Değişen Toplumsal İlişkiler Bağlamında İnsan ve Evcil Hayvan Etkileşiminin Sosyolojik Boyutları
Özet
Evcil hayvan beslemek, sadece bireysel bir tercih olmanın ötesinde, toplumsal dinamikleri ve kültürel normları da şekillendiren önemli bir olgudur. İnsanlar, tarih boyunca hayvanlarla çeşitli şekillerde etkileşimde bulunmuş ve bu etkileşimler, toplumların sosyal yapısını ve kültürel değerlerini derinden etkilemiştir. Günümüzde evcil hayvan sahipliği, bireylerin yaşam kalitesini artırmanın yanı sıra, toplumsal bağları güçlendiren ve sosyal sermayeyi zenginleştiren bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Sanayileşmeyle birlikte yaşanan hızlı değişimler, toplumsal ilişkilerde yeni dinamikler yaratmış ve bireylerin sosyal bağlarını zayıflatmıştır. Özellikle de son yılarda yalnızlaşma ve yabancılaşmaya paralel olarak gelişen bir sürü toplumsal ve psikolojik sorunlarla baş etme de evcil hayvanlarla kurulan ilişkiler, bireylerin duygusal ve psikolojik sağlığını olumlu yönde etkileyerek, toplumsal refahın artmasına katkıda bulunmaktadır. Ayrıca, hayvan sahiplenme, geniş bir endüstriyi desteklemekte ve ekonomik faaliyetleri canlandırmaktadır. Hayvanlarla ilgili sektörler, önemli bir ekonomik faaliyet alanı oluşturarak istihdam yaratmakta ve ekonomik büyümeye katkı sağlamaktadır.
Bu bölümde, evcil hayvan beslemenin toplumsal boyutları ele alınmış ve bu olgunun sosyo-ekonomik ve kültürel unsurları tarihsel gelişiminden başlayarak, günümüze kadar geniş bir perspektif üzerinden incelenmiştir. Amacımız, bu etkileşimin çok yönlü doğasını anlamak ve insan-hayvan ilişkilerinin toplum üzerindeki çok yönlü etkileşimini keşfetmektir.
Having a pet is more than just an individual choice; it's a significant phenomenon that shapes social dynamics and cultural norms. Throughout history, humans have interacted with animals in various ways, and these interactions have profoundly influenced the social structure and cultural values of societies. Today, pet ownership not only improves individuals' quality of life but also strengthens social ties and enriches social capital. The rapid changes experienced with industrialization have created new dynamics in social relations and weakened individuals' social ties. Especially in recent years, relationships with pets have positively impacted individuals' emotional and psychological health, contributing to increased social well-being. Furthermore, animal ownership supports a wide range of industries and stimulates economic activity. Animal-related sectors constitute a significant economic activity, creating employment and contributing to economic growth.
This chapter examines the social dimensions of pet ownership, examining the socio-economic and cultural elements of this phenomenon from its historical development to the present day, from a broad perspective. Our aim is to understand the multifaceted nature of this interaction and to explore the multifaceted impact of human-animal relationships on society.
Referanslar
Akkaya, K. (2016). Bireylerin evcil hayvan besleme durumları ile ilişkili faktörlerin araştırılması, Uzmanlık Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı.
Albert A. & Bulcroft K. (1988). “Pets, Families, and the Life Course”. Journal of Marriage and Family, 543-552.
Andaç Alp, (2022). Türkı̇ye Evcı̇l Hayvan Gıda Sektöründe “Evcı̇l Hayvan Pastanesı̇” Tercı̇hı̇nde Tüketı̇cı̇ Davranışlarının Değerlendı̇rı̇lmesı̇, Yüksek Lı̇sans Tezı̇ Kadı̇r Has Ünı̇versı̇tesı̇ Lı̇sansüstü Eğı̇tı̇m Enstı̇tüsü İletı̇şı̇m Bı̇lı̇mlerı̇ Anabı̇lı̇m Dalı, İstanbul.
Ambaroğlu, Ayşe. Türk Toplumunda Evcil Hayvan Besleme Alışkanlıkları ve Din. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
Ballarini, G. (2003). Pet therapy animals in human therapy. Conference Report ActaBio Medica, (74), 97–100.
