Toplum Tabanlı Sağlığın Geliştirilmesi
Özet
Sağlığın geliştirilmesi kavramı uzun yıllardır gündemde olup, değişen bireysel ve çevresel koşullar neticesinde uygulama alanlarının genişlemesi kaçınılmaz hale gelmiştir. Sağlık sadece kişisel bir sorun değil, daha geniş bağlamda değerlendirilmesi gerekli bir olgudur. Toplumsal eylem, sosyal katılım, toplum katılımı, sosyal sermaye, toplum merkezli yaklaşımlar, zaman bankacılığı, akran desteği, vatandaş bilimi, kapasite oluşturma, güç ve güçlendirme, toplumsal seferberlik şeklinde sınıflanabilecek yaklaşımlar, dünyada olduğu gibi ülkemizde de sağlığı geliştirme uygulaması oluştururken önemsenmesi gereken ana başlıklar arasındadır. Bu modellerin kullanılmasıyla beraber daha sağlıklı ve güçlü bireyler ve toplumlar oluşabilecektir.
The concept of health promotion has been on the agenda for many years, and the expansion of its application areas has become inevitable as a result of changing individual and environmental conditions. Health is not only a personal problem but also a phenomenon that needs to be evaluated in a broader context. Approaches that can be classified as social action, social participation, community engagement, social capital, community-centred approaches, time banking, peer support, citizen science, capacity building, power and empowerment, social mobilisation are among the main topics that should be considered when creating health promotion practices in our country as in the world. With the use of these models, healthier and stronger individuals and societies can be formed.
Referanslar
Dünya Sağlık Örgütü. DSÖ Anayasası. (25/04/2025 tarihinde https://apps.who.int/gb/bd/adresinden ulaşılmıştır).
Dünya Sağlık Örgütü. 1. Uluslararası Sağlığın Geliştirilmesi Konferansı, Ottawa, 1986. (25/04/2025 tarihinde https://www.who.int/teams/health-promotion/enhanced-wellbeing/first-global-conference/adresinden ulaşılmıştır).
Porter, R. Greatest benefit to mankind: Medical history of humanity. Londra: W. W. Norton, 1999.
Madsen, W. Early 20th century conceptualization of health promotion. Health Promotion International. Oxford Academic; 2017;32(6): 1041–1047. doi:10.1093/heapro/daw039
Göçmen L, Meydan-Acımış N. Dünden Günümüze Türkiye'de Sağlığın Geliştirilmesi Serüveni. Sağlık ve Toplum. Sağlık ve Sosyal Yardım Vakfı; 2017;27(3): 14-19.
T.C. Sağlık Bakanlığı Sağlığın Geliştirilmesi Genel Müdürlüğü. Tütün ve Sigarayla Mücadele Kampanyası. (25/04/2025 tarihinde https://sggm.saglik.gov.tr/TR-4003/kampanya-hakkinda.html adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Sağlık Bakanlığı Türkiye Halk Sağlığı Kurumu. Türkiye Sağlıklı Beslenme ve Hareketli Hayat Programı (2014-2017). (25/04/2025 tarihinde https://hsgm.saglik.gov.tr/depo/birimler/saglikli-beslenme-ve-hareketli-hayat-db/Dokumanlar/Programlar/hareketli-hayat-programi-2014-2017.pdf adresinden ulaşılmıştır).
T.C. Millî Eğitim Bakanlığı. Okulda Sağlığın Korunması ve Geliştirilmesi Programı Uygulama Kılavuzu. (25/04/2025 tarihinde https://okulsagligi.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_03/24172657_OKUL_SAYLIYININ_KORUNMASI_VE_GELYYTYRLMESY_PROGRAMI_UYGULAMA_KILAVUZU_3256836380940747639.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Zero Malaria Global Movement. Zero Malaria (Sıfır Sıtma). (25/04/2025 tarihinde https://zeromalaria.org/ adresinden ulaşılmıştır).
Institute of Health Promotion and Education. IHPE Position Statement: Health Promotion (25/04/2025 tarihinde https://ihpe.org.uk/wp-content/uploads/2021/05/IHPE-Position-Statement-Health-Promotion-17th-May-2021.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Birleşmiş Milletler. Sürdürülebilir Kalkınma İçin Küresel Amaçlar. (25/04/2025 tarihinde https://www.kureselamaclar.org/amaclar/saglik-ve-kaliteli-yasam/ adresinden ulaşılmıştır).
Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe Sözlük. (25/04/2025 tarihinde https://sozluk.gov.tr/ adresinden ulaşılmıştır).
Goodman RA, Bunnell R, Posner SF. What is “community health”? Examining the meaning of an evolving field in public health. Preventive Medicine. Elsevier; 2014;67(1): 58-61. doi: 10.1016/j.ypmed.2014.07.028
The Health Creation Alliance. Learning from the community response to COVID-19; how the NHS can support communities to keep people well. (25/04/2025 tarihinde https://thehealthcreationalliance.org/wp-content/uploads/2021/04/THCA-Report_Community-response-to-COVID-19_NHS-learning-FINAL_-April-2021.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Fazla. Atık yönetiminin bugünü ve geleceği. (25/04/2025 tarihinde https://fazla.com/ adresinden ulaşılmıştır).
