Adölesan ve Kontrasepsiyon
Özet
Adölesan dönem; 10-19 yaş aralığındaki bireyleri kapsamaktadır. Bu dönemdeki bireyler fizyolojik ve psikolojik değişiklerin beraberinde cinsel hayata erken başlamaktadırlar. Bu erken yaşanan cinsel birliktelikler genelde korunmasız olup; bu dönemdeki bireyler kontrasepsiyon kullanımı ve farkındalığı açısından yeterli bilgiye sahip değildir. Bunun nedenleri arasında adölesanların kontrasepsiyon ile ilgili doğru bilgi ve hizmete erişmede sıkıntı yaşamakta olup; bu bilgileri genel olarak güvenliğinden emin olunmayan çevreden veya dijital uygulamalardan sağlamaktadırlar. Bu dönemdeki bireylere sağlık profesyonellerinin kaliteli, kolay kabul edilebilir ve uygulanabilir olacak şekilde mahremiyetleri gözetilerek kontraseptif yöntemlere yönelik eğitimler vermesi gerekmektedir. Eğitimler verilirken de gelişen ve değişen dünyanın sağladığı imkânlar doğrultusunda yani dijital çağın getirdiği yenilikler çerçevesinde eğitimler verilebilir. Dijital ortamlarda sağlanan güvenilir ve kaliteli eğitimler sayesinde adölesanların istedikleri bilgiye istedikleri yerde zaman ve mekân sınırlaması olmadan ulaşabileceklerdir. Bu şekilde sağlanan eğitimler ile adölesanların kontraseptif yöntem kullanımına yönelik farkındalığı ve kabul edilebilirliklerini arttırma da etkili olabilecektir. Bu eğitimler ile istenmeyen gebelikler ve doğurganlık sayıları kontrol edilebilir. Aynı zamanda kontrolü sağlarken dijital araçlar ile adölesanlara bilgi ve danışmanlık hizmetleri sağlanabilir.
The adolescent period covers individuals between the ages of 10-19. Individuals in this period start sexual life early, accompanied by physiological and psychological changes. These early sexual intercourses are generally unprotected; individuals in this period do not have sufficient information in terms of contraceptive use and awareness. Among the reasons for this is that adolescents have difficulty accessing accurate information and services regarding contraception; they generally obtain this information from environments or digital applications that are not secure. Health professionals should provide quality, easily acceptable and applicable contraceptive methods to individuals in this period, while respecting their privacy. While providing training, training can be provided in line with the opportunities provided by the developing and changing world, that is, within the framework of the innovations brought by the digital age. Thanks to reliable and high-quality training provided in digital environments, adolescents will be able to access the information they want, wherever they want, without any time or space limitations. With the training provided in this way, it will also be effective in increasing the awareness and acceptability of adolescents regarding the use of contraceptive methods. With these trainings, unwanted pregnancies and fertility numbers can be controlled. At the same time, while providing control, information and consultancy services can be provided to adolescents with digital tools.
Referanslar
Civelek, E. Adolesan dönemi ve özkıyım girişimi. Türkiye Çocuk Hastalıkları Dergisi; 2019; 1: 1-2. doi:10.12956/tchd.542211.
WHO. Mental health of adolescents 2021.(05/07/2024 tarihinde https://www.who.int/health-topics/adolescent-health#tab=tab_2 adresinden ulaşılmıştır).
Dilmen, S. Adölesan gebelerin aile planlamasına yönelik tutumları ve kullandıkları kontraseptif yöntemler. Yüksek Lisans Tezi. Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü. 2019.
Tekgül, N., Göktay, G. A., Dirik, N., Karademirci, E. ve Ongel, K. Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Aile Hekimliği Kliniği, Alsancak gençlik danışmanlık ve sağlık hizmet merkezi örneği, ÇİDEM. Smyrna Tıp Dergisi; 2012; 2(5): 33-35.