Banks, M. R., & Banks, W. A. (2002). The effects of animal-assisted therapy on loneliness in an elderly population in long-term care facilities. The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, 57(7), M428-M432. https://doi.org/10.1093/gerona/57.7.M428
Baskıcı, M. (1998) “Evcilleştirme tarihine kısa bir bakış”, A.Ü.S.B.F.Dergisi, 53 (1-4).73-94
Belk, R. W. (1996). Metaphoric relationships with pets. Society & Animals, 4(2), 121-145.
Berget, B., Ekeberg, Ø., Pedersen, I., & Braastad, B. O. (2011). Animal-assisted therapy with farm animals for persons with psychiatric disorders: Effects on self-efficacy, coping ability and quality of life, a randomized controlled trial. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health, 7, 9-15. https://doi. org/10.2174/1745017901107010009
Beverland M. B., Farrely F., Lim E. A. (2008). Exploring the darkside of pet ownership status- and control-based pet consumptio. Journal of Business Research, 61, 490-496.
Bokkers, E.A.M. (2006). Effects of ınteractıons between humans and domesticated animals, janhassinkandmajkenvandijk (eds.). FarmingForHealth, 31-41.
Chou, Y. (2012). The Changing Social Meanings of Pets and Their Alternative Futures. Journal of Futures Studies, 1-14.
Clements, P., Benasutti, K., & Carmone, A. (2003). Support for bereaved owners of pets. Perspective in Psychiatric Care, 39, 49–54.
Cole, K. M., & Gawlinski, A. (2000). Animal-assisted therapy: The human-animal bond. AACN Clinical Issues: Advanced Practice in Acute & Critical Care, 11(1), 139-149. https://doi.org/10.1097/00044067- 200002000-00012
Çakıcı, A., Kök, M. (2020). Hayvan destekli tedavi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry. 12(1):117-130
Çetin, İ. (2021). Evcil hayvan sahibi olan ve olmayan yetişkin bireylerde yaşam doyumu empatik eğilim ve yalnızlık algısı ilişkisinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul.
Davis S. J. & Valla F. R. (1978). “Evidence for Domestication of the Dog 12,000 Years Ago in the Natufian of Israel”. Nature, 276/1 (1978) 608-610.
Degrazia, D. (2006). Hayvan Hakları (H. Gür, Çev.) Dost Kitabevi.
Demir P, Uğurlu Koç A. (2014). İstanbul Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi. 40(2):168-175.
Franklin, A. (1999). Animals and Modern Cultures: A Sociology of Human-Animal Relations in Modernity. London, UK: Sage Publications.
Friedmann, E., & Son, H. (2009). The human-companion animal bond: How humans benefit. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 39(2): 293-326
Friedmann, E., & Thomas, S. A. (1995). Pet ownership, social support, and one-year survival after acute myocardial infarction in the cardiac arrhythmia suppression trial (CAST). The American Journal of Cardiology, 76(17), 1213-1217. https://doi.org/10.1016/S0002-9149(99)80343-9
Global Pet Food Market (2021 To 2026). Industry Trends, Share, Size, Growth, Opportunity And Forecasts M2presswıre, May 31, 202, Veritabanı: Newspaper Source Plus.
Gullone, E. (2000). The Biophilia Hypothesis And Life İn The 21st Century: Increasing Mental Health Or Increasing Pathology? Journal Of Happinessstudies,1(3):293-322
Gürler, A. M., & Osmanağaoğlu, Ġ. (2009). Türkiye’de Hayvanları Koruma Kanunun Tarihsel Geliģimi. Kafkas Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi, 325-330.
Hall, S. S. & Malpus, Z. (2000). The Human-Animal Bond: Its Association With Psychological Health And Well-Being. Mental Health Practice, 4(5), 14-19. Https://Doi.Org/10.7748/Mhp.4.5.14.S13
Handlin, L., Hydbring-Sandberg, E., Nilsson, A., Ejdebäck, M., Jansson, A., & Uvnäs-Moberg, K. (2011). Short-Term İnteraction Between Dogs And Their Owners: Effects On Oxytocin, Cortisol, İnsulin And Heart Rate—An Exploratory Study. Anthrozoös, 24(3), 301-315.
