İki Uçlu Beslenme Sorunu: Obezite ve Açlık
Özet
Obezite ve açlık uzun yıllardır küresel çapta milyonlarca insan için endişe kaynağı olmuştur. Açlık, vücuda alınan gıdaların yetersizliği olarak tanımlanırken obezite ise aşırı gıda alımını yansıtmaktadır. Obezite ve açlık denildiğinde zihinde farklı çağrışımlar oluşsa da kendi başlarına güçlü ve birbirleriyle ilişkili kavramlardır. Bu iki kavram; sağlıklı, üretken bir yaşam sürmek için gerekli olan enerji ve besin ögelerinin yetersiz ve/veya kötü kullanımını ifade etmektedir. Günümüzde yaşanan nüfus artışı, çevresel değişiklikler, ekonomik eşitsizlikler vb. gıda sistemlerini sekteye uğratarak, beslenme şekilleri ve motivasyonlarını değiştirerek gıda güvenliğini tehdit eder hale gelmiştir. Buna bağlı olarak gelişen aşırı ve yetersiz beslenmenin çifte yükü küresel boyutta keskin bir tırmanış yaşayarak gıda güvencesizliğini ortaya çıkarmıştır. Günümüzde herkes için yeterli, güvenilir, besin bakımından dengeli ve sürdürülebilir gıdaya erişimi veya gıda güvenliğini sağlamak temel sorunlardan biridir. Beslenme ve gıda seçeneklerinin karşılanabilirliği ve yeterliliği bu noktada önemlidir. Doğal çevre ve halk sağlığı dikkate alınarak mevcut ve gelecek nesiller için çevresel etkileri düşük, gıda güvenliğine ve sağlıklı yaşama katkıda bulunan, kültürel olarak kabul edilebilir, ekonomik olarak adil ve uygun fiyatlı beslenme yöntemlerini oluşturmak önem arz etmektedir Bu derleme çalışmasının amacı, obezite ve açlık etkileşimi üzerinden bireyler için yeterli, güvenli ve sürdürülebilir beslenme koşullarını değerlendirerek olası önleme yöntemleri ve müdahale fikirleriyle sonuca varmaya çalışmaktır.
Obesity and hunger have been concerned for millions of people globally for many years. Hunger is defined as the inadequacy of foods taken into the body, while obesity reflects excessive food intake. While obesity and hunger are mentioned, there are different connotations in the mind, but they are strong and related concepts on their own. These two concepts; It refers to the inadequate and poor use of the energy and nutrients required to lead a healthy, productive life Today's population growth, environmental changes, economic inequalities etc. have become threatening food safety by interrupting food systems and changing nutritional and motivation. Accordingly, the double burden of excessive and malnutrition developing has revealed food insecurity by experiencing a sharp climbing in the global dimension. Nowadays, it is one of the main problems to ensure access to balanced and sustainable food or food safety for everyone. The receipt and adequacy of nutrition and food options are important at this point. Considering natural environment and public health, it is important to create a culturally acceptable, economically acceptable and affordable nutrition methods that contribute to food safety and healthy life for existing and future generations The aim of this compilation study is to try to conclude with possible prevention methods and intervention ideas by evaluating sufficient, safe and sustainable nutrition conditions for individuals through obesity and hunger interaction.
Referanslar
Ahmad, N., Sheikh, M. R., and Saeed, K. (2015). Rural urban food consumption analysis in Pakistan: Expenditure elasticities approach. Pakistan Journal of Commerce and Social Sciences (PJCSS), 9(1), 159–170.
Akyüz, E. (2020). Çevre Sorunlarında Bilinmeyen 100 Bilimsel Gerçek. Ankara: Astana Yayınları.
Arslan, R. ve Pekşen Akça, R. (2012). Çocukların Eğitiminde Rol Model Oluşturacak Olan Eğitimci ve Usta Öğretici Adaylarının Beslenme Alışkanlıkları. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 4 (8), 101-119.
Aydınlı, B., Sert, H. ve Şeker, F. (2023). Sürdürülebilirlik Öncülleri, Ardılları ve Evrilmesi. Ankara: Pegem Akademi
Barnett, R. (2005). Obesity. Lancet, 365, 1843. https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140673605666056.pdf
Beyaz Sipahi, B. (2021). Türkiye’de Obezite Üzerine Sosyoekonomik Faktörlerin Etkisi ve Gelir Eşitsizliği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 76(2), 547-573. https://doi.org/10.33630/ausbf.822558.
Bhalotra, S. and Rawlings, B. (2011). Intergenerational Persistence in Health in Developing Countries: The Penalty of Gender İnequality? Journal of Public Economics. 95, 286–299.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), (2013). İnsan Sağlığı Güvenilir Gıda Sistemlerine Bağlıdır! Gıda Güvencesi ve Beslenme için Sürdürülebilir Gıda Sistemleri. Erişim Adresi: https://isparta.tarimorman.gov.tr. Erişim Tarihi: 24.11.2024.
