Adölesanlarda Yeme Bozukluklarının Üreme Sağlığına Etkileri
Özet
Adölesan dönem yeme bozukluklarının sıklıkla karşılaşıldığı önemli bir yaşam dönemidir. Anoreksiya nervoza, bulimia nervoza ve tıkınırcasına yeme bozukluğu çoğunlukla adölesan dönemde ortaya çıkan yeme bozukluğu türlerindendir. Bu bozukluklarının nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte; biyolojik, sosyal ve psikolojik etkenlerin beraber etkilendiği düşünülmektedir. Adölesanlarda görülen yeme bozuklukları pek çok sağlık sorununu beraberinde getirmektedir. Bu sağlık sorunlarından biride üreme sağlığı sorunlarıdır. Adölesan kadınlarda yeme bozukluklarının sekonder seks karakterlerinin gelişimini, ovulasyonu, mestruel siklusu, infertilite tedavilerini, gebelik ve doğum süreçlerini, olumsuz bir sekilde etkilediğini gösteren çalışmalar karşılaşılmaktadır. Erkek adölesanlarda yapılan çalışmalar sınırlı olmakla birlikte testeron sevilerinde düşmelere, bozulmuş spermatogeneze ve infertiliteye sebep olabildiği belirtilmiştir. Ayrıca yeme bozukluklarına karşı farmakolojik, psikolojik ve diğer destek tedavi yöntemlerinin uygulanmasının adölesanların hem üreme hem de genel sağlığına olumlu ve etkili katkı sağladığı saptanmıştır. Bu çalışmada genel olarak yeme bozukluklarına değinilerek, adölesanlarda en sık görülen yeme bozulukları ve üreme sağlığına etkileri ele alınmıştır.
Adolescence is an important period of life when eating disorders are frequently encountered. Anorexia nervosa, bulimia nervosa and binge eating disorder are types of eating disorders that mostly occur during adolescence. Although the causes of these disorders are not fully known, it is thought that biological, social and psychological factors are affected together. Eating disorders seen in adolescents bring about many health problems. One of these health problems is reproductive health problems. There are studies showing that eating disorders in adolescent women negatively affect the development of secondary sex characteristics, ovulation, menstrual cycle, infertility treatments, pregnancy and birth processes. Although studies on male adolescents are limited, it has been stated that they can cause decreases in testosterone levels, impaired spermatogenesis and infertility. In addition, it has been determined that the application of pharmacological, psychological and other supportive treatment methods against eating disorders contributes positively and effectively to both the reproductive and general health of adolescents. In this study, eating disorders are discussed in general and the most common eating disorders in adolescents and their effects on reproductive health are discussed.
Referanslar
Demirezen E, Coşansu G. Adölesan çağı öğrencilerde beslenme alışkanlıklarının değerlendirilmesi. Sted ;2005;14(8): 174-178.
Altay M, Cabar HD, Altay B. Adolesan döneminde beslenme ve okul sağlığı. Sinop Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi;2018; 11(1):173-180.
Heslin AM, McNulty B. Adolescent nutrition and health: Characteristics, risk factors and opportunities of an overlooked life stage. Proceedings of the Nutrition Societ;2023; 82: 142–156. doi:10.1017/S0029665123002689
Işkın K, Pekmez CT, Çetin C, et al. Adölesanlarda duygusal yeme, kontrolsüz yeme ve bilişsel yeme kısıtlaması davranışları ile vücut bileşimi arasındaki ilişkinin değerlendirilmesi. Beslenme ve Diyet Dergisi ; 2014; 42(2):125-131.
Sarı SA. Ergenlerde yeme bozuklukları yönetimi, Aile Hekimliğinde Güncel Yaklaşımlar. Ankara: Akademisyen Kitabevi;315-323. (06/10/2024 tarihinde https://www.researchgate.net/profile/Seda-Sari/publication/344669471_44_Seda_Aybuke_SARI/links/5f8838a6458515b7cf8231fd/44-Seda-Aybueke-SARI.pdf adresinden ulaşılmıştır).
