Perinatal Ruh Sağlığında Etik

Hilal Aydoğdu Durmuş

doi:10.37609/akya.3702

Yazarlar

Hilal Aydoğdu Durmuş

https://orcid.org/0000-0003-3990-7008

DOI: https://doi.org/10.37609/akya.3702.c7173

Özet

Perinatal dönem, her kadın için eşsiz bir deneyim olmakla birlikte, ruhsal sorunlara yatkınlığı artıran fizyolojik, psikolojik ve toplumsal değişimleri de beraberinde getirmektedir. Bu dönemde anksiyete, depresyon ve psikoz gibi ruhsal hastalıklar daha sık görülebilmektedir. Tedavi edilmeyen bu hastalıklar annelik rolünü, anne-bebek etkileşimini ve bebeğin gelişimini olumsuz etkileyebilmektedir. Perinatal dönem karar verme süreçleri, ilaç kullanımı ve zorunlu yatışlar açısından sağlık profesyonelleri için karmaşık bir süreçtir. Hastanın özerkliğine saygı göstermek aynı zamanda teratojenik etkiler ve tedavi edilmeyen hastalık riskleri arasında denge kurmak zorunda olan sağlık profesyonelleri, çeşitli etik ikilemlerle karşı karşıya kalmaktadır. Bu nedenlerle, ruhsal hastalığı olan annelerin uygun hizmetlere ulaşabilmelerini sağlayacak uygulamalara ve sağlık profesyonelleri için etik ikilemleri ortadan kaldıracak yasal düzenlemelere ihtiyaç vardır.

Referanslar

Kalkan Oğuzhanoğlu N, Sözeri Varma G. Gebelik sırasında ruhsal hastalıkların gidişi. Türkiye Psikiyatri Derneği Sürekli Eğitim/Sürekli Mesleki Gelişim Dergisi. 2013;3(4):276–287.

Copoglu ÜS, Kokacya MH, Demircan C. Gebelik ve laktasyon döneminde ruhsal bozukluklar ve tedavisi. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi.2015;6(24):43–53. doi:10.17944/mkutfd.81777.

World Health Organization. Schizophrenia. [Online] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/schizophrenia [Accessed: 22nd February 2024].

Altınöz AE, Eşsizoğlu A, Sercan M, Yiğit D, Yıldız S. İki olgu nedeniyle rahim tahliyesi hakkında karar verme kapasitesinin değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi. 2017;28.

Öztürk N, Aydın N. Anne ruh sağlığının önemi. Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi. 2017;2:29–36.

Akdeniz F, Özerdem A. Ruhsal hastalığı olan gebe/gebe kalmayı planlayan kadına yaklaşım. Türkiye Psikiyatri Derneği Sürekli Eğitim/Sürekli Mesleki Gelişim Dergisi. 2013;3(4):269–272.

Goodman JH. Women's attitudes, preferences, and perceived barriers to treatment for perinatal depression. Birth. 2009;36(1):60–69. doi:10.1111/j.1523-536X.2008.00296.x.

Viguera AC, Cohen LS, Bouffard S, Whitfield TH, Baldessarini RJ. Reproductive decisions by women with bipolar disorder after prepregnancy psychiatric consultation. Am J Psychiatry. 2002;159:2102–2104. doi:10.1176/appi.ajp.159.12.2102.

Dudzinski DM. Compounding vulnerability: pregnancy and schizophrenia. The American Journal of Bioethics. 2006;6(2):1–14. doi:10.1080/15265160500506191.

Zalpuri I, Byatt N, Gramann SB, et al. Decisional capacity in pregnancy: a complex case of pregnancy termination. Psychosomatics. 2015;56:292–297.

Appelbaum PS. Assessment of patients' competence to consent to treatment. The New England Journal of Medicine. 2007;357(18):1834–1840. doi:10.1056/NEJMcp074045.

Brody BD, Chaudhry SK, Penzner JB, et al. A woman with major depression with psychotic features requesting a termination of pregnancy. Am J Psychiatry. 2016;173:12–15.

