Eğitim Politikalarında Temel Kavramlar
Özet
Eğitim, bireylerin planlı ve sistematik bir biçimde yetiştirilmesini amaçlayan bir süreç olarak tanımlanabilir. Bu süreç, devletlerin benimsediği eğitim felsefesi ve toplumda görmek istedikleri insan profiline bağlı olarak biçimlenmekte ve eğitim politikalarına dönüşmektedir. Eğitim politikası; ülkelerin ekonomik, sosyal ve kültürel yapıların etkisiyle şekillenen, çok boyutlu ve dinamik bir alandır. Etkili bir eğitim politikası, Nasıl bir insan yetiştirilmeli? Bu birey hangi bilgi, beceri ve değerlerle donatılmalı? gibi temel sorulara yanıt verecek şekilde tasarlanmalıdır. Bu bağlamda, eğitim politikaları yalnızca eğitim programı düzenlemeleriyle sınırlı kalmamalı; aynı zamanda bireylerin bilişsel, duyuşsal ve sosyal yönlerini geliştirecek biçimde şekillendirmelidir. Hem ulusal hem de uluslararası düzeyde başarıyı hedefleyen ülkeler, eğitim sistemini çok yönlü ve kapsayıcı bir bakış açısıyla düzenlemelidir. Bu çok boyutlu yaklaşım, eğitimde nitelik ve eşitliği sağlamanın yanı sıra, toplumsal gelişmenin sürdürülebilirliğine de katkı sağlayacaktır. Bu bölümde politika ve eğitim politikası kavramları, eğitim politikalarının varlığı ve gerekliliği, ekonomik ve sosyolojik perspektiflerden eğitim politikaları ve günümüzde eğitim politikalarına ilişkin inceleme ve değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Referanslar
Adem, M. (1997). Ulusal eğitim politikamız nasıl olmalıdır? Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 52(1), 51-65.
Akça, Y., Şahan, G., & Tural, A. (2017). Türkiye’nin kalkınma planlarında eğitim politikalarının değerlendirilmesi. Uluslararası Kültürel ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, 3(Special Issue 2), 394-403.
Aksit, N. (2007). Educational reform in Turkey. International Journal of Educational Development, 27(2), 129-137. https://doi.org/10.1016/j.ijedudev.2006.07.011
Akyüz, Ü. (2009). Siyaset ve ahlak. Yasama dergisi, (11), 93-129.
Altundemir, M. E. (2008). Eğitim harcamalarında Türkiye ve OECD ülkeleri. Uludağ Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 27(2), 51-70.
Avcı, M. G., & Kıran, E. (2021). Toplumsal değişme, yetişkin eğitimi ve sosyoloji. Milli Eğitim Dergisi, 50(230), 835-856.
Ayaz, M. F. (2015). Turgut Özal dönemi eğitim politikaları ve günümüze yansımaları. Akademik Bakış Uluslararası Hakemli Sosyal Bilimler Dergisi, (50), 325-338.
Bakır Arabacı, İ. (2011). Türkiye'de ve OECD ülkelerinde eğitim harcamaları. Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 10(35), 100-112.
Balay, R. (2004). Küreselleşme, bilgi toplumu ve eğitim. Ankara Üniversitesi Eğitim Bilimleri Fakültesi Dergisi, 37(2), 61-82.
Başaran, N. (2023). Kamu eğitim harcamalarının gelir dağılımına etkisi: OECD ülkeleri üzerine bir uygulama. Uluslararası Ekonomi İşletme ve Politika Dergisi, 7(2), 278-294.
Çakır, C. (2017). Geçmişten günümüze Türk eğitim sistemindeki gelişmeler: Bir kamu politikası aktörü olarak milli eğitim şuraları özelinde bir değerlendirme. Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 9(2), 31-48.
Çam Tosun, F. (2021). Türk eğitim politikalarında sosyal adalet ve eşitlik. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 5(3), 348-368.
Cansever, B. A. (2009). Avrupa Birliği eğitim politikaları ve Türkiye’nin bu politikalara uyum sürecinin değerlendirilmesi. International Online Journal of Educational Sciences, 1(1), 222-232.