Bolayır, B., Ölçer, D., Tekbıyık, B., Kara, G., vd. (2023). Obezite Hastalığına Sebep Olan Faktörlerin Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 12(4), 1571-1589. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1366631
Bray, G. A. (2024). Obesity: a 100 year perspective. International Journal of Obesity. 49, 1-9. doi:10.1038/s41366-024-01530-6
Concern Worldwide, (2024). Dünya Açlığının İlk On Nedeni. Erişim Adresi: https://www.concern.net/news/causes-of-world-hunger Erişim Tarihi: 20.12.2024.
Çocukluk Çağı Obezite Araştırması (2022). Çocukluk Çağı Obezite Araştırması (COSI-TUR 22). Erişim Adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Kitaplar/Turkiye_Cocukluk_Cagi_Obezite_Arastirmasi_2022.pdf Erişim Tarihi: 15.04.2025.
Denli, Y. ve Anlı, R. E. (1997). Gıda Güvencesi. Gıda. 22(4). 249-250.
Demir, D. (2024). Yetersiz Beslenme Yaygınlığı ve Küresel Gıda Güvencesi Endeksi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. 19(2), 211-224. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1537951.
Demiray, G. ve Yorulmaz, F. (2023). Halk Sağlığı Bakışıyla Obezite Yönetimi. Sağlık Bilimlerinde Değer. 13(1), 147-155.
Doğrulukpayı, (2018). Türkiye’de ve Dünya’da Obezite. Erişim Adresi: https://www.dogrulukpayi.com/bulten/turkiye-de-ve-dunya-da-obezite Erişim Tarihi: 15.11.2024.
Dünya Gıda Programı, (2024). Gıda İsrafı ve Açlık Hakkında 5 Gerçek. Erişim Adresi: https://www.wfp.org/stories/5-facts-about-food-waste-and-hunger. Erişim Tarihi: 15.03.2025.
Dünya Obezite Atlası, (2025). Dünya Obezite Atlası-2025. Erişim Adresi: https://www.worldobesityday.org/assets/downloads/World_Obesity_Atlas_2025.pdf Erişim Tarihi: 15.03.2025.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), (2022). Avrupa Bölgesel Obezite Raporu. Erişim Adresi: https://hbsc.org/who-european-regional-obesity-report-reveals-extent-of-health-challenge-across-europe/ Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), (2024). Obezite ve Aşırı Kilo. Erişim Adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), (2025). Beslenme için Çift Görevli Eylemler-Politika Özeti. Erişim Adresi: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/255414/WHO-NMH-NHD-17.2-eng.pdf?sequence=1 Erişim Tarihi: 15.03.2025.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), (2019). Obezitenin Ağır Yükü. Erişim Adresi: https://www.oecd.org/en/publications/the-heavy-burden-of-obesity_67450d67-en.html Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), (2023). Bir Bakışta Sağlık-2023. Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Elgün, A. ve Yetim, H. (2020). İslam Perspektifinden Obezite ve Helal Hayat. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi. 2 (1), 19-38.
Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), IFAD, UNICEF, WFP ve WHO. (2024). Dünyada Gıda Güvenliği ve Beslenme Durumu 2024 – Açlığı, gıda güvensizliğini ve her türlü yetersiz beslenmeyi sona erdirmek için finansman. Roma.
Euronews, (2023). Kadın Obez Oranıyla Erkek Obez Oranı Farkının En Yüksek Olduğu Ülke Türkiye. Erişim Adresi: https://tr.euronews.com/2023/12/24/kadin-obez-orani-ile-erkek-obez-orani-farkinin-en-yuksek-oldugu-ulke-turkiye Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Ferraro, K. F., Schafer, M. H. and Wilkinson, L. R. (2016). Childhood disadvantage and health problems in middle and later life: Early imprints on physical health? American sociological review, 81(1), 107-133.
Genç, A. ve Çağlayan-Tunç, A. (2020). Obezite: Egzersiz, Stres, Bağırsak Mikrobiyotası ve Duygusal Yeme, Obezite (iç.) Edt: Mehmet Günay, Ankara: Gazi Kitabevi
Ghafarı, S. ve Bahadır, B. (2023). Kırsal Kesimde Hanehalkı Gıda Güvencesizliği ve Başa Çıkma Stratejilerinin İncelenmesi: Niğde İli Örneği. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 9(2), 206-222. https://doi.org/10.61513/tead.1389201
Günal, A. M. (2023). Besin Güvencesizliği, Açlık, Yetersiz Beslenme ve Malnutrisyon, Besin Güvencesizliği ve Sağlık (iç.) Edt: Kevser TARI SELÇUK ve Sedat ARSLAN, İstanbul: Eğitim Yayınevi.
Hales, C. M., Carroll, M. D., Fryar, C.D., Ogden, C. L. (2020). Prevalence of Obesity and Severe Obesity Among Adults: United States, 2017-2018. NCHS Data Brief. (360), 1-8.