Aydın N, Akdeniz F, Çetinay Aydın P. Gebelikte ve doğum sonrası dönemde ruhsal bozuklukların sağaltım kılavuzu. 1. baskı. Ankara: Türkiye Psikiyatri Derneği Yayınları, BAYT Bilimsel Araştırmalar Basın Yayın ve Tanıtım Ltd. Şti.; 2021.

Hocaoğlu Ç. İki uçlu bozuklukta özel gruplarda tedavi yaklaşımı: gebelik ve lohusalık. Journal of Mood Disorders. 2013;3(1):17–19.

Aydın N. Gebelikte duygudurum bozukluklarının ilaçla tedavisi. Türkiye Klinikleri J Psychiatry-Special Topics. 2014;7(2):104–114.

Kendrick K. Treatment of perinatal mood and anxiety disorders: a review. Canadian Journal of Psychiatry. 2007;52(8):489.

Pearlstein T. Perinatal depression: treatment options and dilemmas. Journal of Psychiatry & Neuroscience (JPN). 2008;33(4):302.

American Psychiatric Association. Practice guideline for the treatment of patients with major depressive disorder. Washington, DC: American Psychiatric Association; 2010.

Yatham LN, Kennedy SH, Parikh SV, Schaffer A, Bond DJ, Frey BN. Canadian Network for Mood and Anxiety Treatments (CANMAT) and International Society for Bipolar Disorders (ISBD) 2018 guidelines for the management of patients with bipolar disorder. Bipolar Disorders. 2018;20:97–170.

American College of Obstetricians and Gynecologists. Clinical management guidelines for obstetrician-gynecologists number 92. Use of psychiatric medications during pregnancy and lactation. Obstet Gynecol. 2008;111(4):1001–1020.

Çetin M. Gebelikte psikotrop ilaç kullanımı: bir güncelleme. Bulletin of Clinical Psychopharmacology. 2011;21(2):161–173.

Bulbul F, Copoglu US, Alpak G, Unal A, Demir B, Tastan MF, et al. Electroconvulsive therapy in pregnant patients. General Hospital Psychiatry. 2013;35(6):636–639.

Bulut M, Bez Y, Kaya MC, Copoglu US, Bulbul F, Savas HA. Electroconvulsive therapy for mood disorders in pregnancy. The Journal of ECT. 2013;29(2):19–20.

Tuğlular I. Psikiyatride ilaç uygulamasının etik ve yasal boyutları. Bulletin of Clinical Psychopharmacology. 1999;9(2):59–67.

Bekiroğlu S, Demiröz F. Toplum ruh sağlığı merkezlerinden hizmet alan ağır ruhsal hastalığa sahip bireylerin sosyal işlevselliğinin incelenmesi. Toplum ve Sosyal Hizmet. 2020;31(3):1053–1079. doi:10.33417/tsh.723023.

Erdem Ö, Bez Y. Doğum sonrası psikoz. Konuralp Tıp Dergisi. 2014;6(1):74–77.

Saruhan K. Psikiyatri hastasının istemsiz yatış/tedavisi. Ankara Barosu Dergisi. 2023;4:498–529.

Gündüz H. Psikiyatri hastasının istemsiz tedavi edilmesi [Yüksek lisans tezi]. Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; 2021.

Oğuz NY, Demir B. Etik ve hukuki yönüyle zorla hastaneye yatırma. Psikiyatri, Psikoloji ve Psikofarmakoloji Dergisi. 1993;1(3):367–371.

Oğuz NY. Temel yönleriyle psikiyatride hasta hakları. Psikiyatri, Psikoloji ve Psikofarmakoloji Dergisi. 1993;3(1):232–237.

Peele R, Chodoff P. The ethics of involuntary treatment and deinstitutionalization. In: Bloch S, Chodoff P, Green SA, eds. Psychiatric Ethics. 3rd ed. New York: Oxford University Press; 1999. p. 423–440.