Demirer B, Yardımcı H. Güncel DSM-V kılavuzuna göre yeme bozukluklarının incelenmesi. İn:Dinç A (ed) Sağlık Bilimlerinde Multidisipliner Araştırmalar. İstanbul: Efe Akademi Yayınevi; 2020. p. 275-300.
Faraji H, Fırat B. Yeme bozuklukları ve duygular. Fenerbahçe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi; 2022;2(1): 153-174.
Nagata JM, Ganson KT, Murray SB. Eating disorders in adolescent boys and young men: An update. Current Opinion in Pediatrics; 2020; 32(4):476-481. DOI:10.1097/MOP.0000000000000911
Yalnızoğlu Çaka S, Çınar N, Altınkaynak S. Adolesanda yeme bozuklukları. Gümüşhane Üniversitesi Sağlık Bilimleri Dergisi; 2018;7(1): 203-209.( 6/10/2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/398332 adresinden ulaşılmıştır).
Harrison A N, James Bateman CCB, Younger‑Coleman NOM, et al. Disordered eating behaviours and attitudes among adolescents in a middle‑income country. Eating and Weight Disorders - Studies on Anorexia, Bulimia and Obesity; 2020;25:1727–1737. https://doi.org/10.1007/s40519-019-00814-5.
Yurtdaş Depboylu G, Kaner G. COVID-19 Pandemi sürecinde adölesanların yeme tutumlarının ve yeme tutumları ile ilişkili faktörlerin değerlendirilmesi. Karya Journal Of Health Scıence; 2022; 3(3): 204-210. doi: 10.52831/kjhs.1160666
Açar Y, Sökülmez Kaya P. 15-18 Yaş arası adölesanlarda duygusal yeme davranışının beslenme durumuna etkisi, Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi;2022; 7(1):141-151. https://doi.org/10.47115/jshs.996322
Balçık SM. Farklı yeme bozukluklarının gelişmesinde etyolojik bir faktör olarak kültürlerarası farklılıklar, Muhakeme Dergisi; 2022;5(2): 66-79. doı: 10.33817/muhakeme.1118416.
Golden NH, Attia E. Psychopharmacology of eating disorders in children and adolescents. Pediatric Clinics of North America; 2011;58(1):121-38. https://doi.org/10.1016/j.pcl.2010.11.001
American Psychiatric Association. Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders. 5th ed. Arlington: American Psychiatric Association; 2013;329-354. ( 11/11/2024 tarihinde https://repository.poltekkes-kaltim.ac.id/657/1/Diagnostic%20and%20statistical%20manual%20of%20mental%20disorders%20_%20DSM-5%20(%20PDFDrive.com%20).pdf adresinden ulaşılmıştır).
Galmiche M, Dechelotte P, Lambert G,Tavolacci MP. Prevalance of eating disorder over the 2000-2018 period: a systematic literature review. The AmericanJournal of Clinical Nutrition ; 2029; 109(5): 1402-1413. DOI: 10.1093/ajcn/nqy342
Ünver H. Adölesan dönemde kadın üreme sağlığı. İn: Aksoy Derya Y, Kızılay F, Özdemir F, Sağlam M.(eds) Aile Sağlığının Korunması Sürdürülmesi ve Geliştirilmesi I. Ankara: Eğiten Kitap Yayıncılık; 2022. p. 55 .
Öztürk N. Yeme bozuklukları ve erken dönem uyum bozucu şemalar: Bir gözden geçirme. International Socıal Scıences Studıes Journal; 2023;9(112) :7260-7270. doi:http://dx.doi.org/10.29228/sssj.7045
Chang Yu-Shan , Liao Fang-Tzu , Huang Li-Chi , Chen Shu-Ling. The treatment experience of anorexia nervosa in adolescents from healthcare professionals’ perspective: A qualitative study. International Journal of Environmental Research and Public Health ;2023; 20: 794. https://doi.org/10.3390/ijerph20010794
Kästner D , Weigel A , Buchholz I, et al. Facilitators and barriers in anorexia nervosa treatment initiation: A qualitative study on the perspectives of patients, carers and professionals. Journal of Eating Disorders ; 2021; 9:28. https://doi.org/10.1186/s40337-021-00381-0
Çunkuş N, Taşdemir GY. Bir erkek anoreksiya nervoza olgusuna yönelik hemşirelik bakımı: Olgu sunumu. Psikiyatri Hemşireliği Dergisi ; 2019; 10(1): 82-87. https://dx.doi.org/10.14744/phd.2018.09326
Neale J, Hudson LD. Anorexia nervosa in adolescents, British Journal of Hospital Medicine;2020;81(6): 1-8. https://doi.org/10.12968/hmed.2020.0099
Arıca Gunher S, Arıca V, Arı M, Özer C. Adolesanda Yeme Bozuklukları. Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Dergisi;2011;2(5). (14/11/2024 tarihinde https://dergipark.org.tr/tr/pub/mkutfd/issue/19587/209288 adresinden ulaşılmıştır).