Herzog, H. (2002). Darwinism And The Study Of Human Animal Interactions. Society & Animals, 361-367.
Herzog, H., & Foster, M. (2010). Some We Love, Some We Hate, Some We Eat . Tantor Audio 326.
Hirschman, E. C. (1994). Consumers And Their Animal Companions. Journal Of Consumer Research, 20(4), 616-632.
Holbrook, M., Stephens D., Day E., Holbrook, S., Andstrazar, G. (2001). A Collectivephotoessay On Keyaspect Of Animalcompanionship: Thetruthaboutdogsandcats. Academy Of Marketing Sciencereview. Vol (1): 1–17.
İncazlı S. B., Özer S., Yıldırım Y. (2016). Rehabilitasyon Hemşireliğinde Hayvan Destekli Uygulamalar. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi,5:88-93.
Janevic, M., Solway, E., Malani, P., Kirch, M., Kullgren, J., Connell, C. (2019). How Pets Contribute To Healthy Aging. Nationalpoll On Healthyaging,
Johnson, R. A., Meadows, R. L., & Mccune, S. (2002). Human-Animal İnteraction: A Concept Analysis. Journal Of Advanced Nursing, 40(4), 487-496. Https://Doi.Org/10.1046/J.1365-2648.2002.02300.X
Johnson, J. (2009). Dogs, Cats, And Their People: The Place Of The Family Pet And Attitudes About Pet Keeping. Master's Thesis, University Of Waterloo.
Kafalı, Hasan, (2022). "Pandemi Döneminde ve Öncesinde Evcil Hayvan Edinme, Hayvanlara Karşı Bazı Tutumlar ve Dindarlık Yönelimleri Arasındaki İlişkiler Üzerine Bir Araştırma". Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 6/1 (Haziran 2022): 6-36. Https://Doi.Org/10.32711/Tiad.1113480
Karameşe, H. (2014). Lexington Evcil Hayvanlara Bağlanma Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması, Türkçe Formun Gerçerlilik Ve GüvenilirlikÇalışması. Yüksek Lisans Tezi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
Karhan, Meryem Begüm, (2024). Evcil Hayvan Besleyen Çalışanlarda Bağlanma Düzeylerinin Öznel Mutlulukları ve İş Yaşam Kaliteleri Üzerindeki Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Burdur.
Köroğlu,T. (2016). Yabani Hayvanlar İlk Kez Nasıl Evcilleştirildi, (Erişim Tarihi: 24.01.2019),
Mcconnell, A. R., Brown, C.M. (2011). Friendswithbenefits: On Thepositiveconsequences Of Pet Ownership, Journal Of Personality and socialpsychology, Vol. 101, No. 6, 1239–1252.
Melson, G. F. (2003). Child Development And The Human-Companion Animal Bond. American Behavioral Scientist, 47(1), 31-39.
Nimer, J., & Lundahl, B. (2007). Animal-Assisted Therapy: A Meta-Analysis. Anthrozoös, 20(3), 225-238. Https://Doi.Org/10.2752/089279307X224773
ODABAŞI, Y. (2017). Tüketim Kültürü-Yetinen Toplumdan Tüketen Topluma, İstanbul: Aura Kitapları.
Onur, E. (2012). İstanbul’da Kedi Köpek Sahiplenmesinin Sosyo-Ekonomik Parametreleri. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
Öztürk, P. (2020). Evcı̇l Hayvan Sahı̇plerı̇nı̇n Affedı̇cı̇lı̇k Düzeyı̇ Ve Genel Sağlık Durumlarının Değerlendı̇rı̇lmesı̇, T.C. Zonguldak Bülent Ecevı̇t Ünı̇versı̇tesı̇ Sağlık Bı̇lı̇mlerı̇ Enstı̇tüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Zonguldak.
Pamuk D. (2015). Yaşlı Bireylerin Yaşamında Evcil ayvanların Rolü. Mediterranean Journal Of Humanitiesv/2 (2015) 298-299.