Harris J, Nisbett N. (2021). The Basic Determinants of Malnutrition: Resources, Structures, Ideas and Power. Int J Health Policy Manag. 1;10(12), 817-827. doi: 10.34172/ijhpm.2020.259.
Haslam, D. (2007). Obesity: a medical history. Obesity Reviews, 8: 31-36. https://doi.org/10.1111/j.1467-789X.2007.00314.x
Kayar, H. ve Utku, S. (2013). Çağımızın Hastalığı Obezite ve Tedavisi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 1-8.
Khofi, L., Manderson, L. and Moyer, E. (2024). Speaking of Hunger: Food Shortages, Poverty and Community Assistance in Urban South Africa. Ecology of Food and Nutrition, 63(4), 323–342. https://doi.org/10.1080/03670244.2024.2361249
Kışlalıoğlu, M. ve Berkes, F. (2024). Enerji Tarım ve Beslenme. Çevre ve Ekoloji (iç.) İstanbul: Remzi Kitabevi.
Koç, G. ve Uzmay, A. (2015). Gıda Güvencesi ve Gıda Güvenliği: Kavramsal Çerçeve, Gelişmeler ve Türkiye. Tarım Ekonomisi Dergisi, 21(1 ve 2), 39-48.
Konyalıgil Öztürk, N. (2023). Beslenme ve Sağlık İlişkisi. Temel Beslenme İlkeleri ve Laboratuvar Uygulamaları (iç.) Edt: Aliye ÖZENOĞLU, İstanbul: Eğitim Yayınevi, 27-32.
Küresel Çok Boyutlu Gıda Endeksi Raporu (2024). Küresel Çok Boyutlu Gıda Endeksi Raporu-2024: Çatışma Ortamında Yoksulluk. Erişim Adresi: https://www.undp.org/tr/turkiye/publications/2024-kuresel-cok-boyutlu-yoksulluk-endeksi-cbye. Erişim Tarihi: 24.12.2024.
Küresel Gıda Krizleri Raporu (2025). Küresel Gıda Krizleri Raporu-2025. https://www.fsinplatform.org/report/global-report-food-crises-2025/
Maggi,S., Busetto, L., Noale, M., Limongi, F., ve Crepaldi, G. (2015). Obesity Definition and Epidemiology. In Multidisciplinary Approach to Obesity. Springer, Cham, 31-39.
Marphati, A.A., Cole, T.J., Grijalva-Eternod,C., and Wells, J.C.K. (2016). Associations of Gender İnequality With Child Malnutrition and Mortality Across 96 Countries. Global Health, Epidemiology and Genomics. 1, 1-8. doi:10.1017/gheg.2016.1
Mercan, Y. (2016). Açlık ve Yoksulluk. Günümüz Dünya Sorunları (iç.) Edt: Fatih AYDIN, Ankara: Pegem Akademi.
Mollborn, S. and Lawrence, E. (2018). Family, Peer, and School Influences on Children’s Developing Health Lifestyles. Journal of Health and Social Behavior. 59(1), 133-150. https://doi.org/10.1177/0022146517750637
Myles, F.S. and Kral T.V. E. (2006). Social Environmental and Genetic Influences on Obesity and Obesity-Promoting Behaviors: Fostering Research Integration. National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK19935
Peng, W. and Berry, E.M. (2019). The Concept of Food Securıty. Encyclopedia of Food Security and Sustainability, Volume 2. 1-7.
Risk Factor Collaboration (NCD-RisC), (2017). Worldwide trends in body-mass index, underweight, overweight, and obesity from 1975 to 2016: a pooled analysis of 2416 population-based measurement studies in 128.9 million children, adolescents, and adults. Lancet. 390 (10113), 2627–2642.
Ng, M. Fleming T., Robinson M., Thomson B., Graetz, N., Margono, C., …. and Gakidou, E. (2014). Global, Regional and National Prevelance of Overweight and Obesity in Children and Adults During 1980-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. The lancet. 384(9945), 766-781.
Okka, B. ve Durduran, Y. (2013). Eski Yunan ve Bizans Döneminde Obezite. Türkiye Klinikleri J Med Ethics, 21(3), 111-117.
Onay-Beşikci, A. (2010). Erken Yaşta Görülen Obezite: Nedenleri ve Tedbirler. Mised. 23-24, 82-85.
Oxfam (2025). Putting an end to world hunger The European Union’s role in transforming the global food system). Erişim Adresi: https://policy-practice.oxfam.org/resources/putting-an-end-to-world-hunger-the-european-unions-role-in-transforming-the-g-621667/ Erişim Tarihi: 15.05.2025.
Özarmağan, S. ve Bozbora, A. (2008). Obezitenin Tanımı ve Temel Bilgiler. Obezite (iç.) Edt: Yusuf ORHAN ve Alp BOZBORA, İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi.