Şen, E. ve Kavlak, O. Ü. Adölesanların kontraseptif yöntem bilgisi ve yöntem kullanımları: Sistematik İnceleme. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi; 2009; 11(1), 38-51.
Martin P, Alberti C, Gottot S, Bourmaud A, de La Rochebrochard E., Expert Opinions on Web-Based Peer Education Interventions for Youth Sexual Health Promotion: Qualitative Study. Journal of Medical Internet Research; 2020; 22(11): e18650. doı: 10.2196/18650.
Ejder Apay S, Nazik E, Özdemir F ve Pasinlioğlu T. Kadınların aile planlamasına ilişkin tutumlarının belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik ve Sağlık Bilimleri Dergisi; 2011; 13 (3):1-7.
Kocaöz, S., Peksoy, S. ve Atabekoğlu, C. S. Kadınların gebelikten önce kullandığı ve doğum sonrası dönemde kullanmayı tercih ettiği kontraseptif yöntemler. Balıkesir Sağlık Bilimleri Dergisi; 2013; 2 (1): 1-8.
Yörümez Dursun, A. Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Aile Hekimliği Üreme Sağlığı / Ailenin tüketilen polikliniğine sağladığı hizmetlerin değerlendirilmesi. Tıplandıta Uzmanlık. Akdeniz Üniversitesi / Tıp Fakültesi / Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı. . 2014.
Dijital Çağ Nedir? 2023. (19/07/2024 tarihinde https://cocuklaricingelecek.com/dijital-cag-nedir/ adresinden ulaşılmıştır.).
Taşkıran, A. Dijital çağda yükseköğretim. Açıköğretim Uygulamaları Ve Araştırmaları Dergisi; 2017; 3(1): 96-109.
Pandemi Dönemlerinde Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı (CSÜS) Hizmetleri: Toplum Temelli Hizmetler için Rehber 2021. ( 19/07/2024 tarihinde https://www.tapv.org.tr/wpcontent/uploads/2021/07/CISU_Rehber_Tasarimi_Dijital.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Tanabe M, Myers A, Bhandari P, et al. Family planning in refugee settings: findings and actions from a multi-country study. Conflict and Health; 2017; 11, 9. https://doi.org/10.1186/s13031-017-0112-2.
Dehlendorf C, Fox E, Sharma AE, et al. Birth control connect: a randomized trial of an online group to disseminate contraceptive information. Contraception; 2020; 101(6): 376-383. doi: 10.1016/j.contraception.2020.01.014.
Huang M, Gutiérrez-Sacristán A, Janiak E. et al. Contraceptive content shared on social media: an analysis of Twitter. Contraception and Reproductive Medicine; 2024; 9, 5. https://doi.org/10.1186/s40834-024-00262-2.
Yousef H, Al-Sheyab N, Al Nsour M, et al. Perceptions toward the use of digital technology for enhancing family planning services: focus group discussion with beneficiaries and key ınformative ınterview with midwives. Journal of Medical Internet Research; 2021; 23(7): e25947. doi: 10.2196/25947.
Kofinas JD, Varrey A, Sapra KJ, et al. Adjunctive social media for more effective contraceptive counseling a randomized controlled trial. Obstetricians and Gynecologists; 2014; 123 (4): 763-770. doı: 10.1097/AOG.0000000000000172.
ADSAD 2. Ulusal Ergen Sağlığı Kongresi, 2024. Güngör Uğurlucan, F.
TNSA. Nufüs ve sağlık araştırması 2018. (29/06./2024 tarihinde http://www.sck.gov.tr/wpcontent/uploads/2020/08/TNSA2018_ana_Rapor.pdf adresinden ulaşılmıştır.).
Cleland J, Conde-Agudelo A, Peterson H, et al. Contraception and health. Lancet; 2012; 380 (9837):149-56. doi: 10.1016/S0140-6736(12)60609-6.
Ahmed S, Li Q, Liu L, Tsui AO. Maternal deaths averted by contraceptive use: an analysis of 172 countries. Lancet. 2012; 380 (9837):111-25. doi: 10.1016/S0140-6736(12)60478-4.
Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planı (2024- 2028) ( (01/07/2024 tarihinde https://www.aile.gov.tr/ksgm/duyurular/kadinin-guclenmesi-strateji-belgesi-ve-eylem-plani-2024-2028/ Adresinde ulaşılmıştır.).
Kiani MA., Ghazanfarpour M. & Saeidi M. Adolescent pregnancy: a health challenge. International Journal of Pediatrics; 2019; 7: 9749-9752.
Riley T, Sully E, Ahmed Z, et al. Estimates of the Potential Impact of the COVID-19 Pandemic on Sexual and Reproductive Health In Low- and Middle-Income Countries. International perspectives on sexual and reproductive health; 2020;46: 73–76. https://doi.org/10.1363/46e9020.
Chandra-Mouli V, McCarraher DR, Phillips SJ, et al. Contraception for adolescents in low and middle income countries: needs, barriers, and access. Reproductive Health; 2014; 11: 1-8.
Dönmez HP, Dönmez A, Yeyğel Ç, vd. Kadınların gebelikten korunma yöntemlerine yönelik sosyal medya kullanım durumlarının incelenmesi. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Dergisi; 2023;20(3):494-502.
Oyediran KA, Makinde OA. & Adelakin O. The role of telemedicine in addressing access to sexual and reproductive health services in sub-Saharan Africa during the COVID-19 pandemic. African Journal of Reproductive Health; 2020; 24(2): 49-55. https://doi.org/10.1016/j.ajog.2020.05.022.
Haddad C, Malhab SB, Sacre H, et al. (2022). Factors related to pregnancy status and unwanted pregnancy among lebanese women during the COVID-19 lockdown: a cross-sectional study. Archives of Public Health; 2022; 80(1):1-8.
Jung AS, Haldane V, Neill R, et al. COVID-19 preparedness and response: ımplications for future pandemics: national responses to COVID-19: drivers, complexities, and uncertainties in the first year of the pandemic. British medical journal; 2021;375: e068954. doi: 10.1136/bmj-2021-068954.
Mustafa S, Zhang Y, Zibwowa Z, et al. COVID-19 Preparedness and Response Plans from 106 countries: a review from a health systems resilience perspective. Health Policy and Planning; 2022; 37(2):255-268. https://doi.org/10.1093/heapol/czab089.
We Are Social Global Dijital Raporu 2024. (24/09/2024 https://periscope.com.tr/we-are-social-global-dijital-2024-raporu/).
TÜİK. Bilim, Teknoloji ve Bilgi Toplumu 2023. (14/06/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Hanehalki-Bilisim-Teknolojileri-(BT)-Kullanim-Arastirmasi-2023-49407 adresinden ulaşılmıştır.
Fathizadeh P, Heidari H, Masoudi R, et al. Telenursing strategies in Iran: a narrative literature review. International Journal of Epidemiology and Health Sciences; 2020; 1: 1–15.
Stifani BM, Avila K. & Benfield NC. Telemedicine for contraceptive counseling during the COVID-19 pandemic: referral patterns and attendance at follow-up visits. Telemedicine and e-Health; 2022; ;28(10):1517-1524. https://doi.org/10.1089/tmj.2021.0498.
Hill BJ, Li L. & Brie A. Racial and ethnic disparities in family planning telehealth use during the onset of the COVID-19 response in Arkansas, Kansas, Missouri, and Oklahoma. Contraception; 2021; 104: 262–264.
Stifani BM, Avila K. & Levi EE. Telemedicine for contraceptive counseling: An exploratory survey of US family planning providers following rapid adoption of services during the COVID-19 pandemic. Contraception; 2021; 103(3): 157-162.
Zinke-Allmang A, Hassan R, Bhatia A, et al. Use of digital media for family planning information by women and their social networks in Kenya: A qualitative study in peri-urban Nairobi. Frontiers in Sociology; 2022; 4;7:886548. doi: 10.3389/fsoc.2022.886548. PMID: 35992509; PMCID: PMC9385981.