Palaz, Hasret, (2021). Evcı̇l Hayvan Sahı̇bı̇ Olmanın Fı̇zı̇ksel Ve Ruhsal Sağlığa Etkı̇lerı̇, İstanbul Ünı̇versı̇tesı̇-Cerrahpaşa Lı̇sansüstü Eğı̇tı̇m Enstı̇tüsü Ruh Sağlığı Ve Psı̇kı̇yatrı̇ Hemşı̇relı̇ğı̇ Anabı̇lı̇m Dalı Ruh Sağlığı Ve Psı̇kı̇yatrı̇ Hemşı̇relı̇ğı̇ Programı, Yayımlanmamış Yüksek Lı̇sans Tezi, İstanbul.
Poyraz, O. (2000) Laboratuar Hayvanları Bilimi, Kardelen Ofset, Ankara.
Serpell, J. A. (2010). Inhandbook On Animal-Assisted Therapy. İçinde A.H. Fine (Ed.), Animal-Assisted Interventions İn Historical Perspective. USA; 17-32.
Servais, Véronique. 2018. "Anthropomorphism İn Human–Animal İnteractions: A Pragmatist View." Frontiers İn Psychology: 2590.
Sıddıq, A.B., Erdem, Ç., Şanlı, S. (2018). Türkiye’de İnsan-Hayvan İlişki Bilimi Antrozooloji’nin Faaliyet Alanları. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları, Dergiscilt / Vol: 7, Sayı/Issue: 2, 201 Sayfa: 805-826.
Siegel, J. M. (1990). Stressful Life Events And Use Of Physician Services Among The Elderly: The Moderating Role Of Pet Ownership. Journal Of Personality And Social Psychology, 58(6), 1081-1086. Https://Doi. Org/10.1037/0022-3514.58.6.1081
Staats, S., Wallace, H., Anderson, T. (2008). Reasonsforcompanionanimalguardianship (Pet Ownership) Fromtwopopulations. Societyand Animals 16, 279-291.
Şafak, Celalettin Etkin, (2024). Evcı̇l Hayvan Sahı̇plı̇ğı̇nı̇n Fı̇zyolojı̇k, Psı̇kolojı̇k Ve Rehabı̇lı̇tasyon Etkı̇lerı̇, Sokak Hayvanları: Toplumsal Sorunlar ve Halk Sağlığı, Editör: Prof. Dr. Kazım Şahin, Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara.
Şahin, Ö. ve Kahya, Y. (2018). Evcil Hayvana Bağlanma Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Nesne, 6(12), 174-197.
Şen, Y., Atasoy F. (2014). Köpek ve kedilerde bazı anormal davranışlar. Lalahan Hay. Araşt. Enst. Derg.,54 (2) 91-99.
URL 1: Cumhuriyet Gazetesi, https://www.cumhuriyet.com.tr/is-dunyasi/turkiyedeki-evcil-hayvan-sayisi-19-milyona-ulasti-2228280 erişim tar. 16.10.2024.
URL 2: Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kimliklendirilen-ev-hayvani-sayisi-1-milyon-584-bini-asti/2796595 erişim tar. 16.10.2024.
URL 3: Statista, “Pet Food”, Son Güncelleme 18 Nisan 2022, Https://Www.Statista.Com/Outlook/Cmo/Food/Pet-Food/Turkey erişim tar. 10.10.2024.
Wrye, J. (2009). Beyond Pets: Exploring Relational Perspectives of Petness. The Canadian Journal of
Sociology / Cahiers canadiens de sociologie, Vol. 34, No. 4 (October 2016), 033-1063.
Referanslar
Akkaya, K. (2016). Bireylerin evcil hayvan besleme durumları ile ilişkili faktörlerin araştırılması, Uzmanlık Tezi. İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı.
Albert A. & Bulcroft K. (1988). “Pets, Families, and the Life Course”. Journal of Marriage and Family, 543-552.
Andaç Alp, (2022). Türkı̇ye Evcı̇l Hayvan Gıda Sektöründe “Evcı̇l Hayvan Pastanesı̇” Tercı̇hı̇nde Tüketı̇cı̇ Davranışlarının Değerlendı̇rı̇lmesı̇, Yüksek Lı̇sans Tezı̇ Kadı̇r Has Ünı̇versı̇tesı̇ Lı̇sansüstü Eğı̇tı̇m Enstı̇tüsü İletı̇şı̇m Bı̇lı̇mlerı̇ Anabı̇lı̇m Dalı, İstanbul.