Özenoğlu, A. ve Ünal, G. (2015). Açlık ve Yoksulluğun Çocuklarda Saldırganlık ve Şiddet Davranışları ile İlişkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 4(1), 162-179.
Pekcan, G. (2017). Türkiye’de Beslenme Durumu. Gıda ve Beslenme Dergisi. (1), 42-47. https://gtbd.org.tr/wp-content/uploads/2017/10/Gida_ve_beslenme_sayi_1.pdf
Perez-Escamilla R, Bermudez O, Buccini GS, Kumanyika S, Lutter CK, Monsivais P, Victora C. (2018). Nutrition disparities and the global burden of malnutrition. BMJ. 1-8. doi: 10.1136/bmj.k2252.
Puhl, R. M. and Heuer, C. A. (2009). The stigma of obesity: a review and update. Obesity, 17(5), 941-964.
Purnell, J. Q. (2023). Definitions, Classification, and Epidemiology of Obesity. National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279167/#define-classfy-obese.REF.9
Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, (2010). Türkiye obezite (şişmanlık) ile mücadele ve kontrol programı (2010-2014). Ankara: Kuban Matbaacılık, 1-112.
Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı, (2022). Sağlık İstatistikleri Yıllığı-2022. Erişim Adresi: https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/siy202205042024pdf.pdf Erişim Tarihi: 25.01.2025.
Satman I, Yilmaz T, Sengül A, Salman S, Salman F, Uygur S, et al. (2002). Population-based study of diabetes and risk characteristics in Turkey: results of the Turkish diabetes epidemiology study (TURDEP). Diabetes Care. 25(9):1551-1556. doi: 10.2337/diacare.25.9.1551.
Satman I, Omer B, Tutuncu Y, Kalaca S, Gedik S, Dinccag N, et al.; TURDEP-II (2013). Study Group. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. Eur J Epidemiol. 28(2):169-180. doi: 10.1007/s10654-013-9771-5
Sey, İ. ve Güler, E. (2024). Yetişkin Bireylerde Hedonik Açlık ve Obeziteyle İlişkisi. ATLJM. 4(11), 192-197. https://atljm.atlas.edu.tr/uploads/makale/article-40305527.pdf.
Sezgin, D. ve Yıldırım, İ. E. (2022). Obeziteli Bireylerin Gözünden Türkiye’de Medyada Obezite. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi. 6(2), 18-35.
Smith, M.D. and Wesselbaum, D. (2020). COVID-19 Food İnsecurity and Migration. The Journal of Nutrition. 150(11), 2855-2858.
Swinburn, B.A., Sacks, G., Hall, K.D., et al. (2011). The Global Obesity Pandemic: Shaped By Global Drivers and Local Environments. Lancet. 378, 804-814.
Şahin, K. ve Akbulut, G. (2023). Besin Güvencesizliği ve Mental Sağlık. Bes. Diy. Derg. 51(2). 104-110.
Şentürk, F. (2022). Obezite ve Açlık, İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, s. 62, 86-87. https://www.medipol.edu.tr/universite/yayinlar/dergiler/saglik-dusuncesi-ve-tip-kulturu-dergisi/saglik-dusuncesi-ve-tip-60.
Şimşek, Z., Doğan, F., Ersin, F. ve Yıldırımkaya, G. (2015). Bir İl Merkezinde Yaşayan 15-49 Yaşları Arasındaki Suriye’li Evli Kadınların Ruhsal Durumu. 18. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, Kongre Bildiri Kitabı, Sözel Bildiri. 42, 232-233.
Türkiye İstatistik Kurumu, (2022). Türkiye Sağlık Araştırması. Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Saglik-Arastirmasi-2022-49747 Erişim Tarihi: 15.04.2024.
Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması, (2017). Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması. Erişim Adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Kitaplar/Turkiye_Beslenme_ve_Saglik_Arastirmasi_TBSA_2017.pdf Erişim Tarihi: 15.04.2024.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (2024). Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu. 11. Baskı, 1-166, Ankara. https://file.temd.org.tr/obezitetanitedavikilavizu-2024
Tedik, S. E. (2017). Fazla Kilo / Obezitenin Önlenmesinde ve Sağlıklı Yaşamın Desteklenmesinde Hemşirenin Rolü. Türkiye Obezite ve Diyabet Dergisi,1(2), 54-62.
Türk Dil Kurumu (TDK), (2024a). Obezite. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 15.12.2024.
Türk Dil Kurumu (TDK), (2024b). Obez. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/?aranan=obez Erişim Tarihi: 15.12.2024.
Von Grebmer, K., Bernstein, J., Patterson, F., Wiemers, M., Chéilleachair, R.N., Foley, C., et al (2019). Global Hunger Index: The Challenge Of Hunger and Climate Change. Bonn Welthungerhilfe;and Dublin. https://www.globalhungerindex.org/pdf/en/2019.pdf
Ward, Z.J., Long, M.W., Resch, S.C., Giles, C.M., Cradock, A.L., Gortmaker, S.L. (2017). Simulation Of Growth Trajectories Of Childhood Obesity İnto Adulthood. N Engl J Med, 377 (22), 2145-2153.