Körüz. Güneşi takip et! (25/04/2025 tarihinde https://körüz.biz/ adresinden ulaşılmıştır).
Microfon. Tek Platformda Burs, Finansman ve Eğitim Fırsatları. (25/04/2025 tarihinde https://microfon.co/ adresinden ulaşılmıştır).
Onaranlar Kulübü. Ana Sayfa. (25/04/2025 tarihinde https://www.onaranlarkulubu.com/ adresinden ulaşılmıştır).
Dünya Sağlık Örgütü. Universal health coverage (UHC). (25/04/2025 tarihinde https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/universal-health-coverage-(uhc) adresinden ulaşılmıştır).
Corbin JH, Oyene UE, Manoncourt Erma, et al. A health promotion approach to emergency management: effective community engagement strategies from five cases. Health Promotion International. Oxford Academic; 2021;36(S1): i24-i38. doi: 10.1093/heapro/daab152
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Tavukçuluk Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü. Kuş Gribi Bilgilendirme Notu. (25/04/2025 tarihinde https://arastirma.tarimorman.gov.tr/tavukculuk/Haber/87/Kus-Gribi-Bilgilendirme-Notumuz adresinden ulaşılmıştır).
Tazelenme Üniversitesi. Ana Sayfa. (25/04/2025 tarihinde https://tazelenme.com/ adresinden ulaşılmıştır).
Peter LER, Shannon G, Kelman I, et al. Toward resourcefulness: pathways for community positive health. Global Health Promotion. Sage Journals; 2022;29(3): 5-13. doi: 10.1177/17579759211051370
UK Office for Health Improvement & Disparities. Community-centred practice: applying All Our Health. (25/04/2025 tarihinde https://www.gov.uk/government/publications/community-centred-practice-applying-all-our-health/community-centred-practice-applying-all-our-health adresinden ulaşılmıştır).
TimeBanks. What is a TimeBank? (25/04/2025 tarihinde https://www.timebanks.org/ adresinden ulaşılmıştır).
Zumbara. Zumbara’nın Günlüğü. (25/04/2025 tarihinde https://zumbara.wordpress.com/ adresinden ulaşılmıştır).
NHS England. Supported self-management: peer support guide. (25/04/2025 tarihinde https://www.england.nhs.uk/long-read/peer-support/ adresinden ulaşılmıştır).
Sabancı Vakfı. Fark Yaratanlar. (25/04/2025 tarihinde https://www.farkyaratanlar.org/tr-tr/fark-yaratanlar/turkiye-tik-tourette-sendromu-gonulluleri adresinden ulaşılmıştır).
UNICEF and WHO. Global Breastfeeding Collective. (25/04/2025 tarihinde https://www.globalbreastfeedingcollective.org/ adresinden ulaşılmıştır).
Shakya P, Kunieda MK, Koyama M, et al. Effectiveness of community-based peer support for mothers to improve their breastfeeding practices: A systematic review and meta-analysis. PLOS One. PLOS; 2017;12(5): e0177434. doi: 10.1371/journal.pone.0177434
Lowestoft and Waveney Breastfeeding Support. Breastfeeding Cafes. (25/04/2025 tarihinde https://www.lowestoftandwaveneybreastfeeding.co.uk/breastfeeding-cafes adresinden ulaşılmıştır).
Morse H, Brown A. Accessing local support online: Mothers’ experiences of local Breastfeeding Support Facebook groups. Maternal & Child Nutrition. Wiley; 2021(17)4: e13227. doi: 10.1111/mcn.13227.
Marks L, Laird Y, Trevena H. A Scoping Review of Citizen Science Approaches in Chronic Disease Prevention. Frontiers in Public Health. Frontiers;2022(10): 743348. doi: 10.3389/fpubh.2022.743348
Doğa Koruma Merkezi. Tür Say! (25/04/2025 tarihinde https://dkm.org.tr/tr/tur-say adresinden ulaşılmıştır).
Türnüklü A, Çetin C. Okullarda Öğrenci Şiddetinin Dönüştürülmesi: Anlaşmazlık Çözümü ve Akran-Arabuluculuk Eğitimi Uygulama Planı. (25/04/2025 tarihinde https://ercisram.meb.k12.tr/meb_iys_dosyalar/65/06/963632/dosyalar/2016_06/11114412_birokuldaakranarabuluculugununuygulanmasi1.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Dünya Sağlık Örgütü. Alma-Ata Deklarasyonu. (25/04/2025 tarihinde https://cdn.who.int/media/docs/default-source/documents/almaata-declaration-en.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Sriram V, Topp SM, Schaaf M. 10 best resources on power in health policy and systems in low- and middle-income countries. Health Policy and Planning. Oxford Academic; 2018;33(4): 611-621.
Popay J, Whitehead, Ponsford R. Power, control, communities and health inequalities I: theories, concepts and analytical frameworks. Health Promotion International. Oxford Academic; 2021;36(5): 1253-1263.
Seferihisar Belediyesi. Seferihisar Türkiye’nin İlk Cittaslow’u Oldu. (25/04/2025 tarihinde https://seferihisar.bel.tr/cittaslow-seferihisar/ adresinden ulaşılmıştır).
