Hemşirelikte Etik İlkeler
Özet
Hemşireler, ilk yıllardan beri hemşireliğin anlamını etik değerler ile etik bakım verme, öğrenme ve eyleme biçimleri etrafında inşa etmişlerdir. Hemşirelik mesleği, bireyin saygınlığı ile onurunu koruma ve ona saygı gösterme etik yükümlüğünden oluşan bütüncül bir yaklaşım sağlamaktadır. Sağlık hizmetleri ve hemşirelik uygulamalarında ahlaki konular çok yaygındır ve hemşireler çoğu zaman etik kararlarla karşı karşıya kalmaktadır. Hemşirelerin etik güçlükler içeren durumlarda sergileyecekleri etik karar verme özerkliğe saygı, yarar sağlama, zarar vermeme ve adalet gibi bir dizi etik ilkeye bağlı kalmalıdır. Etik ilkeler, hemşirelerin hastaya zarar vermesini önlerken bütüncül bakım vermeleri için de bir temel oluşturmaktadır. Bu nedenle bu bölümde adalet ve eşitlik, zarar vermeme-yararlılık, mahremiyet ve sır saklama, özerklik/bireye saygı ilkelerine yer verilmiştir. Hemşirelerin mesleklerini icra ederken ilkeleri özümsemesi, koruması ve geliştirmesi gerekmektedir. Bu durum mesleğin ve insanın onurunu korumaya, doğru kararlar almaya destek olacaktır.
Referanslar
Beauchamp TL, Childress JF. Principles of biomedical ethics (8. Basım). Oxford University Press. 2019.
Clark M, Julmisse M, Marcelin N, Merry L, Tuck J, Gagnon AJ. Strengthening healthcare delivery in Haiti through nursing continuing education. Int Nurs Rev. 2015;62(1):54-63. doi:10.1111/inr.12165
World Health Organization (WHO) . Strengthening nursing and midwifery. In Sixty fourth World Health Assembly. World Health Organization, Geneva.2011 pp. 1–4. (29/07/2024 tarihinde https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA64/A64_R7-en.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
Yeo M, Moorhouse A, Khan P, Rodney P. Concepts and Cases in Nursing Ethics (4. Basım). Broadview Press. 2020.
Maaitah RA, AbuAlRub RF. Exploration of priority actions for strengthening the role of nurses in achieving universal health coverage. Rev Lat Am Enfermagem. 2017;25:e2819. Published 2017 Jan 30. doi:10.1590/1518-8345.1696.2819
Butts JB, Rich KL. Nursing ethics: Across the curriculum and into practice. Jones & Bartlett Learning.2022
Grace PJ, Peter E, Lachman VD, Johnson NL, Kenny DJ, Wocial LD. Professional responsibility, nurses, and conscientious objection: A framework for ethical evaluation. Nurs Ethics. 2024;31(2-3):243-255. doi:10.1177/09697330231180749
Choe K, Kang Y, Park Y. Moral distress in critical care nurses: a phenomenological study. J Adv Nurs. 2015;71(7):1684-1693. doi:10.1111/jan.12638
Haahr A, Norlyk A, Martinsen B, Dreyer P. Nurses experiences of ethical dilemmas: A review. Nurs Ethics. 2020;27(1):258-272. doi:10.1177/0969733019832941
Gastmans C. Dignity-enhancing nursing care: a foundational ethical framework. Nurs Ethics. 2013;20(2):142-149. doi:10.1177/0969733012473772
Grace PJ, Uveges MK. Nursing ethics and professional responsibility in advanced practice. Jones & Bartlett Learning. 2023
Yulianto P, Awaludin S. Ethical principles of autonomy for patients receiving care in the Intensive Care Unit (ICU): A concept analysis. Journal of Holistic Nursing Science. 2024; 11(1), 19-27. doi:10.31603/nursing.v11i1.10155
Türk Hemşireler Derneği (THD). Hemşireler İçin Etik İlke ve Sorumluluklar. 2009. (10/04/2024 tarihinde https://www.thder.org.tr/uploads/files/hemsire-brosur.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Burkhardt MA, Nathaniel AK. (2019). Ethics & issues in contemporary nursing. (4. Basım) Elsevier Health Sciences.
Munyaradzi M. Critical reflections on the principle of beneficence in biomedicine. Pan Afr Med J. 2012;11:29.