Westbury S, Oyebode O, van Rens T, Barber TM. (2023). Obesity Stigma: Causes, Consequences, and Potential Solutions. Curr Obes Rep. 12(1), 10-23. doi: 10.1007/s13679-023-00495-3.
Yıldırım, M., Akyol, A., Ersoy, G. (2008). Şişmanlık (Obezite) ve Fiziksel Aktivite Enerji Dengesinin Aktivite Yönüne Bir Bakış. Ankara: Klasmat Matbaacılık.
Yılmaz, N. ve Sarı, B. (2022). Tıbbi ve Sosyal Yönleriyle Obezite. Tarihsel ve Toplumsal Bir Olgu Olarak Obezite (iç.) Edt: Necla YILMAZ ve Betül SARI, Ankara: Nobel Yayınevi, 1-20.
Referanslar
Ahmad, N., Sheikh, M. R., and Saeed, K. (2015). Rural urban food consumption analysis in Pakistan: Expenditure elasticities approach. Pakistan Journal of Commerce and Social Sciences (PJCSS), 9(1), 159–170.
Akyüz, E. (2020). Çevre Sorunlarında Bilinmeyen 100 Bilimsel Gerçek. Ankara: Astana Yayınları.
Arslan, R. ve Pekşen Akça, R. (2012). Çocukların Eğitiminde Rol Model Oluşturacak Olan Eğitimci ve Usta Öğretici Adaylarının Beslenme Alışkanlıkları. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 4 (8), 101-119.
Aydınlı, B., Sert, H. ve Şeker, F. (2023). Sürdürülebilirlik Öncülleri, Ardılları ve Evrilmesi. Ankara: Pegem Akademi
Barnett, R. (2005). Obesity. Lancet, 365, 1843. https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140673605666056.pdf
Beyaz Sipahi, B. (2021). Türkiye’de Obezite Üzerine Sosyoekonomik Faktörlerin Etkisi ve Gelir Eşitsizliği. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 76(2), 547-573. https://doi.org/10.33630/ausbf.822558.
Bhalotra, S. and Rawlings, B. (2011). Intergenerational Persistence in Health in Developing Countries: The Penalty of Gender İnequality? Journal of Public Economics. 95, 286–299.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), (2013). İnsan Sağlığı Güvenilir Gıda Sistemlerine Bağlıdır! Gıda Güvencesi ve Beslenme için Sürdürülebilir Gıda Sistemleri. Erişim Adresi: https://isparta.tarimorman.gov.tr. Erişim Tarihi: 24.11.2024.
Bolayır, B., Ölçer, D., Tekbıyık, B., Kara, G., vd. (2023). Obezite Hastalığına Sebep Olan Faktörlerin Analitik Hiyerarşi Prosesi (AHP) Yöntemiyle Değerlendirilmesi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 12(4), 1571-1589. https://doi.org/10.37989/gumussagbil.1366631
Bray, G. A. (2024). Obesity: a 100 year perspective. International Journal of Obesity. 49, 1-9. doi:10.1038/s41366-024-01530-6
Concern Worldwide, (2024). Dünya Açlığının İlk On Nedeni. Erişim Adresi: https://www.concern.net/news/causes-of-world-hunger Erişim Tarihi: 20.12.2024.
Çocukluk Çağı Obezite Araştırması (2022). Çocukluk Çağı Obezite Araştırması (COSI-TUR 22). Erişim Adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Kitaplar/Turkiye_Cocukluk_Cagi_Obezite_Arastirmasi_2022.pdf Erişim Tarihi: 15.04.2025.
Denli, Y. ve Anlı, R. E. (1997). Gıda Güvencesi. Gıda. 22(4). 249-250.
Demir, D. (2024). Yetersiz Beslenme Yaygınlığı ve Küresel Gıda Güvencesi Endeksi Üzerine Karşılaştırmalı Bir Analiz. Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi. 19(2), 211-224. https://doi.org/10.48145/gopsbad.1537951.
Demiray, G. ve Yorulmaz, F. (2023). Halk Sağlığı Bakışıyla Obezite Yönetimi. Sağlık Bilimlerinde Değer. 13(1), 147-155.
Doğrulukpayı, (2018). Türkiye’de ve Dünya’da Obezite. Erişim Adresi: https://www.dogrulukpayi.com/bulten/turkiye-de-ve-dunya-da-obezite Erişim Tarihi: 15.11.2024.
Dünya Gıda Programı, (2024). Gıda İsrafı ve Açlık Hakkında 5 Gerçek. Erişim Adresi: https://www.wfp.org/stories/5-facts-about-food-waste-and-hunger. Erişim Tarihi: 15.03.2025.