Cinel, E. A. (2021). Türkiye’de eğitim harcamaları ve sürdürülebilir büyüme ilişkisi. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 8(2), 210-227.
Colebatch, H. K. (2009). Policy: Concepts in the social sciences (3th ed). Open University Press.
Demirel, M. (2022). Three essays on the effects of education policies on education and labor market outcomes in Turkey. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Bilkent Üniversitesi.
Demirel, S., & Akbaş, E. (2022). Suriyeli göçmen çocuklara yönelik eğitim çalışmaları kapsamında şartlı eğitim yardımı programı. Uluslararası Anadolu Sosyal Bilimler Dergisi, 6(3), 1056-1073.
Dışişleri Bakanlığı (2024). Lüksemburg ülke künyesi. https://www.mfa.gov.tr/luksemburg-kunyesi.tr.mfa
Dye, T. (1992). Understanding public policy (7th edt.). Englewood Cliffs, Prentice-Hall.
Emin, M. N. (2016). Türkiye’deki Suriyeli çocukların eğitimi: Temel eğitim politikaları. 153, SETA. https://file.setav.org/Files/Pdf/20160309195808_turkiyedeki-suriyeli-cocuklarin-egitimi-pdf.pdf
Erdem, H. H. (2021). Eğitim ve kültür devriminin iki öncü ismi: İsmail Hakkı Tonguç ve Hasan-Ali Yücel. Tebeşir, 15, 13-14.
Eren, E. (2018). Ulus devletlerde toplumsal, kültürel ve siyasi bir etmen olarak kimlik algısı: Türkiye bağlamında ulusal kimlik merkezli dil ve eğitim politikaları. Electronic Turkish Studies, 13(22), 225-237. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.
Erol, E. & Çetin, M. (2020). TBMM milletvekillerinin Türk eğitim politikalarına yönelik algılarının incelenmesi, Turkish Studies-Education, 15(3), 1829-1856. https://dx.doi.org/10.29228/TurkishStudies.43336
Ertürk, S. (2016). Eğitimde program geliştirme. EDGE Akademi.
Erzin, E. (2021). Cumhuriyet’in ilk dönemi eğitim politikalarının kültürleme etkisi. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Ticaret Üniversitesi.
Eurydice. (2023, Eylül). Temel prensipler ve ulusal politikalar. https://eurydice.eacea.ec.europa.eu/tr/national-education-systems/turkiye/temel-prensipler-ve-ulusal-politikalar
Gedikoğlu, T. (2005). Avrupa birliği sürecinde Türk eğitim sistemi: Sorunlar ve çözüm önerileri. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 1(1), 66-80.
Güçlü, M. (2018). Eğitimin politik temelleri. Gülay Ekici (Ed.), Eğitime Giriş içinde (s. 311-335). Vizetek.
Gürol, M., Bavlı, B., & Bakış, T. (2015). Eğitim politikaları bağlamında eğitim programlarının değerlendirilmesi. Arife Gümüş (Ed.), Türkiye'de Eğitim Politikaları içinde (s. 351-367). Nobel Yayın Dağıtım.
Hamarat E. (2019). 21. yüzyıl becerileri odağında Türkiye’nin eğitim politikaları. SETA https://www.setav.org/assets/uploads/2019/04/272A.pdf
İçli, G. (2001). Eğitim, istihdam ve teknoloji. Pamukkale Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 9(9), 65-71.
Kapani, M. (2021). Politika bilimine giriş. (60. Baskı). Serbest Kitaplar.
Karataşer, B. (2017). Sultan II. Abdülhamid dönemi eğitim politikası hakkında bir değerlendirme. The Journal of Academic Social Science Studies, 57, 423-434. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS7041
Karataşer, B. (2019). İkinci Abdülhamid dönemi eğitim politikası. The Journal of Academic Social Science Studies, 4(57), 423-434. DOI: 10.9761/JASSS7041
Karatay, Z., & Emini, F. T. (2022). Kamu politikası analizi: İlköğretim eğitim politikaları. Management and Political Sciences Review, 4(2), 108-128. https://doi.org/10.57082/mpsr.1184261
Kartal, S. (1980). Türkiye’de eğitim politikalarının dönüşümü: 1980 ve sonrası. Avrasya Sosyal ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 7(9), 1-18.