Habibov N, Zainiddinov H. Effect of TV and radio family planning messages on the probability of modern contraception utilization in post-Soviet Central Asia. The ınternatıonal journal of health plannıng and management; 2015; 32(1) :e17–38.
In:Taşkın, L (ed). Doğum ve Kadın Sağlığı Hemşireliği. Ankara: Sistem Ofis Matbaacılık; 2009. p. 527-545.
Aile planlaması, Katılımcı kitapçığı, Sağlık Bakanlığı, Ankara: 2009.
Todd, N., & Black, A. Contraception for Adolescents. Journal of clinical research in pediatric endocrinology; 2020; 12(Suppl 1), 28–40. https://doi.org/10.4274/jcrpe.galenos.2019.2019.S0003.
Apter D. Contraception options: Aspects unique to adolescent and young adult. Best practice & research. Clinical obstetrics & gynaecology; 2018; 48, 115–127. https://doi.org/10.1016/j.bpobgyn.2017.09.010).
Güvey H. Adölesanlarda Primer Dismenore Ve Tedavi Yaklaşımları. JGON. 2019;16(3):160-6.
Ulusal aile planlaması hizmet rehberi 2022. (25/06/2024 tarihinde https://www.istanbulsaglik.gov.tr/w/sb/halksag/belge/mevzuat/ulusaile_plan_hizmet_rehberi2_cilt.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Temel, S. & Özsoy, S. (2022). Kontrasepsiyon ve kadın cinselliği. Turkiye Klinikleri Obstetric-Women's Health and Diseases Nursing-Special Topics, 2022; 8(3): 34-49.
Family Planning - A global handbook for providers, 2022. (20/06/2024 tarihinde https://www.who.int/publications/i/item/9780999203705; https://www.tjod.org/wpcontent/uploads/2013/05/oral_kontrasepsiyon_kilavuzu.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Hotun Şahin N. ve Bilgiç D. Doğurganlığın Düzenlenmesi”.In: Kızılkaya Beji N (ed.) Kadın Sağlığı ve Hastalıkları. İstanbul: Nobel Tıp Kitapevi, 2022. p. 463-472.
Avcı N, Mecdi Kaydırak M et al. Özellikli Gruplarda ve Kronik Sağlık Sorunu Olan Bireylerde Kontrasepsiyon. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi. 2021;4(3):173-86.,
Özkan, S., Şentürk Erenel, A., et al. Özellikli Gruplarda Kontrasepsiyon Danışmanlığı. Süleyman Demirel Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2019; 10(2).
ACOG Committee Opinion No 710. Counseling adolescents about contraception. Obstet Gynecol 2017;130(2):486e7.
Abma, J. C. & Martinez, G. M. Sexual Activity and Contraceptive Use Among Teenagers in the United States, 2011-2015. National health statistics reports; 2017; (104), 1–23.
Kontraseptif yöntem kullanımı için tıbbi uygunluk kriterleri, Aile planlaması için bir DSÖ temel kaynağı. Sağlık Bakanlığı, 4.baskı, 2009. p. 15-79.
Rubinstein, M. L., Halpern-Felsher, B. L. et al. An evaluation of the use of the transdermal contraceptive patch in adolescents. The Journal of adolescent health: official publication of the Society for Adolescent Medicine; 2004; 34 (5), 395–401. https://doi.org/10.1016/j.jadohealth.2003.08.017.
Harel, Z., Riggs, S. et al. Adolescents' experience with the combined estrogen and progestin transdermal contraceptive method Ortho Evra. Journal of pediatric and adolescent gynecology; 2005; 18 (2), 85–90. https://doi.org/10.1016/j.jpag.2004.11.016.
Costa C.A., Pinheiro A.K.B., et al. Knowledge, attitude and practice of puerperal adolescents after an educational intervention on the mini contraceptive pill. Rev Lat Am Enfermagem. 2024 Oct 25; 32: e4350. doi: 10.1590/1518-8345.7227.4350. PMID: 39476136; PMCID: PMC11526300.