Dünya Obezite Atlası, (2025). Dünya Obezite Atlası-2025. Erişim Adresi: https://www.worldobesityday.org/assets/downloads/World_Obesity_Atlas_2025.pdf Erişim Tarihi: 15.03.2025.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), (2022). Avrupa Bölgesel Obezite Raporu. Erişim Adresi: https://hbsc.org/who-european-regional-obesity-report-reveals-extent-of-health-challenge-across-europe/ Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), (2024). Obezite ve Aşırı Kilo. Erişim Adresi: https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/obesity-and-overweight Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), (2025). Beslenme için Çift Görevli Eylemler-Politika Özeti. Erişim Adresi: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/255414/WHO-NMH-NHD-17.2-eng.pdf?sequence=1 Erişim Tarihi: 15.03.2025.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), (2019). Obezitenin Ağır Yükü. Erişim Adresi: https://www.oecd.org/en/publications/the-heavy-burden-of-obesity_67450d67-en.html Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), (2023). Bir Bakışta Sağlık-2023. Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Elgün, A. ve Yetim, H. (2020). İslam Perspektifinden Obezite ve Helal Hayat. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi. 2 (1), 19-38.
Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), IFAD, UNICEF, WFP ve WHO. (2024). Dünyada Gıda Güvenliği ve Beslenme Durumu 2024 – Açlığı, gıda güvensizliğini ve her türlü yetersiz beslenmeyi sona erdirmek için finansman. Roma.
Euronews, (2023). Kadın Obez Oranıyla Erkek Obez Oranı Farkının En Yüksek Olduğu Ülke Türkiye. Erişim Adresi: https://tr.euronews.com/2023/12/24/kadin-obez-orani-ile-erkek-obez-orani-farkinin-en-yuksek-oldugu-ulke-turkiye Erişim Tarihi: 23.11.2024.
Ferraro, K. F., Schafer, M. H. and Wilkinson, L. R. (2016). Childhood disadvantage and health problems in middle and later life: Early imprints on physical health? American sociological review, 81(1), 107-133.
Genç, A. ve Çağlayan-Tunç, A. (2020). Obezite: Egzersiz, Stres, Bağırsak Mikrobiyotası ve Duygusal Yeme, Obezite (iç.) Edt: Mehmet Günay, Ankara: Gazi Kitabevi
Ghafarı, S. ve Bahadır, B. (2023). Kırsal Kesimde Hanehalkı Gıda Güvencesizliği ve Başa Çıkma Stratejilerinin İncelenmesi: Niğde İli Örneği. Tarım Ekonomisi Araştırmaları Dergisi, 9(2), 206-222. https://doi.org/10.61513/tead.1389201
Günal, A. M. (2023). Besin Güvencesizliği, Açlık, Yetersiz Beslenme ve Malnutrisyon, Besin Güvencesizliği ve Sağlık (iç.) Edt: Kevser TARI SELÇUK ve Sedat ARSLAN, İstanbul: Eğitim Yayınevi.
Hales, C. M., Carroll, M. D., Fryar, C.D., Ogden, C. L. (2020). Prevalence of Obesity and Severe Obesity Among Adults: United States, 2017-2018. NCHS Data Brief. (360), 1-8.
Harris J, Nisbett N. (2021). The Basic Determinants of Malnutrition: Resources, Structures, Ideas and Power. Int J Health Policy Manag. 1;10(12), 817-827. doi: 10.34172/ijhpm.2020.259.
Haslam, D. (2007). Obesity: a medical history. Obesity Reviews, 8: 31-36. https://doi.org/10.1111/j.1467-789X.2007.00314.x
Kayar, H. ve Utku, S. (2013). Çağımızın Hastalığı Obezite ve Tedavisi. Mersin Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi, 6(2), 1-8.
Khofi, L., Manderson, L. and Moyer, E. (2024). Speaking of Hunger: Food Shortages, Poverty and Community Assistance in Urban South Africa. Ecology of Food and Nutrition, 63(4), 323–342. https://doi.org/10.1080/03670244.2024.2361249
Kışlalıoğlu, M. ve Berkes, F. (2024). Enerji Tarım ve Beslenme. Çevre ve Ekoloji (iç.) İstanbul: Remzi Kitabevi.
Koç, G. ve Uzmay, A. (2015). Gıda Güvencesi ve Gıda Güvenliği: Kavramsal Çerçeve, Gelişmeler ve Türkiye. Tarım Ekonomisi Dergisi, 21(1 ve 2), 39-48.
Konyalıgil Öztürk, N. (2023). Beslenme ve Sağlık İlişkisi. Temel Beslenme İlkeleri ve Laboratuvar Uygulamaları (iç.) Edt: Aliye ÖZENOĞLU, İstanbul: Eğitim Yayınevi, 27-32.
