Adölesanlarda Cinsel Sağlık ve Eğitim Programları
Özet
Doğumdan önce başlayıp yaşam boyu devam eden ve bireylerin tüm özelliklerini yaşatan cinsellik içgüdüsel olduğu kadar öğrenilen bir süreçtir. Günümüzde, cinselliğin ve cinsel sağlığın bireylerin iyilik hali, genel sağlığı ve yaşam kalitesi açısından önemli olduğu kabul edilmektedir. Cinsellik ile ilgili eksik bilgiler erken yaşta cinsel aktivite, erken yaşta evlilik ve gebelik, aile planlaması yöntem kullanımını tercih etmeme, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar gibi birçok önlenebilir üreme sağlığı sorunlarının ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Adölesan dönemde yaşanan cinsel sağlık ve üreme sağlığı sorunları adölesan bireylerin hem mevcut hem de gelecekteki sağlık durumlarını olumsuz olarak etkilemektedir. Cinsel sağlığın ve üreme sağlığının korunabilmesi, geliştirilebilmesi ve sürdürülebilmesi için cinsellik ve cinsel sağlıkla ilgili doğru ve yeterli bir cinsel sağlık eğitimine ihtiyaç vardır. Eğitim ile gençlere cinsellikle ilgili, bilinçli, sağlıklı, saygılı seçimler yapmaları için bilgi beceri ile birlikte güvenli cinsel davranışlar kazandırmak, bireyin kendisine saygısını arttırmak amaçlanmalıdır. Cinsel sağlık eğitimine dair ilk bilgiler ailede verilmeye başlanmalı ve örgün eğitimle devam etmeli ve ulusal düzeyde hazırlanan programlarla desteklenmelidir.
Sexuality, which starts before birth and continues throughout life and provides all the characteristics of individuals, is an instinctive as well as a learned process. Today, it is accepted
that sexuality and sexual health are important for the well-being, general health and quality of life of individuals. Incomplete information about sexuality can cause many preventable reproductive health problems such as early sexual activity, early marriage and pregnancy, not preferring to use family planning methods, and sexually transmitted infections. Sexual and reproductive health problems experienced during adolescence negatively affect both the current and future health status of adolescent individuals. In order to protect, develop and sustain sexual and reproductive health, there is a need for accurate and sufficient sexual health education about sexuality and sexual health. Education should aim to provide young people with knowledge and skills, safe sexual behaviors and to increase the individual's self-esteem so that they can make conscious, healthy and respectful choices about sexuality. The first information about sexual health education should be given in the family and should continue with formal education and should be supported by programs prepared at the national level.
Referanslar
Özdemir A, Utkualp N, Palloş A. Physical and Psychosocial Effects of the Changes in Adolescence Period. International Journal of Caring Sciences. 2016; 9:(2), 722.
Esen E. Lise Öğrencilerine Yönelik Cinsel Sağlık Eğitimi Programının Geliştirilmesi, Uygulanması ve Değerlendirilmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Programı. Doktora Tezi. İzmir. 2015.
Akalın A, Bulut A, Gönenli Çokar H, Çokar M, Gürşimşek AI, Hamurcu H, Kalaça Ç, Kutluay Merdol T, Nalbant H, Oksal A, Ortaylı N, Özyurt BE. Öğretmen ve Öğretmen Adayları için Cinsel Sağlık Bilgileri Eğitimi. İstanbul. Akademik Bilimsel Araştırmalar Yayınevi; 1988.
Karademir S. 14-18 Yaş Arası Ergenlerde Benmerkezcilik Düzeyinin Bazı Değişkenler Açısından İncelenmesi. ÜsküdaR Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Çocuk Gelişimi Ana Bilim Dalı. Yüksek Lisans Tezi. İstanbul; 2020.
Topçuoğlu S. Ergenlerde Duygu Regülasyonu. İnteraktif Bilim: Disiplinlerarası Araştırma ve İncelemeler Dergisi. 2023; 1:(2).
Akbulut Ş, Kızılkaya Beji N. Adölesan Dönemi ve Cinsellik. Social, Mentality and Researcher Thinkers Journal. 2018; 4(14): 1178-1185.
Karabey S, Müftüoğlu N. Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği Türkiye Üreme Sağlığı Programı Bilgilendirme Dosyası – 7. 2007.
Zeren F, Gürsoy E. Neden Cinsel Sağlık Eğitimi. Düzce Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Dergisi. 2018; 8(1): 29-33.
Bozdemir N, Özcan S. Cinselliğe ve cinsel sağlığa genel bakış. Turkish Journal of Family Medicine and Primary Care. 2011; 5(4): 37-46.