Black, A., Guilbert, E. et al. Canadian Contraception Consensus (Part 3 of 4): Chapter 8 - Progestin-Only Contraception. Journal of obstetrics and gynaecology Canada; 2016; 38 (3), 279–300. https://doi.org/10.1016/j.jogc.2015.12.003, Komite Görüşü No. 602: Depo Medroksiprogesteron Asetat ve Kemik Etkileri. Kadın Hastalıkları ve Doğum 123(6):s 1398-1402, Haziran 2014. | DOI: 10.1097/01.AOG.0000450758.95422.c8.
Bull, S. S., Posner, S. F. et al. Knowledge of, attitudes toward, and stage of change for female and male condoms among Denver inner-city women. Journal of urban health: bulletin of the New York Academy of Medicine; 2003; 80 (4), 658–666. https://doi.org/10.1093/jurban/jtg072.
Ott, M.A., Sucato, G.S. 2014). Ergenler için doğum kontrolü. Pediatri; 2014; 134 (4), e1257-e1281.
Özgü E, Yakut Hİ. Adolesan Kontrasepsiyon. JGON. 2015;12(5):191-3.
Kaya, A. E., Başbuğ, A. et al. Geç adölesan gebelikler, maternal ve fetal sonuçlar. Fam Pract Palliat Care; 2017; 2 (3), 22-7.
WHO. Sexual and Reproductive Health and Research (SRH) 2022. (07/07/2024 tarihinde https://www.who.int/teams/sexual-and-reproductive-health-and-research-(srh)/areas-of-work/adolescent-and-sexual-and-reproductive-health-and-rights adresinden ulaşılmıştır).
Öztürk H, Çeber E, Karaca Saydam B, et al. Doğum kontrol yöntemleri ve yenilikler. Hemşirelikte Araştırma Geliştirme Dergisi; 2004; 6(1): 86-97.
Tekgül N, Göktay GA, Dirik N, et al. Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Aile Hekimliği Kliniği, Alsancak gençlik danışmanlık ve sağlık hizmet merkezi örneği, ÇİDEM. Smyrna Tıp Dergisi; 2012; 2(5): 33-35.
Çınar N & Hıra S. Adölesan annelik. Journal of Human Rhythm; 2017; 3(1):15-19.
WHO. Adolescent pregnancy 2019. (20/06/2024 tarihinde https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/329883/WHO-RHR-19.15-eng.pdf adresinden ulaşılmıştır).
WHO. COVID-19 Strategic Preparedness and Response Plan Operational Planning Guideline 2021. (10/07/2024 tarihinde https://www.who.int/publications/m/item/covid-19-strategic-preparedness-and-response-plan-operational-planning-guideline adresinden ulaşılmıştır).
WHO. Mental health of adolescents 2021. (21/07/2024 tarihinde https://www.who.int//news-room/fact-sheets/detail/adolescent-mental-health/?gad_source adresinden ulaşılmıştır).
TÜİK. Doğum istatistikleri 2023. (21/07/2024 tarihinde https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Dogum-Istatistikleri-2023-53708 adresinden ulaşılmıştır).
Çıtak G. Adölesanlar ve Üreme Sağlığı Sorunları. Haliç Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2021: 93-100.
Nalbant H, Bulut A. Gençler ve Üreme Sağlığı, Aktüel Tıp Dergisi; 2011; 6(1):30-36.
Çakşak A. Ergenlerde Cinsel Eğitim. Ekonomik Kalkınma ve Sosyal Araştırmalar Enstitüsü Dergisi; 2018; 4(11): 498-504.
Çalışkan B.G., Doğan B. et al. Kırsal bölgede yaşayan kadınların aile planlaması yöntemi tercihlerine yaş ve eğitimin etkisi. Türkiye Aile Hekimliği Dergisi; 2014; 18 (4): 189-94.