Küresel Çok Boyutlu Gıda Endeksi Raporu (2024). Küresel Çok Boyutlu Gıda Endeksi Raporu-2024: Çatışma Ortamında Yoksulluk. Erişim Adresi: https://www.undp.org/tr/turkiye/publications/2024-kuresel-cok-boyutlu-yoksulluk-endeksi-cbye. Erişim Tarihi: 24.12.2024.
Küresel Gıda Krizleri Raporu (2025). Küresel Gıda Krizleri Raporu-2025. https://www.fsinplatform.org/report/global-report-food-crises-2025/
Maggi,S., Busetto, L., Noale, M., Limongi, F., ve Crepaldi, G. (2015). Obesity Definition and Epidemiology. In Multidisciplinary Approach to Obesity. Springer, Cham, 31-39.
Marphati, A.A., Cole, T.J., Grijalva-Eternod,C., and Wells, J.C.K. (2016). Associations of Gender İnequality With Child Malnutrition and Mortality Across 96 Countries. Global Health, Epidemiology and Genomics. 1, 1-8. doi:10.1017/gheg.2016.1
Mercan, Y. (2016). Açlık ve Yoksulluk. Günümüz Dünya Sorunları (iç.) Edt: Fatih AYDIN, Ankara: Pegem Akademi.
Mollborn, S. and Lawrence, E. (2018). Family, Peer, and School Influences on Children’s Developing Health Lifestyles. Journal of Health and Social Behavior. 59(1), 133-150. https://doi.org/10.1177/0022146517750637
Myles, F.S. and Kral T.V. E. (2006). Social Environmental and Genetic Influences on Obesity and Obesity-Promoting Behaviors: Fostering Research Integration. National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK19935
Peng, W. and Berry, E.M. (2019). The Concept of Food Securıty. Encyclopedia of Food Security and Sustainability, Volume 2. 1-7.
Risk Factor Collaboration (NCD-RisC), (2017). Worldwide trends in body-mass index, underweight, overweight, and obesity from 1975 to 2016: a pooled analysis of 2416 population-based measurement studies in 128.9 million children, adolescents, and adults. Lancet. 390 (10113), 2627–2642.
Ng, M. Fleming T., Robinson M., Thomson B., Graetz, N., Margono, C., …. and Gakidou, E. (2014). Global, Regional and National Prevelance of Overweight and Obesity in Children and Adults During 1980-2013: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2013. The lancet. 384(9945), 766-781.
Okka, B. ve Durduran, Y. (2013). Eski Yunan ve Bizans Döneminde Obezite. Türkiye Klinikleri J Med Ethics, 21(3), 111-117.
Onay-Beşikci, A. (2010). Erken Yaşta Görülen Obezite: Nedenleri ve Tedbirler. Mised. 23-24, 82-85.
Oxfam (2025). Putting an end to world hunger The European Union’s role in transforming the global food system). Erişim Adresi: https://policy-practice.oxfam.org/resources/putting-an-end-to-world-hunger-the-european-unions-role-in-transforming-the-g-621667/ Erişim Tarihi: 15.05.2025.
Özarmağan, S. ve Bozbora, A. (2008). Obezitenin Tanımı ve Temel Bilgiler. Obezite (iç.) Edt: Yusuf ORHAN ve Alp BOZBORA, İstanbul: İstanbul Tıp Kitabevi.
Özenoğlu, A. ve Ünal, G. (2015). Açlık ve Yoksulluğun Çocuklarda Saldırganlık ve Şiddet Davranışları ile İlişkisi. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 4(1), 162-179.
Pekcan, G. (2017). Türkiye’de Beslenme Durumu. Gıda ve Beslenme Dergisi. (1), 42-47. https://gtbd.org.tr/wp-content/uploads/2017/10/Gida_ve_beslenme_sayi_1.pdf
Perez-Escamilla R, Bermudez O, Buccini GS, Kumanyika S, Lutter CK, Monsivais P, Victora C. (2018). Nutrition disparities and the global burden of malnutrition. BMJ. 1-8. doi: 10.1136/bmj.k2252.
Puhl, R. M. and Heuer, C. A. (2009). The stigma of obesity: a review and update. Obesity, 17(5), 941-964.
Purnell, J. Q. (2023). Definitions, Classification, and Epidemiology of Obesity. National Library of Medicine. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279167/#define-classfy-obese.REF.9
Sağlık Bakanlığı Temel Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, (2010). Türkiye obezite (şişmanlık) ile mücadele ve kontrol programı (2010-2014). Ankara: Kuban Matbaacılık, 1-112.
Sağlık Bakanlığı Sağlık İstatistikleri Yıllığı, (2022). Sağlık İstatistikleri Yıllığı-2022. Erişim Adresi: https://ekutuphane.saglik.gov.tr/Ekutuphane/kitaplar/siy202205042024pdf.pdf Erişim Tarihi: 25.01.2025.