Kaya, Y. K. (2015). İnsan yetiştirme düzenimiz: Politika, eğitim, kalkınma. Pegem Akademi Yayıncılık.
Kesikoğlu, F. ve Öztürk, Z. (2013). Relationship between human capital and economic growth: Panel causality analysis for selected OECD countries. Journal of Economic and Social Studies, 3(1), 153-162.
Kılıç, M. (2021). Pandemi döneminde dijital eğitim teknolojisinin dönüştürücü etkisi bağlamında eğitim hakkı ve eğitim politikaları. Yükseköğretim Dergisi, 11(1), 25-37.
Koca, H., Yakar, A., Dev, F., & Şen, G. (2024). TIMSS ve PISA verileri üzerinden Türkiye'nin eğitim performansının gelişiminin analizi. Ulusal Eğitim Dergisi, 4(2), 644-660. https://doi.org/10.5281/zenodo.10668504
Koyuncu, A. A. (2019). Türkiye’nin uluslararası öğrenci politikası. Osman Akgül (Ed.), Uluslararası Öğrencilik: Entegrasyon, İstihdam ve Politika içinde (s.9-22), İlke Yayıncılık.
Küçüker, E. (2010). Türkiye’de eğitim planlaması neyi hedefliyor? In International Conference on New Trends in Education and Their Implications, 11(13), 153-157.
Kuloğlu, M. E. (2022). Türkiye’de eğitim politikaları alanındaki güncel lisansüstü tezlerin bibliyometrik profili. Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi (AUJEF), 6(1), 78-91. https://doi.org/10.34056/aujef.952815
Küpeli, B., & Karataş, S. (2023). Türk eğitim sistemi politikaları ve uygulamalarına ilişkin emekli eğitim yöneticilerinin görüşleri: Bir öznel yaşantı araştırması (fenomenoloji). Journal of Innovative Research in Social Studies, 6(1), 37-81. https://doi.org/10.47503/jirss.1262210
Levinson, B. A., Sutton, M., & Winstead, T. (2009). Education policy as a practice of power: Theoretical tools, ethnographic methods, democratic options. Educational policy, 23(6), 767-795. https://doi.org/10.1177/0895904808320676
Lynch, K., & Baker, J. (2005). Equality in education an equality of condition perspective. Theory and Research in Education, 3(2), 131-164. https://doi.org/10.1177/1477878505053298
McNeely, C. L. (1995). Prescribing national education policies: The role of international organizations. Comparative education review, 39(4), 483-507.
Merey, Z., & Kaymakcı, S. (2018). Millî Eğitim Şûraları’nda vatandaşlık, demokrasi ve insan hakları eğitimine ilişkin alınan kararların değerlendirilmesi. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 819-854. http://dx.doi.org/10.23891/efdyyu.2018.88
Milli Eğitim Bakanlığı MEB. (2024a). Mesleki ve teknik eğitim politika belgesi. https://mtegm.meb.gov.tr/www/mesleki-ve-teknik-egitim-politika-belgesi-yayimlandi/icerik/3548 01.12.2024
Millî Eğitim Bakanlığı MEB. (2024b). TIMSS 2023 Türkiye raporu. https://odsgm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2024_12/04111224_timss_2023_rapor_0412.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı MEB. (1973). Milli Eğitim Temel Kanunu. Resmi Gazete, Tarih: 24.06.1973 Sayı: 14574
Milli Eğitim Bakanlığı MEB. (1996). XV. Millî eğitim şûrası. https://ttkb.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_09/29165430_15_sura.pdf
Milli Eğitim Bakanlığı MEB. (2013). Eğitim politikası genel görünümü: Türkiye. https://mtegm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2016_03/10103823_15024414_eitimpolitikasgenelgrnmtrkiye.pdf
Moutsios, S. (2010). Power, politics and transnational policy‐making in education. Globalisation, Societies and Education, 8(1), 121-141. https://doi.org/10.1080/14767720903574124
Neycheva, M. (2014). The role of education for the economic growth of Bulgaria. Economics, Management, and Financial Markets, 9(1), 182-190.