Ambaroğlu, Ayşe. Türk Toplumunda Evcil Hayvan Besleme Alışkanlıkları ve Din. İstanbul: Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2007.
Ballarini, G. (2003). Pet therapy animals in human therapy. Conference Report ActaBio Medica, (74), 97–100.
Banks, M. R., & Banks, W. A. (2002). The effects of animal-assisted therapy on loneliness in an elderly population in long-term care facilities. The Journals of Gerontology Series A: Biological Sciences and Medical Sciences, 57(7), M428-M432. https://doi.org/10.1093/gerona/57.7.M428
Baskıcı, M. (1998) “Evcilleştirme tarihine kısa bir bakış”, A.Ü.S.B.F.Dergisi, 53 (1-4).73-94
Belk, R. W. (1996). Metaphoric relationships with pets. Society & Animals, 4(2), 121-145.
Berget, B., Ekeberg, Ø., Pedersen, I., & Braastad, B. O. (2011). Animal-assisted therapy with farm animals for persons with psychiatric disorders: Effects on self-efficacy, coping ability and quality of life, a randomized controlled trial. Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health, 7, 9-15. https://doi. org/10.2174/1745017901107010009
Beverland M. B., Farrely F., Lim E. A. (2008). Exploring the darkside of pet ownership status- and control-based pet consumptio. Journal of Business Research, 61, 490-496.
Bokkers, E.A.M. (2006). Effects of ınteractıons between humans and domesticated animals, janhassinkandmajkenvandijk (eds.). FarmingForHealth, 31-41.
Chou, Y. (2012). The Changing Social Meanings of Pets and Their Alternative Futures. Journal of Futures Studies, 1-14.
Clements, P., Benasutti, K., & Carmone, A. (2003). Support for bereaved owners of pets. Perspective in Psychiatric Care, 39, 49–54.
Cole, K. M., & Gawlinski, A. (2000). Animal-assisted therapy: The human-animal bond. AACN Clinical Issues: Advanced Practice in Acute & Critical Care, 11(1), 139-149. https://doi.org/10.1097/00044067- 200002000-00012
Çakıcı, A., Kök, M. (2020). Hayvan destekli tedavi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar-Current Approaches in Psychiatry. 12(1):117-130
Çetin, İ. (2021). Evcil hayvan sahibi olan ve olmayan yetişkin bireylerde yaşam doyumu empatik eğilim ve yalnızlık algısı ilişkisinin incelenmesi. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul.
Davis S. J. & Valla F. R. (1978). “Evidence for Domestication of the Dog 12,000 Years Ago in the Natufian of Israel”. Nature, 276/1 (1978) 608-610.
Degrazia, D. (2006). Hayvan Hakları (H. Gür, Çev.) Dost Kitabevi.
Demir P, Uğurlu Koç A. (2014). İstanbul Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi. 40(2):168-175.
Franklin, A. (1999). Animals and Modern Cultures: A Sociology of Human-Animal Relations in Modernity. London, UK: Sage Publications.
Friedmann, E., & Son, H. (2009). The human-companion animal bond: How humans benefit. Veterinary Clinics of North America: Small Animal Practice, 39(2): 293-326
Friedmann, E., & Thomas, S. A. (1995). Pet ownership, social support, and one-year survival after acute myocardial infarction in the cardiac arrhythmia suppression trial (CAST). The American Journal of Cardiology, 76(17), 1213-1217. https://doi.org/10.1016/S0002-9149(99)80343-9
Global Pet Food Market (2021 To 2026). Industry Trends, Share, Size, Growth, Opportunity And Forecasts M2presswıre, May 31, 202, Veritabanı: Newspaper Source Plus.
Gullone, E. (2000). The Biophilia Hypothesis And Life İn The 21st Century: Increasing Mental Health Or Increasing Pathology? Journal Of Happinessstudies,1(3):293-322
Gürler, A. M., & Osmanağaoğlu, Ġ. (2009). Türkiye’de Hayvanları Koruma Kanunun Tarihsel Geliģimi. Kafkas Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi Dergisi, 325-330.