Satman I, Yilmaz T, Sengül A, Salman S, Salman F, Uygur S, et al. (2002). Population-based study of diabetes and risk characteristics in Turkey: results of the Turkish diabetes epidemiology study (TURDEP). Diabetes Care. 25(9):1551-1556. doi: 10.2337/diacare.25.9.1551.
Satman I, Omer B, Tutuncu Y, Kalaca S, Gedik S, Dinccag N, et al.; TURDEP-II (2013). Study Group. Twelve-year trends in the prevalence and risk factors of diabetes and prediabetes in Turkish adults. Eur J Epidemiol. 28(2):169-180. doi: 10.1007/s10654-013-9771-5
Sey, İ. ve Güler, E. (2024). Yetişkin Bireylerde Hedonik Açlık ve Obeziteyle İlişkisi. ATLJM. 4(11), 192-197. https://atljm.atlas.edu.tr/uploads/makale/article-40305527.pdf.
Sezgin, D. ve Yıldırım, İ. E. (2022). Obeziteli Bireylerin Gözünden Türkiye’de Medyada Obezite. Uluslararası Toplumsal Bilimler Dergisi. 6(2), 18-35.
Smith, M.D. and Wesselbaum, D. (2020). COVID-19 Food İnsecurity and Migration. The Journal of Nutrition. 150(11), 2855-2858.
Swinburn, B.A., Sacks, G., Hall, K.D., et al. (2011). The Global Obesity Pandemic: Shaped By Global Drivers and Local Environments. Lancet. 378, 804-814.
Şahin, K. ve Akbulut, G. (2023). Besin Güvencesizliği ve Mental Sağlık. Bes. Diy. Derg. 51(2). 104-110.
Şentürk, F. (2022). Obezite ve Açlık, İstanbul Medipol Üniversitesi Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi, s. 62, 86-87. https://www.medipol.edu.tr/universite/yayinlar/dergiler/saglik-dusuncesi-ve-tip-kulturu-dergisi/saglik-dusuncesi-ve-tip-60.
Şimşek, Z., Doğan, F., Ersin, F. ve Yıldırımkaya, G. (2015). Bir İl Merkezinde Yaşayan 15-49 Yaşları Arasındaki Suriye’li Evli Kadınların Ruhsal Durumu. 18. Ulusal Halk Sağlığı Kongresi, Kongre Bildiri Kitabı, Sözel Bildiri. 42, 232-233.
Türkiye İstatistik Kurumu, (2022). Türkiye Sağlık Araştırması. Erişim Adresi: https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Turkiye-Saglik-Arastirmasi-2022-49747 Erişim Tarihi: 15.04.2024.
Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması, (2017). Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması. Erişim Adresi: https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Kitaplar/Turkiye_Beslenme_ve_Saglik_Arastirmasi_TBSA_2017.pdf Erişim Tarihi: 15.04.2024.
Türkiye Endokrinoloji ve Metabolizma Derneği (2024). Obezite Tanı ve Tedavi Kılavuzu. 11. Baskı, 1-166, Ankara. https://file.temd.org.tr/obezitetanitedavikilavizu-2024
Tedik, S. E. (2017). Fazla Kilo / Obezitenin Önlenmesinde ve Sağlıklı Yaşamın Desteklenmesinde Hemşirenin Rolü. Türkiye Obezite ve Diyabet Dergisi,1(2), 54-62.
Türk Dil Kurumu (TDK), (2024a). Obezite. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/ Erişim Tarihi: 15.12.2024.
Türk Dil Kurumu (TDK), (2024b). Obez. Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/?aranan=obez Erişim Tarihi: 15.12.2024.
Von Grebmer, K., Bernstein, J., Patterson, F., Wiemers, M., Chéilleachair, R.N., Foley, C., et al (2019). Global Hunger Index: The Challenge Of Hunger and Climate Change. Bonn Welthungerhilfe;and Dublin. https://www.globalhungerindex.org/pdf/en/2019.pdf
Ward, Z.J., Long, M.W., Resch, S.C., Giles, C.M., Cradock, A.L., Gortmaker, S.L. (2017). Simulation Of Growth Trajectories Of Childhood Obesity İnto Adulthood. N Engl J Med, 377 (22), 2145-2153.
Westbury S, Oyebode O, van Rens T, Barber TM. (2023). Obesity Stigma: Causes, Consequences, and Potential Solutions. Curr Obes Rep. 12(1), 10-23. doi: 10.1007/s13679-023-00495-3.
Yıldırım, M., Akyol, A., Ersoy, G. (2008). Şişmanlık (Obezite) ve Fiziksel Aktivite Enerji Dengesinin Aktivite Yönüne Bir Bakış. Ankara: Klasmat Matbaacılık.
Yılmaz, N. ve Sarı, B. (2022). Tıbbi ve Sosyal Yönleriyle Obezite. Tarihsel ve Toplumsal Bir Olgu Olarak Obezite (iç.) Edt: Necla YILMAZ ve Betül SARI, Ankara: Nobel Yayınevi, 1-20.