Türkiye Cumhuriyeti. Türk Medeni Kanunu. Kanun No: 4721, Kabul Tarihi: 22/11/2001. [Online] http://www.mevzuat.gov.tr [Accessed: 18th June 2023].

Alataş G, Kahiloğulları AK, Yanık M. T.C. Sağlık Bakanlığı Ulusal Ruh Sağlığı Eylem Planı (2011–2023). In: Erkoç E, Çom S, Torunoğlu MA, Alataş G, Kahiloğulları AK, eds. Ankara: T.C. Sağlık Bakanlığı Yayın No: 847; 2011. p. 1–25.

Yılmaz Y, Saygılı İ, Yanartaş Ö, Baykaran MB, Kesebir S, Yıldız D. Zorunlu yatışta psikiyatrik ve hukuksal süreç. Yeni Symposium Dergisi. 2013;51(1):46–50.

Şen N, Süzer Özkan F. Psikiyatri hastalarında zorunlu yatış ve zorla tedaviye bir bakış açısı. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2017;7(3):176–181.

Stefano A, Ducci G. Involuntary admission and compulsory treatment in Europe: an overview. International Journal of Mental Health. 2008;37(3):10–21.

Nomaguchi KM, Milkie MA. Costs and rewards of children: the effects of becoming a parent on adults’ lives. Journal of Marriage and Family. 2003;65:356–374.

Taşkın L. Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. 8. baskı. Ankara: Akademisyen Tıp Kitabevi; 2016. p. 462–490.

Çankaya S, Yılmaz Dereli S, Can R, Kodaz Değerli N. Postpartum depresyonun maternal bağlanma üzerine etkisi. ACU Sağlık Bilimleri Dergisi. 2017;4:232–240.

Özdamar Ö, Yılmaz O, Beycan HH, Muhcu M. Gebelik ve postpartum dönemde sık görülen ruhsal bozukluklar. Zeynep Kamil Tıp Bülteni. 2014;45:71–77.

Levin BL, Becker MA. A public health perspective of women’s mental health. New York: Springer; 2010.

Fellenzer JL, Cibula DA. Intendedness of pregnancy and other predictive factors for symptoms of prenatal depression in a population-based study. Maternal and Child Health Journal. 2014;18(10):2426–2436. doi:10.1007/s10995-014-1481-4.

Martini J, Petzoldt J, Einsle F, Beesdo-Baum K, Höfler M, Wittchen HU. Risk factors and course patterns of anxiety and depressive disorders during pregnancy and after delivery: a prospective-longitudinal study. Journal of Affective Disorders. 2015;175:385–395. doi:10.1016/j.jad.2015.01.012.

Biaggi A, Conroy S, Pawlby S, Pariante CM. Identifying the women at risk of antenatal anxiety and depression: a systematic review. Journal of Affective Disorders. 2016;191:62–77. doi:10.1016/j.jad.2015.11.014.

Gupta R, Brown HK, Barker LC, Dennis CL, Vigod SN. Rapid repeat pregnancy in women with schizophrenia. Schizophrenia Research. 2019;212:86–91. doi:10.1016/j.schres.2019.08.007.

Kayacı M. Maternal bağlanmaya etki eden faktörlerin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Manisa: Celal Bayar Üniversitesi, Kadın Hastalıkları ve Doğum Hemşireliği Anabilim Dalı; 2008.

Rasmussen IS, Wilson P, Overbeck G, Strandberg-Larsen K. Association of self-reported mother–infant relationship with child and adolescent mental health. BJPsych Open. 2023;9(2):1–7. doi:10.1192/bjo.2023.4.

Pearson KH, Nona’s R, Cohen LS. Practical guidelines for the treatment of psychiatric disorders during pregnancy. In: Pearson KH, Sonawalla SB, Rosenbaum JF, eds. Women’s health and psychiatry. Philadelphia: Lippincott, Williams and Wilkins; 2002. p. 115–123.