Hall, S. S. & Malpus, Z. (2000). The Human-Animal Bond: Its Association With Psychological Health And Well-Being. Mental Health Practice, 4(5), 14-19. Https://Doi.Org/10.7748/Mhp.4.5.14.S13
Handlin, L., Hydbring-Sandberg, E., Nilsson, A., Ejdebäck, M., Jansson, A., & Uvnäs-Moberg, K. (2011). Short-Term İnteraction Between Dogs And Their Owners: Effects On Oxytocin, Cortisol, İnsulin And Heart Rate—An Exploratory Study. Anthrozoös, 24(3), 301-315.
Herzog, H. (2002). Darwinism And The Study Of Human Animal Interactions. Society & Animals, 361-367.
Herzog, H., & Foster, M. (2010). Some We Love, Some We Hate, Some We Eat . Tantor Audio 326.
Hirschman, E. C. (1994). Consumers And Their Animal Companions. Journal Of Consumer Research, 20(4), 616-632.
Holbrook, M., Stephens D., Day E., Holbrook, S., Andstrazar, G. (2001). A Collectivephotoessay On Keyaspect Of Animalcompanionship: Thetruthaboutdogsandcats. Academy Of Marketing Sciencereview. Vol (1): 1–17.
İncazlı S. B., Özer S., Yıldırım Y. (2016). Rehabilitasyon Hemşireliğinde Hayvan Destekli Uygulamalar. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi,5:88-93.
Janevic, M., Solway, E., Malani, P., Kirch, M., Kullgren, J., Connell, C. (2019). How Pets Contribute To Healthy Aging. Nationalpoll On Healthyaging,
Johnson, R. A., Meadows, R. L., & Mccune, S. (2002). Human-Animal İnteraction: A Concept Analysis. Journal Of Advanced Nursing, 40(4), 487-496. Https://Doi.Org/10.1046/J.1365-2648.2002.02300.X
Johnson, J. (2009). Dogs, Cats, And Their People: The Place Of The Family Pet And Attitudes About Pet Keeping. Master's Thesis, University Of Waterloo.
Kafalı, Hasan, (2022). "Pandemi Döneminde ve Öncesinde Evcil Hayvan Edinme, Hayvanlara Karşı Bazı Tutumlar ve Dindarlık Yönelimleri Arasındaki İlişkiler Üzerine Bir Araştırma". Türkiye İlahiyat Araştırmaları Dergisi. 6/1 (Haziran 2022): 6-36. Https://Doi.Org/10.32711/Tiad.1113480
Karameşe, H. (2014). Lexington Evcil Hayvanlara Bağlanma Ölçeğinin Türkçe’ye Uyarlanması, Türkçe Formun Gerçerlilik Ve GüvenilirlikÇalışması. Yüksek Lisans Tezi. Gaziosmanpaşa Üniversitesi.
Karhan, Meryem Begüm, (2024). Evcil Hayvan Besleyen Çalışanlarda Bağlanma Düzeylerinin Öznel Mutlulukları ve İş Yaşam Kaliteleri Üzerindeki Etkisi, Yüksek Lisans Tezi, Burdur.
Köroğlu,T. (2016). Yabani Hayvanlar İlk Kez Nasıl Evcilleştirildi, (Erişim Tarihi: 24.01.2019),
Mcconnell, A. R., Brown, C.M. (2011). Friendswithbenefits: On Thepositiveconsequences Of Pet Ownership, Journal Of Personality and socialpsychology, Vol. 101, No. 6, 1239–1252.
Melson, G. F. (2003). Child Development And The Human-Companion Animal Bond. American Behavioral Scientist, 47(1), 31-39.
Nimer, J., & Lundahl, B. (2007). Animal-Assisted Therapy: A Meta-Analysis. Anthrozoös, 20(3), 225-238. Https://Doi.Org/10.2752/089279307X224773
ODABAŞI, Y. (2017). Tüketim Kültürü-Yetinen Toplumdan Tüketen Topluma, İstanbul: Aura Kitapları.
Onur, E. (2012). İstanbul’da Kedi Köpek Sahiplenmesinin Sosyo-Ekonomik Parametreleri. İstanbul Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul.