Robichaux C, Sauerland J. Health care quality and ethics: Implications for practice and leadership. Perioperative Nursing Clinics. 2012;7(3):333–342. doi: 10.1016/j.cpen.2012.06.002.
Cheraghi R, Valizadeh L, Zamanzadeh V, Hassankhani H, Jafarzadeh A. Clarification of ethical principle of the beneficence in nursing care: an integrative review. BMC Nurs. 2023;22(1):89. Published 2023 Mar 30. doi:10.1186/s12912-023-01246-4
Burkhardt MA, Nathanial AK. Çağdaş Hemşirelikte Etik. (Çev. Ed: Alpar ŞE, Bahçecik N, Karabacak Ü.) 1. Basım. İstanbul: İstanbul Medikal Yayıncılık Sağlık ve Yayıncılık Hiz. Tic. Ltd. Şti;2013
Bifarin O, Stonehouse D. Beneficence and non-maleficence: collaborative practice and harm mitigation. British Journal of Healthcare Assistants. 2022; 16(2): 70-74. https://doi.org/10.12968/bjha.2022.16.2.70
Nelson WA, Gardent PB, Shulman E, Splaine ME. Preventing ethics conflicts and improving healthcare quality through system redesign. Qual Saf Health Care. 2010;19(6):526-530. doi:10.1136/qshc.2009.038943
Bathaie FS, Larijani BA, Farzadfar F, Nedjat S, Emami-Razavi SH, Kadivar M, et al. Provision of healthcare services for children in Iran: common ethical principles and obstacles to successful implementation. Acta Medica Iranica. 2018;56(7):457-464
Kılıç G, Polat Ü. Yoğun Bakımda Tartışmalı Bir Uygulama: Fiziksel Kısıtlama. Türk Hemşireler Derneği Dergisi. 2021; 2(1):66-76.
Dündar T, Aksu H. Kordon Kanı Bankacılığı ve Etik. Turkiye Klinikleri J Med Ethics. 2019;27(1):73-77. 10.5336/mdethic.2018-62251
Oğuz YN, Tepe H, Büken NÖ, Kucur DK. Biyoetik Terimleri Sözlüğü. (1. Basım). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu;2005.
Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe sözlük. 2024. https://sozluk.gov.tr/
Ersoy N, Aydın E. Tıbbi Etik'te "Yararlılık İlkesi". Turkiye Klinikleri J Med Ethics. 1994;2(2):57-60
Welford C, Murphy K, Rodgers V, Frauenlob T. Autonomy for older people in residential care: a selective literature review. Int J Older People Nurs. 2012;7(1):65-69. doi:10.1111/j.1748-3743.2012.00311.x
Sassen B. Improving Person-Centered Innovation of Nursing Care: Leadership for Change. Springer Nature. 2023
Ethikrat, D. 2020. Benevolent coercion-tensions between welfare and autonomy in professional caring relationships. German Ethics Council. (12/07/2024 tarihinde https://www.ethikrat.org/fileadmin/Publikationen/Stellungnahmen/englisch/opinion-benevolent-coercion.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Podgorica N, Shabani Z, Müller AW, Kraja J, Deufert D, Perkhofer S. Patient Autonomy. Decision-making and Cultural Impact in Elder Care in Albania. Open Access Maced J Med Sci. 2022; 10(G), 560-568. https://doi.org/10.3889/oamjms.2022.9393
Oktay EA. (2020). Ortopedi ve Travmatoloji uygulamaları açısından aydınlatılmış onam. TOTBİD Dergisi. 2020; (19):38-50. https://doi.org/10.14292/totbid.dergisi.2020.07
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. 1982. (20/07/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5. adresinden ulaşılmıştır).
Türk Medeni Kanunu. 2001. (19/07/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4721&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5. adresinden ulaşılmıştır).
Beauchamp TL, Childress JF. Biyomedikal etik prensipleri. Çev. MK Temel. İstanbul: Pınarbaşı Matbaacılık; 2017.
Gupta UC. Informed consent in clinical research: Revisiting few concepts and areas. Perspect Clin Res. 2013;4(1):26-32. doi:10.4103/2229-3485.106373
Strini V, Schiavolin R, Prendin A. The Role of the Nurse in Informed Consent to Treatments: An Observational-Descriptive Study in the Padua Hospital. Clin Pract. 2021;11(3):472-483. Published 2021 Jul 29. doi:10.3390/clinpract11030063
Hall DE, Prochazka AV, Fink AS. Informed consent for clinical treatment. CMAJ. 2012;184(5):533-540. doi:10.1503/cmaj.112120
Roberts LW. Informed consent and the capacity for voluntarism. Am J Psychiatry. 2002;159(5):705-712. doi:10.1176/appi.ajp.159.5.705
Dempski, K. Informed consent. In S. J. Westrick & K. Dempski (Eds.), Essentials of nursing law and ethics (pp. 77–83). Jones and Bartlett Publishers; 2009.