Nizamoğlu, A. V. (2022). Suriyeli öğrencilerin Türk eğitim sistemine entegrasyonu ve PİKTES projesi. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 6(27), 80-100. https://doi.org/10.52096/usbd.6.27.07
OECD (2011). Lessons from PISA for the United States, Strong Performers and Successful Reformers in Education, OECD Publishing. http://dx.doi.org/10.1787/9789264096660-en
OECD (2022), Value for money in school education: Smart ınvestments, quality outcomes, equal opportunities, OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/f6de8710-en
OECD (2023). Eğitime Yönelik Kamu Harcamaları. 05.11.2024. https://data.oecd.org/eduresource/publicspending-on-education.htm#indicator-chart.
OECD (2025). Education GPS. http://gpseducation.oecd.org
Özcan, A. S. (2018). Çokkültürlülük bağlamında Türkiye’nin Suriyeli öğrencilere yönelik eğitim politikası. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 4(1), 17-29. https://doi.org/10.25272/j.2149-8385.2018.4.1.02
Özdemir, M., & Aypay, A. (2022). Türkiye’de bulunan geçici koruma altındaki Suriyeli öğrencilere yönelik eğitim politikaları: Retrospektif bir değerlendirme. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(2), 577-602. https://doi.org/10.33711/yyuefd.1100730
Özgan, H. (2016). Eğitim politikasına ilişkin temel kavramlar. Betül Balkar ve Habib Özgan (Editörler), Küreselleşen Eğitim Politikası içinde (s.1-16). Pegem Akademi.
Pekdoğan, A., Aydın, H., Kahraman, B., Öner, E., Çaçan, K., & Yorulmaz, H. (2023). Avrupa birliği eğitim politikaları ve Türk eğitim sistemine etkileri. International Journal of Social and Humanities Sciences Research (JSHSR), 10(97), 1504-1513. https://doi.org/10.5281/zenodo.8196819
Pekel, E. (2019, Mart). Eğitim ve istihdam ilişkisinin değerlendirilmesi. XI. International Balkan and Near Eastern Social Sciences Congress Series. Tekirdağ.
Polat, S. (2007). Eğitim politikalarının sosyal adalet açısından sonuçları konusunda yönetici ve öğretmen görüşleri. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Ankara Üniversitesi.
Sağlam, M., Özüdoğru, O. F., & Çıray, F. (2011). Avrupa Birliği eğitim politikaları ve Türk Eğitim Sistemi’ne etkileri. Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 8(1), 87-109.
Sarıbaş, S., & Babadağ, G. (2015). Temel eğitimin temel sorunları. Anadolu Eğitim Liderliği ve Öğretim Dergisi, 3(1), 18-34.
Şimşek, U., Küçük Turgut, B., & Topkaya, Y. (2012). Cumhuriyet dönemi eğitim politikalarının ideolojik temelleri. International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 2809-2823.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı. (2023). On ikinci kalkınma planı (2024-2028). https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2023/12/On-Ikinci-Kalkinma-Plani_2024-2028_11122023.pdf
Sylwester, K. (2002). Can education expenditures reduce income inequality? Economics of Education Review, 21(1), 43-52.
Taş, H. (2023). Türk eğitim sisteminde denetim alt sisteminin yapılanma sorunsalı ve bir model önerisi. Eğitim ve İnsani Bilimler Dergisi: Teori ve Uygulama, 14(27), 169-196. https://doi.org/10.58689/eibd.1194319
Taş, U., & Yenilmez, F. (2008). Türkiye’de eğitimin kalkınma üzerindeki rolü ve eğitim yatırımlarının geri dönüş oranı. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(1), 155-186.
Terzi, Ç. (2005). Uyum sürecinde Türkiye eğitim politikalarının Avrupa Birliği eğitim politikaları doğrultusunda değerlendirilmesi. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Anadolu Üniversitesi.