Öztürk, P. (2020). Evcı̇l Hayvan Sahı̇plerı̇nı̇n Affedı̇cı̇lı̇k Düzeyı̇ Ve Genel Sağlık Durumlarının Değerlendı̇rı̇lmesı̇, T.C. Zonguldak Bülent Ecevı̇t Ünı̇versı̇tesı̇ Sağlık Bı̇lı̇mlerı̇ Enstı̇tüsü, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Zonguldak.
Pamuk D. (2015). Yaşlı Bireylerin Yaşamında Evcil ayvanların Rolü. Mediterranean Journal Of Humanitiesv/2 (2015) 298-299.
Palaz, Hasret, (2021). Evcı̇l Hayvan Sahı̇bı̇ Olmanın Fı̇zı̇ksel Ve Ruhsal Sağlığa Etkı̇lerı̇, İstanbul Ünı̇versı̇tesı̇-Cerrahpaşa Lı̇sansüstü Eğı̇tı̇m Enstı̇tüsü Ruh Sağlığı Ve Psı̇kı̇yatrı̇ Hemşı̇relı̇ğı̇ Anabı̇lı̇m Dalı Ruh Sağlığı Ve Psı̇kı̇yatrı̇ Hemşı̇relı̇ğı̇ Programı, Yayımlanmamış Yüksek Lı̇sans Tezi, İstanbul.
Poyraz, O. (2000) Laboratuar Hayvanları Bilimi, Kardelen Ofset, Ankara.
Serpell, J. A. (2010). Inhandbook On Animal-Assisted Therapy. İçinde A.H. Fine (Ed.), Animal-Assisted Interventions İn Historical Perspective. USA; 17-32.
Servais, Véronique. 2018. "Anthropomorphism İn Human–Animal İnteractions: A Pragmatist View." Frontiers İn Psychology: 2590.
Sıddıq, A.B., Erdem, Ç., Şanlı, S. (2018). Türkiye’de İnsan-Hayvan İlişki Bilimi Antrozooloji’nin Faaliyet Alanları. İnsan Ve Toplum Bilimleri Araştırmaları, Dergiscilt / Vol: 7, Sayı/Issue: 2, 201 Sayfa: 805-826.
Siegel, J. M. (1990). Stressful Life Events And Use Of Physician Services Among The Elderly: The Moderating Role Of Pet Ownership. Journal Of Personality And Social Psychology, 58(6), 1081-1086. Https://Doi. Org/10.1037/0022-3514.58.6.1081
Staats, S., Wallace, H., Anderson, T. (2008). Reasonsforcompanionanimalguardianship (Pet Ownership) Fromtwopopulations. Societyand Animals 16, 279-291.
Şafak, Celalettin Etkin, (2024). Evcı̇l Hayvan Sahı̇plı̇ğı̇nı̇n Fı̇zyolojı̇k, Psı̇kolojı̇k Ve Rehabı̇lı̇tasyon Etkı̇lerı̇, Sokak Hayvanları: Toplumsal Sorunlar ve Halk Sağlığı, Editör: Prof. Dr. Kazım Şahin, Türkiye Bilimler Akademisi, Ankara.
Şahin, Ö. ve Kahya, Y. (2018). Evcil Hayvana Bağlanma Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Nesne, 6(12), 174-197.
Şen, Y., Atasoy F. (2014). Köpek ve kedilerde bazı anormal davranışlar. Lalahan Hay. Araşt. Enst. Derg.,54 (2) 91-99.
URL 1: Cumhuriyet Gazetesi, https://www.cumhuriyet.com.tr/is-dunyasi/turkiyedeki-evcil-hayvan-sayisi-19-milyona-ulasti-2228280 erişim tar. 16.10.2024.
URL 2: Anadolu Ajansı, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/kimliklendirilen-ev-hayvani-sayisi-1-milyon-584-bini-asti/2796595 erişim tar. 16.10.2024.
URL 3: Statista, “Pet Food”, Son Güncelleme 18 Nisan 2022, Https://Www.Statista.Com/Outlook/Cmo/Food/Pet-Food/Turkey erişim tar. 10.10.2024.
Wrye, J. (2009). Beyond Pets: Exploring Relational Perspectives of Petness. The Canadian Journal of
Sociology / Cahiers canadiens de sociologie, Vol. 34, No. 4 (October 2016), 033-1063.
