-45.

Uslu, E., I., Tastekin, E. & Turan,F. (2016). Erken Okuryazarlık Becerilerinin Müdahalesinde Okuryazarlık Açısından Zenginleştirilmiş Oyun, Uluslararası Katılımlı 3. Ulusal Disiplinler arası Erken Çocuklukta Müdahale Kongresi

Uyanık Aktulun, Ö. & Yazıcı Arıcı, E. (2022). Erken Okuryazarlık Becerilerinin Gelişiminde Bilgi ve İletişim Teknolojileri Kullanımı. Unika Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 385-398.

Ünal Gezer, M. (2024). Filizlenen Çift Dillilik Gelişimi ve Çift Dilli Okuryazarlık Eğitiminde Teknoloji Entegrasyonu. Uludağ Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 37(2), 767-797.

Üstün, E. (2007). Okul öncesi çocuklarının okuma yazma becerilerinin gelişimi. İstanbul: Morpa Kültür Yayınları.

Vickerius, M., & Sandberg, A. (2006). The significance of play and the environment around play. Early Child Development and Care, 176, 207–217.

Vukelich, C., Christie, J. & Enz,B. (2012). Helping young children learn language and literacy. (3. bs.). Boston: Pearson Education Inc.

Warmington, M., & Hulme, C. (2012). Phoneme awareness, visual-verbal paired-associate learning, and rapid automatized naming as predictors of individual differences in reading ability. Scientific Studies of Reading,16 (1), 45–62.

Weigel, D. J., Lowman, J. L. & Martin, S. S. (2007). Language development in the years before school: A comparison of developmental assets in home and child care settings. Early Child Development and Care, 177(6-7), 719-734.

Weigel, D. J., Martin, S. S. & Lowman, J. L. (2017). Assessing the early literacy skills of toddlers: the development of four foundational measures. Early Child Development and Care, 187 (3-4), 744-755.doi:10.1080/03004430.2016.1236089.

Wesseling, P. B., Christmann, C. A., & Lachmann, T. (2017). Shared book reading promotes not only language development, but also grapheme awareness in German kindergarten children. Frontiers in Psychology, 8, 364.

Whitehurst, G. J. & Lonigan, C. J. (1998). Child development and emergent literacy. Child Development, 69(3), 848-872.

Whitehurst, G. J., Epstein, J. N., Angell, A. L., Payne, A. C., Crone, D. A., & Fischel, J. E. (1994). Outcomes of an emergent literacy intervention in Head Start. Journal of Educational Psychology, 86(4), 542-555.

Whitehurst, G. J., & Lonigan, C. J. (2001). Emergent literacy: Development from prereaders to readers. Handbook of early literacy research, 1, 11-29.

Wildová, R. (2014). Innovations in handwriting literacy development as a psycho-didactic issue. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 114, 816-825.

Wildova, R., & Kropáčková, J. (2015). Early childhood pre-reading literacy development. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 191, 878-883.

Wright, C.Z. & Dunsmuir, S. (2019) The effect of storytelling at school on children’s oral and written language abilities and self-perception. Reading & Writing Quarterly, 35(2), 137-153.

Wortham, S.C. (2009). Early childhood curriculum: Developmental bases for learning and teaching. (5. bs.). New Jersey, Columbus, Ohio: Pearson Merill Prentice Hall.

Yıkmış, E. C., & Özbey Gökçe, F. (2024). Türkiye'de Özel Eğitim Alanında Yapılan Erken Okuryazarlık Araştırmalarının İncelenmesi. Turkish Special Education Journal: International, 6(1), 105-135.

Yopp, H. K., & Yopp, R. H. (2000). Supporting phonemic awareness development in the classroom. The Reading Teacher, 54(2), 130-143.

Zhang, H., & Alex, N. K. (1995). Oral Language Development across the Curriculum, K-12. ERIC Digest.

Zucker T. A., Ward A. E. & Justice L. M. (2009). Print Referencing During Read Alouds: A Technique for Increasing Emergent Readers’ Print Knowledge. The Reading Teacher, 63(1): 62-72.