Brockington I, Chandra P, Dubowitz H, Jones D, Moussa S, Nakku J, Quadros Ferre I. WPA guidance on the protection and promotion of mental health in children of persons with severe mental disorders. World Psychiatry. 2011;10:93–102. doi:10.1002/j.2051-5545.2011.tb00023.x.

Wesseloo R, Kamperman AM, Munk-Olsen T, Pop JM, Kushner SA, Bergink V. Risk of postpartum relapse in bipolar disorder and postpartum psychosis: a systematic review and meta-analysis. American Journal of Psychiatry. 2016;173(2):117–127.

Bicking Kinsey C, Hupcey JE. State of the science of maternal–infant bonding: a principle-based concept analysis. Midwifery. 2013;29(12):1314–1320.

1. Anke MS, Slinning K, Moe V, Brunborg C, Siqveland TS, Skjelstad DV, et al. Mothers with and without bipolar disorder and their infants: group differences in mother-infant interaction patterns at three months postpartum. BMC Psychiatry. 2019;19(1):292. doi:10.1186/s12888-019-2275-4.

Boekhorst BM, Beerthuizen A, Hillegers M, Pop JM, Bergink V. Mother-to-infant bonding in women with a bipolar spectrum disorder. Front Pediatr. 2021;9:646985. doi:10.3389/fped.2021.646985.

Hipwell AE, Kumar R. Maternal psychopathology and prediction of outcome based on mother–infant interaction ratings (BMIS). Br J Psychiatry. 1996;169(5):655–661. doi:10.1192/bjp.169.5.655.

Battle CL, Weinstock LM, Howard M. Clinical correlates of perinatal bipolar disorder in an interdisciplinary obstetrical hospital setting. J Affect Disord. 2014;158:97–100. doi:10.1016/j.jad.2014.02.002.

Büyükbodur Çetinkaya A, Sakarya H, Kılıçlı A. Şizofreni tanısı olan annelerin bebekleri ile ilişkisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar - Current Approaches in Psychiatry. 2022;14(3):427–436.

Smith M. Parental mental health: disruptions to parenting and outcomes for children. Child Fam Soc Work. 2004;9:3–11.

McGrath JJ, Hearle J, Jenner L, Plant K, Drummond A, Barkla JM. The fertility and fecundity of patients with psychoses. Acta Psychiatr Scand. 1999;99:441–446.

Craig T, Bromet EJ. Parents with psychosis. Ann Clin Psychiatry. 2004;16:35–39.

Strand J, Boström P, Grip K. Parents’ descriptions of how their psychosis affects parenting. J Child Fam Stud. 2020;29:620–631.

Mehta UM, Bhagyavathi HD, Kumar CN, Thirthalli J, Gangadhar BN. Cognitive deconstruction of parenting in schizophrenia: the role of theory of mind. Aust NZJ Psychiatry. 2013;48:249–258.

Seeman M. Parenting issues in mothers with schizophrenia. Curr Womens Health Rev. 2010;6:51–57.

Chandra PS, Bhargavaraman RP, Raghunandan VNGP, Shaligram D. Delusions related to infant and their association with mother–infant interactions in postpartum psychotic disorders. Arch Womens Ment Health. 2006;9:285–288.

Busch A, Redlich AD. Patients’ perception of possible child custody or visitation loss for nonadherence to psychiatric treatment. Psychiatr Serv. 2007;58:999–1002.

Lagan M, Knights K, Barton J, Boyce PM. Advocacy for mothers with psychiatric illness: a clinical perspective. Int J Ment Health Nurs. 2009;18:53–61.

Denham SA, Bassett HH, Wyatt T. The socialization of emotional competence. In: Grusec JE, Hastings PD, eds. Handbook of socialization: Theory and research. 2nd ed. New York: The Guilford Press; 2015. p. 590–613.

Cohn JF, Tronick E. Specificity of infants’ response to mothers’ affective behavior. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry. 1989;28:242–248.

Malhotra M, Kumar D, Verma R. Effect of psychosocial environment in children having mother with schizophrenia. Psychiatry Res. 2015;226:418–424.