Çayır G, Beji NK. Cinsel sağlık eğitimi. Androloji Bülteni. 2015; 17(62): 231-40.
Aslan E, Bektaş H, Başgöl Ş, Demir S, Irmak Vural P. Üniversite Oğrencilerinin Cinsel Sağlık Konusundaki Bilgi Duzeyleri ve Davranışları. STED, 2014; 23(5): 174-182
Bulut F, Gölbaşı Z. Adölesan Kızların Cinsellikle İlgili Konularda Anneleri İle Olan İletişimlerinin Değerlendirilmesi. Taf Preventive Medicine Bulletin. 2009; 8(1): 27-36.
Karabulutlu Ö, Kılıç, M. Üniversite Öğrencilerinin Cinsel Sağlık Ve Üreme Sağlığı Hakkındaki Bilgi Düzeylerinin Belirlenmesi. Anadolu Hemşirelik Ve Sağlık Bilimleri Dergisi. 2011; 14(2): 39-45.
Çıtak G. Adölesanlarda Üreme Sağlığı Sorunları ve Eğitimin Önemi. Haliç Üniv Sağ Bil Dergisi. 2021; 93-100.
Gölbaşı, Z., (2005) Adölesan Dönem Üreme Sağlığı Sorunları ve Etkileyen Faktörler, Atatürk Üniv. Hemşirelik Yüksekokulu Dergisi, 8:(1).
Toprak, D., Özceylan, G., (2020). Adölesan üreme sağlığına genel bakış-sık karşılaşılan sorunlar. Türkiye Klinikleri, 1. Baskı. Ankara, 49- 54.
Oğul. Z., (2021). Adölesan ve Gençlerde Cinsel Sağlık Üreme Sağlığı: Etkileyen Faktörler ve Sorunlar, Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi, 7(2);149-165.
Bayram Değer V. Balçı E. Adölesan Dönemde Üreme Sağlığı, Cinsellik ve Cinsel Eğitimin Önemi. Turkish Studies. 2018; 13(4): 1423-1448.
Weny K. The State of Adolescent Sexual and Reproductive Health. Journal of Adolescent Health. 2019; 65:(3), 15.
Mcateer J, Jepson R, Hogg E, Anand N. Physiology of adolescent sexual behavior: A systematic review. Cogent Social Sciences. 2017; 3:(1).
Bekmezci E, Meram HM. Adölesan Cinselliği: Uluslararası Ve Ulusal Durum. Androloji Bülteni. 2020; 22: 244−248.
Kapısız SG, Dedeoglu Z. Adolescent pregnancies and legal issues. Turk J Womens Health Neonatol. 2020; 2(2): 41-46.
Şenoğlu A, Çoban A, Karaçam Z. İstenmeyen Gebelikler ve İsteyerek Yapılan Düşüklerin Değerlendirilmesi. Archives Medical Review Journal. 2019; 28(4):300-305.
Morris JL, Rushwan H. Adolescent sexual and reproductive health: The global challenges. Int J Gynecol Obstet. 2015; 131:S40–2.
Michaud PA, Ambresin AE. The health of adolescents around a world in transition. Georgian Med News. 2014; 54–9.
Scott RH, Wellings K, Lindberg L. Adolescent Sexual Activity, Contraceptive Use, and Pregnancy in Britain and the US: A Multidecade Comparison. J Adolesc Health. 2020; 66:582–8.
Çelik H, Özel Ş, Üstün Y. Adolesanlarda Cinsel Sağlık ve Üreme Sağlığı. Jinekoloji Obstetrik ve Neonatoloji Tıp Dergisi. 2018; 15:184–8.
Biri A, Korucuoğlu Ü, Yılmaz E, Şimşek Ç, Aksakal FN, İlhan M. Adölesan Kızların Cinsel Bilgi Gereksinim Durumlarının Belirlenmesi. Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi, Kadın Hastalıkları Ve Doğum Anabilim Dalı. Ankara, 2007; 4:(2), 104-107.
Alpua Z. Adolesanların, Anne-Babalarının Ve Öğretmenlerinin Cinsellik Ve Üreme Sağlığı İle İlgili Tutum Ve Davranışları. Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı. Uzmanlık Tezi. Diyarbakır. 2006.
Şolt A, Yazıcı S. Adölesan Gebelikler. Hsp. 2015; 2(2):241-248.