Dunn LB, Jeste DV. Enhancing informed consent for research and treatment. Neuropsychopharmacology. 2001;24(6):595-607. doi:10.1016/S0893-133X(00)00218-9
Millum J, Bromwich D. Understanding, communication, and consent. Ergo, an Open Access Journal of Philosophy. 2018; 5 (2):45–68. doi:10.3998/ergo.12405314.0005.002.
World Health Organization (WHO). The Process of Obtaining Informed Consent. (28/07/2024 tarihinde https://www.who.int/docs/default-source/ethics/process-seeking-if-printing.pdf?sfvrsn=3fac5edb_4. adresinden ulaşılmıştır).
Önal FG. Pandemiden Sonra Adalet İlkesinin Kapsamı Üzerine Bir Değerlendirme. Türkiye Biyoetik Dergisi.2022; 8(2), 59-69.
Orb A, Eisenhauer L, Wynaden D. Ethics in qualitative research. J Nurs Scholarsh. 2001;33(1):93-96. doi:10.1111/j.1547-5069.2001.00093.x
Kuçuradi İ. Adalet kavramı. Güriz A, editör. Adalet Kavramı. 4. Baskı. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları; 2013.
Aristoteles. Nikomakos'a Etik. (Çev. Babür, S.) 10. Basım. Ankara: BilgeSu Yayıncılık; 2020.
Erdoğan M. Adalet ve eşitlik. Muhafazakâr Düşünce. 2008; 4(15):9-22.
Çeçen A. Adalet kavramı. 5. Basım. Astana Yayınları; 2020.
Tuna Oran N, Yüksel E. Kültürlerarası hemşirelik ve etik. Turkiye Klinikleri J Public Health Nurs-Special Topics. 2015;1(3):7-13
Kangasniemi M. Equality as a central concept of nursing ethics: a systematic literature review. Scand J Caring Sci. 2010;24(4):824-832. doi:10.1111/j.1471-6712.2010.00781.x
ICN. Code of ethics for nurses 2021. ( 17/07/2024 tarihinde https://www.icn.ch/sites/default/files/2023-06/ICN_Code-of-Ethics_EN_Web.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
Grace PJ. Patient safety and the limits of confidentiality. Am J Nurs. 2004;104(11):33-37. doi:10.1097/00000446-200411000-00021
Allen AL. Privacy in health care. In: WT Reich, ed. Encyclopedia of Bioethics. Macmillan; 1995: 2064-2073.
Geiderman JM, Moskop JC, Derse AR. Privacy and confidentiality in emergency medicine: obligations and challenges. Emerg Med Clin North Am. 2006;24(3):633-656. doi:10.1016/j.emc.2006.05.005
Brenner JM, Delpier MY, Simon JR, et al. Privacy and confidentiality of emergency department patient information: Contemporary considerations and challenges. J Am Coll Emerg Physicians Open. 2024;5(2):e13130. Published 2024 Mar 13. doi:10.1002/emp2.13130
T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Yönetmeliği. (20/07/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4847&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
İzgi MC. Mahremiyet kavramı bağlamında kişisel sağlık verileri. Türkiye Biyoetik Dergisi. 2014;1(1):25-37.
Koçak DY, Beji NK, Duman NB. Prenatal tanı yöntemlerinde etik yaklaşım. Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi. 2015;1(2):86-90.
Gündüz N, Altıntaş S. Hasta Mahremiyetine Yönelik Sağlıkta Kalite Standartlarının Hastane Çalışanları Üzerinde Algılarının Ölçülmesi. Sağlıkta Performans Ve Kalite Dergisi. 2019; 16(1):11-30.
Onat G, Bay F. Sağlık profesyoneli kadınların doğum korkularını nasıl dönüştürebilir ? Holistik bakım örneği. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020; 1(2): 39–51.
Yousefi Maghsoudbeiki H, Naderi M, Tajmiri M, Daryabeigi R. Privacy as an aspect of human dignity in nursing. J Educ Ethics Nurs. 2014; 2(4): 21-27.