Tuncay, A., Dönmez, Y., Meral, O., & Okay, H. (2024). Milli eğitim yönetiminde eğitim politikası analiz sürecini uygulamaya dönüştürme. Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 8(33), 214-229. https://doi.org/10.52096/usbd.8.33.15
Tural, N., & Karakütük, K. (1991). Eğitim politikası. Eğitim ve Bilim, 15, 16–24.
Türk Dil Kurumu TDK. Politika. https://sozluk.gov.tr/
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK. (2023a). Eğitim harcamaları istatistikleri, 2022. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Egitim-Harcamalari-Istatistikleri-2022-49574
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK. (2023b). Ulusal veri sayfası. https://data.tuik.gov.tr/Search/Search?text=young
Türkiye İstatistik Kurumu TÜİK. (2024). Popüler istatistikler-2024.https://www.tuik.gov.tr/
Uçkaç, A. (2019). Neoliberalizm ve küreselleşmenin eğitim üzerindeki etkisi. Mülkiye Dergisi, 43(4), 785-809.
UNESCO Türkiye Milli Komisyonu. (2021). Eğitim (ED) komisyonu raporu. https://www.unesco.org.tr/Home/Page/1759?slug=E%C4%9Fitim%20Komisyonu%20Raporu%20
Ural, A. (2021). Bir bilim dalı olarak eğitim politikası. Pegem Akademi Yayıncılık.
Uyanık, E. (2009). II. Meşrutiyet dönemi'nde toplumsal mühendislik aracı olarak eğitim: İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin eğitim politikaları (1908-1918). Amme İdaresi Dergisi, 42(2), 67-88.
Viennet, R., & Pont, B. (2017). Education policy implementation: A literature review and proposed framework. OECD Education Working Papers, 162. https://dx.doi.org/10.1787/fc467a64-en
Wedel, J. R., Shore, C., Feldman, G., & Lathrop, S. (2005). Toward an anthropology of public policy. The ANNALS of the American Academy of Political and Social Science, 600(1), 30-51. DOI: g10.1177/0002716205276734
Werner, J. & K. Wegrich. (2006). Theories of the policy cycle. Fischer, F., G. Miller and M. Sidney (Eds.), Handbook of Public Policy Analysis in (pp.43-62), CRC Press, Boca Raton. http://dx.doi.org/10.1201/9781420017007.pt2.
Wilson, H. E. (1978). Social engineering in Singapore: Educational policies and social change, 1819-1972. Institute of Southeast Asian Studies. Singapore University Press.
Yerli, G. D. (2023). Neo liberal politikaların eğitim alanına ve Türk eğitim sistemine yansımaları. SSD Journal, 8(39), 128-137. http://dx.doi.org/10.31567/ssd.1015
Yeşilbağ, Y. (2021). Eğitim planlaması, ekonomisi ve politikasıyla ilgili genel oldu ve temel kavramlar. Şenay Sezgin Nartgün ve Türkan Argon (Editörler), Eğitim Perspektifinden Planlama Ekonomi ve Politika içinde (ss. 1-36). Pegem Akademi.
Yıldız, O., & Yıldız, T. (2016). Türkiye Cumhuriyeti eğitim politikaları. Eğitim ve Toplum Araştırmaları Dergisi, 3(1), 24-41.
Yolcu, H. (2021). Uluslararası örgütler ve eğitim: Unesco ve Unicef örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (57), 273-305. http://dx.doi.org/ 10.21764/maeuefd.796852
Yöntem, E. (2023). Yükseköğretimde değişen eğitim politikaları bağlamında kalite güvencesi: İngiltere, Kore ve Türkiye üzerine bir analiz. Yayımlanmamış Doktora Tezi. Kırıkkale Üniversitesi.
Yükseköğretim Kurulu (YÖK). (2021, Aralık). 2030'a doğru yükseköğretim politikaları. https://www.yok.gov.tr/Sayfalar/Haberler/2021/2030-a-dogru-yuksekogretim-politikalari.aspx