Türkiye Nüfus Sağlık Araştırması (TNSA) 2018. Erişim Tarihi: 31.07.2024. Erişim Adresi: www://http.hips.hacettepe.edu.tr/tnsa2018/rapor/TNSA_2018_ana_rapor.pdf
Yakut Hİ, Erkılınç S. Adolesanlarda Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar. The Journal Of Gynecology - Obstetrics And Neonatology. 2013; 10: (39), 1623-1626.
Güler DB, Altay B. Adölesanlarda Riskli Sağlık Davranışları ve Hemşirelik Yaklaşımı. Hitit Sağlık Dergisi. 2024; 2, 27-39.
World Health Organization. Erişim Tarihi 1 08 2024 Erişim Adresi:https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/adolescent-pregnancy
Norman RE, Byambaa M, De R, Butchart A, Scott J, Vos T. The long-term health consequences of child physical abuse, emotional abuse, and neglect: a systematic review and meta-analysis. PLoS Med 2012;9(11): e1001349
Durmaz N, Ataş E, Ulukol B. Adolesan Dönemi ve İstismar. Türkiye Klinikleri. 2018; 52-60.
Pınar, G., Taşkın, L., (2011). The Efficiency Of Sexual Health And Reproductive Health Training Program Developed For University Youth. Gülhane Tıp Dergisi, 53: 1-8.
Aydoğan İ. Genel Liselerde Öğrenim Gören Kız Öğrencilerin Problemleri. Aile ve Toplum dergisi. 2011; 7(24): 47-68.
Demirbağ BC, Çan G, Köksal İ, Kaya S. Üreme Sağlığını Koruma Ve Geliştirmede Farklı Yaklaşım: Anne Eğitiminin Kızlarına Aktarılmasının Değerlendirilmesi. Electronic Journal Of Vocational Colleges. 2013; 136-148.
Yakut Hİ. Salman Özgü B. Adolesanlarda Cinsel Eğitim. The Journal Of Gynecology - Obstetrics And Neonatology. 2013; 10:(39) 1633-1635.
Yücesan A, Ayaz Alkaya S. Okullarda Göz Ardı Edilen Bir Konu: Cinsel Sağlık Eğitimi. Sdü Tıp Fak Dergisi. 2017; 25:(2), 200-209.
Gürsoy E, Gençalp NS. Cinsel Sağlık Eğitiminin Önemi. Aile Ve Toplum. 2010; 6:(23).
Brown JD, Knight JL. Media Literacy Has Potential To Improve Adolescent’ Health. Journal Of Adolescent Health. 2006; 39: 459-460.
Akuiyibo S, Anyanti J, Idogho O, Piot S, Amoo B, Nwankw N, Anosike Akuiyibo N. Impact of peer education on sexual health knowledge among adolescents and young persons in two North Western states of Nigeria. Reprod Health. 2021; 18:204.
Çulha Y, Afşin F. Hemşirelik öğrencilerinde cinsel sağlık tanılamasına ilişkin akran eğitiminin cinsel sağlık konusundaki tutumlarına etkisi. SBÜ Hemşirelik Dergisi. 2023; 5(1), 23-28).
Kansu Çelik H, Şule Özel Ş, Engin Üstün Y., Adolesanlarda Cinsel Sağlık Ve Üreme Sağlığı. Jinekoloji - Obstetrik Ve Neonatoloji Tıp Dergisi. 2018; 15:(4), 184-188.
World Health Organization. Erişim Tarihi 1 08 2024 Erişim Adresi: https://iris.who.int/bitstream/handle/10665/329883/WHO-RHR-19.15-eng.pdf?sequence=1
Mehlika Şanver T, Özvarış ŞB. Adölesan Dönemde Riskli Sağlık Davranışları: Ebeveyn, Okul, Akranların Rolü. STED. 2022; 32:(4).
49.https://sbf.adiyaman.edu.tr/files/sbf.adiyaman.edu.tr/tr/b%C3%B6l%C3%BCmler/ebelik-bolumu/ders-icerikleriveformlar/ebelik%20yeni%20m%C3%BCfredat%20program%C4%B1%20ve%20ders%20i%C3%A7erikler.pdf. Erişim Tarihi: 01.07.2024.
Keskin U, Orhan E. Üreme Fizyolojisi Ve Folikülogenezis. Temel Kadın Hastalıkları Ve Doğum Bilgisi. 3. Baskı. Ankara. Ayrıntı Basım Yayınevi. 2014; 44-50.
Atabey, K., Tolan, E., Kundi, N. M., & Ünver, H.. Kadınların Kuşaklar Arası Cinsel Mit Düzeyleri. Artuklu International Journal of Health Sciences, 2023; 3(3), 278-283.