Kangasniemi M, Pakkanen P, Korhonen A. Professional ethics in nursing: an integrative review. J Adv Nurs. 2015;71(8):1744-1757. doi:10.1111/jan.12619
Appleyard WJ, Christodoulou GN, León-Correa FJ. (2023). Human Rights, Ethics and Values in Person Centered Medicine. In Person Centered Medicine (pp. 65-83). Cham: Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-031-17650-0_4
Referanslar
Beauchamp TL, Childress JF. Principles of biomedical ethics (8. Basım). Oxford University Press. 2019.
Clark M, Julmisse M, Marcelin N, Merry L, Tuck J, Gagnon AJ. Strengthening healthcare delivery in Haiti through nursing continuing education. Int Nurs Rev. 2015;62(1):54-63. doi:10.1111/inr.12165
World Health Organization (WHO) . Strengthening nursing and midwifery. In Sixty fourth World Health Assembly. World Health Organization, Geneva.2011 pp. 1–4. (29/07/2024 tarihinde https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA64/A64_R7-en.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
Yeo M, Moorhouse A, Khan P, Rodney P. Concepts and Cases in Nursing Ethics (4. Basım). Broadview Press. 2020.
Maaitah RA, AbuAlRub RF. Exploration of priority actions for strengthening the role of nurses in achieving universal health coverage. Rev Lat Am Enfermagem. 2017;25:e2819. Published 2017 Jan 30. doi:10.1590/1518-8345.1696.2819
Butts JB, Rich KL. Nursing ethics: Across the curriculum and into practice. Jones & Bartlett Learning.2022
Grace PJ, Peter E, Lachman VD, Johnson NL, Kenny DJ, Wocial LD. Professional responsibility, nurses, and conscientious objection: A framework for ethical evaluation. Nurs Ethics. 2024;31(2-3):243-255. doi:10.1177/09697330231180749
Choe K, Kang Y, Park Y. Moral distress in critical care nurses: a phenomenological study. J Adv Nurs. 2015;71(7):1684-1693. doi:10.1111/jan.12638
Haahr A, Norlyk A, Martinsen B, Dreyer P. Nurses experiences of ethical dilemmas: A review. Nurs Ethics. 2020;27(1):258-272. doi:10.1177/0969733019832941
Gastmans C. Dignity-enhancing nursing care: a foundational ethical framework. Nurs Ethics. 2013;20(2):142-149. doi:10.1177/0969733012473772
Grace PJ, Uveges MK. Nursing ethics and professional responsibility in advanced practice. Jones & Bartlett Learning. 2023
Yulianto P, Awaludin S. Ethical principles of autonomy for patients receiving care in the Intensive Care Unit (ICU): A concept analysis. Journal of Holistic Nursing Science. 2024; 11(1), 19-27. doi:10.31603/nursing.v11i1.10155
Türk Hemşireler Derneği (THD). Hemşireler İçin Etik İlke ve Sorumluluklar. 2009. (10/04/2024 tarihinde https://www.thder.org.tr/uploads/files/hemsire-brosur.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Burkhardt MA, Nathaniel AK. (2019). Ethics & issues in contemporary nursing. (4. Basım) Elsevier Health Sciences.
Munyaradzi M. Critical reflections on the principle of beneficence in biomedicine. Pan Afr Med J. 2012;11:29.
Robichaux C, Sauerland J. Health care quality and ethics: Implications for practice and leadership. Perioperative Nursing Clinics. 2012;7(3):333–342. doi: 10.1016/j.cpen.2012.06.002.
Cheraghi R, Valizadeh L, Zamanzadeh V, Hassankhani H, Jafarzadeh A. Clarification of ethical principle of the beneficence in nursing care: an integrative review. BMC Nurs. 2023;22(1):89. Published 2023 Mar 30. doi:10.1186/s12912-023-01246-4
Burkhardt MA, Nathanial AK. Çağdaş Hemşirelikte Etik. (Çev. Ed: Alpar ŞE, Bahçecik N, Karabacak Ü.) 1. Basım. İstanbul: İstanbul Medikal Yayıncılık Sağlık ve Yayıncılık Hiz. Tic. Ltd. Şti;2013
Bifarin O, Stonehouse D. Beneficence and non-maleficence: collaborative practice and harm mitigation. British Journal of Healthcare Assistants. 2022; 16(2): 70-74. https://doi.org/10.12968/bjha.2022.16.2.70
Nelson WA, Gardent PB, Shulman E, Splaine ME. Preventing ethics conflicts and improving healthcare quality through system redesign. Qual Saf Health Care. 2010;19(6):526-530. doi:10.1136/qshc.2009.038943
Bathaie FS, Larijani BA, Farzadfar F, Nedjat S, Emami-Razavi SH, Kadivar M, et al. Provision of healthcare services for children in Iran: common ethical principles and obstacles to successful implementation. Acta Medica Iranica. 2018;56(7):457-464
Kılıç G, Polat Ü. Yoğun Bakımda Tartışmalı Bir Uygulama: Fiziksel Kısıtlama. Türk Hemşireler Derneği Dergisi. 2021; 2(1):66-76.
Dündar T, Aksu H. Kordon Kanı Bankacılığı ve Etik. Turkiye Klinikleri J Med Ethics. 2019;27(1):73-77. 10.5336/mdethic.2018-62251
Oğuz YN, Tepe H, Büken NÖ, Kucur DK. Biyoetik Terimleri Sözlüğü. (1. Basım). Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu;2005.
Türk Dil Kurumu. Güncel Türkçe sözlük. 2024. https://sozluk.gov.tr/
Ersoy N, Aydın E. Tıbbi Etik'te "Yararlılık İlkesi". Turkiye Klinikleri J Med Ethics. 1994;2(2):57-60
Welford C, Murphy K, Rodgers V, Frauenlob T. Autonomy for older people in residential care: a selective literature review. Int J Older People Nurs. 2012;7(1):65-69. doi:10.1111/j.1748-3743.2012.00311.x
Sassen B. Improving Person-Centered Innovation of Nursing Care: Leadership for Change. Springer Nature. 2023
Ethikrat, D. 2020. Benevolent coercion-tensions between welfare and autonomy in professional caring relationships. German Ethics Council. (12/07/2024 tarihinde https://www.ethikrat.org/fileadmin/Publikationen/Stellungnahmen/englisch/opinion-benevolent-coercion.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Podgorica N, Shabani Z, Müller AW, Kraja J, Deufert D, Perkhofer S. Patient Autonomy. Decision-making and Cultural Impact in Elder Care in Albania. Open Access Maced J Med Sci. 2022; 10(G), 560-568. https://doi.org/10.3889/oamjms.2022.9393
Oktay EA. (2020). Ortopedi ve Travmatoloji uygulamaları açısından aydınlatılmış onam. TOTBİD Dergisi. 2020; (19):38-50. https://doi.org/10.14292/totbid.dergisi.2020.07
Türkiye Cumhuriyeti Anayasası. 1982. (20/07/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2709&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5. adresinden ulaşılmıştır).
Türk Medeni Kanunu. 2001. (19/07/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4721&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5. adresinden ulaşılmıştır).
Beauchamp TL, Childress JF. Biyomedikal etik prensipleri. Çev. MK Temel. İstanbul: Pınarbaşı Matbaacılık; 2017.
Gupta UC. Informed consent in clinical research: Revisiting few concepts and areas. Perspect Clin Res. 2013;4(1):26-32. doi:10.4103/2229-3485.106373
Strini V, Schiavolin R, Prendin A. The Role of the Nurse in Informed Consent to Treatments: An Observational-Descriptive Study in the Padua Hospital. Clin Pract. 2021;11(3):472-483. Published 2021 Jul 29. doi:10.3390/clinpract11030063
Hall DE, Prochazka AV, Fink AS. Informed consent for clinical treatment. CMAJ. 2012;184(5):533-540. doi:10.1503/cmaj.112120
Roberts LW. Informed consent and the capacity for voluntarism. Am J Psychiatry. 2002;159(5):705-712. doi:10.1176/appi.ajp.159.5.705
Dempski, K. Informed consent. In S. J. Westrick & K. Dempski (Eds.), Essentials of nursing law and ethics (pp. 77–83). Jones and Bartlett Publishers; 2009.
Dunn LB, Jeste DV. Enhancing informed consent for research and treatment. Neuropsychopharmacology. 2001;24(6):595-607. doi:10.1016/S0893-133X(00)00218-9
Millum J, Bromwich D. Understanding, communication, and consent. Ergo, an Open Access Journal of Philosophy. 2018; 5 (2):45–68. doi:10.3998/ergo.12405314.0005.002.
World Health Organization (WHO). The Process of Obtaining Informed Consent. (28/07/2024 tarihinde https://www.who.int/docs/default-source/ethics/process-seeking-if-printing.pdf?sfvrsn=3fac5edb_4. adresinden ulaşılmıştır).
Önal FG. Pandemiden Sonra Adalet İlkesinin Kapsamı Üzerine Bir Değerlendirme. Türkiye Biyoetik Dergisi.2022; 8(2), 59-69.
Orb A, Eisenhauer L, Wynaden D. Ethics in qualitative research. J Nurs Scholarsh. 2001;33(1):93-96. doi:10.1111/j.1547-5069.2001.00093.x
Kuçuradi İ. Adalet kavramı. Güriz A, editör. Adalet Kavramı. 4. Baskı. Ankara: Türkiye Felsefe Kurumu Yayınları; 2013.
Aristoteles. Nikomakos'a Etik. (Çev. Babür, S.) 10. Basım. Ankara: BilgeSu Yayıncılık; 2020.
Erdoğan M. Adalet ve eşitlik. Muhafazakâr Düşünce. 2008; 4(15):9-22.
Çeçen A. Adalet kavramı. 5. Basım. Astana Yayınları; 2020.
Tuna Oran N, Yüksel E. Kültürlerarası hemşirelik ve etik. Turkiye Klinikleri J Public Health Nurs-Special Topics. 2015;1(3):7-13
Kangasniemi M. Equality as a central concept of nursing ethics: a systematic literature review. Scand J Caring Sci. 2010;24(4):824-832. doi:10.1111/j.1471-6712.2010.00781.x
ICN. Code of ethics for nurses 2021. ( 17/07/2024 tarihinde https://www.icn.ch/sites/default/files/2023-06/ICN_Code-of-Ethics_EN_Web.pdf. adresinden ulaşılmıştır).
Grace PJ. Patient safety and the limits of confidentiality. Am J Nurs. 2004;104(11):33-37. doi:10.1097/00000446-200411000-00021
Allen AL. Privacy in health care. In: WT Reich, ed. Encyclopedia of Bioethics. Macmillan; 1995: 2064-2073.
Geiderman JM, Moskop JC, Derse AR. Privacy and confidentiality in emergency medicine: obligations and challenges. Emerg Med Clin North Am. 2006;24(3):633-656. doi:10.1016/j.emc.2006.05.005
Brenner JM, Delpier MY, Simon JR, et al. Privacy and confidentiality of emergency department patient information: Contemporary considerations and challenges. J Am Coll Emerg Physicians Open. 2024;5(2):e13130. Published 2024 Mar 13. doi:10.1002/emp2.13130
T.C. Sağlık Bakanlığı. Sağlık Bakanlığı Hasta Hakları Yönetmeliği. (20/07/2024 tarihinde https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=4847&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 adresinden ulaşılmıştır).
İzgi MC. Mahremiyet kavramı bağlamında kişisel sağlık verileri. Türkiye Biyoetik Dergisi. 2014;1(1):25-37.
Koçak DY, Beji NK, Duman NB. Prenatal tanı yöntemlerinde etik yaklaşım. Hemşirelik Akademik Araştırma Dergisi. 2015;1(2):86-90.
Gündüz N, Altıntaş S. Hasta Mahremiyetine Yönelik Sağlıkta Kalite Standartlarının Hastane Çalışanları Üzerinde Algılarının Ölçülmesi. Sağlıkta Performans Ve Kalite Dergisi. 2019; 16(1):11-30.
Onat G, Bay F. Sağlık profesyoneli kadınların doğum korkularını nasıl dönüştürebilir ? Holistik bakım örneği. KTO Karatay Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2020; 1(2): 39–51.
Yousefi Maghsoudbeiki H, Naderi M, Tajmiri M, Daryabeigi R. Privacy as an aspect of human dignity in nursing. J Educ Ethics Nurs. 2014; 2(4): 21-27.
Kangasniemi M, Pakkanen P, Korhonen A. Professional ethics in nursing: an integrative review. J Adv Nurs. 2015;71(8):1744-1757. doi:10.1111/jan.12619
Appleyard WJ, Christodoulou GN, León-Correa FJ. (2023). Human Rights, Ethics and Values in Person Centered Medicine. In Person Centered Medicine (pp. 65-83). Cham: Springer International Publishing. doi:10.1007/978-3-031-17650-0_4