Hail L, Grange DL. Bulimia nervosa in adolescents: Prevalence and treatment challenges. Adolescent Health, Medicine and Therapeutics 2018; 9: 11–16. https://doi.org/10.2147/AHMT.S135326
US preventive services task force. screening for eating disorders in adolescents and adults: US preventive services task force recommendation statement. JAMA. 2022;327(11):1061–1067. doi:10.1001/jama.2022.1806
Eskander N, Chakrapani S, Ghani M R . The risk of substance use among adolescents and adults with eating disorders. Cureus ; 2020; 12(9): 10309. doi:10.7759/cureus.10309
Baş M. Adölesanlarda yeme bozuklukları. İn: Garipağaoğlu M. (ed). Adölesan Sağlığı ve Beslenme. 1. Baskı. Ankara: Türkiye Klinikleri; 2019. p. 68-74. (07/10/2024 tarihinde .https://www.turkiyeklinikleri.com/journal/beslenme-ve-diyetetik-ozel-konular/2149-6013/issue/2019/5/1-0/tr-index.html/ adresinden ulaşılmıştır).
Hagan KE, Walsh BT. State of the art: The therapeutic approaches to bulimia nervosa ; 2021;43(1):40-49.
Lebow J, Sim L, Wonderlich S, Peterson C B. Adapting integrative cognitive-affective therapy for adolescents with full and subthreshold bulimia nervosa: A feasibility study. European Eating Disorders Review; 2023; 31(1): p 1-196. https://doi.org/10.1002/erv.2946
Olsen EM, Koch SV, Skovgaard AM, Strandberg-Larsen K. Self-reported symptoms of binge-eating disorder amongadolescents in a community-based danish cohort—a studyof prevalence, correlates, and impact. International Journaal of Eatıng Disorders ; 2021;54(4):492–505. https://doi.org/10.1002/eat.23458
Thor Andersen S, Strandberg-Larsen K, Mette Skovgaard A, et al. Comparison of prevalence and mental health problems acrosssymptom frequency of self-reported symptoms of binge-eatingdisorder in a community sample of adolescents. İnternational Journal of Eating Disorders; 2023; 56(10): 1947-1960. doi: 10.1002/eat.24023.
Altınsoy C, Yılmaz Yavuz A. Çocuklardaki gizli tehlike: Tıkanırcasına yeme bozukluğu. Samsun Sağlık Bilimleri Dergisi ;2021; 6(3): 433-448. https://doi.org/10.47115/jshs.1016105
Akman M. Obezite ve yeme bozuklukları içerisindeki yeri. Turkiye Klinikleri Beslenme ve Diyetetik- Özel Konular, Obezite Özel Sayısı; 2016; 2(1):23-7. (12/11/2024 tarihinde https://www.turkiyeklinikleri.com/journal/beslenme-ve-diyetetik-ozel-konular/482/issue/2016/2/1-0/obezite-ozel-sayisi/tr-index.html adresinden ulaşılmıştır).
Curran KA, Pitt PD. The reproductive ımpact of eating disorders in adolescents. Seminars in Reproductive Medicine; 2022; 40 (01/02): 079-086. DOI:https://doi.org/10.1055/s-0042-1742326
Akalın H, Eryılmaz G. Beslenmenin üreme sağlığına etkisi. Türkiye Klinikleri Doğum-Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği - Özel Konular, Üreme Sağlığı Özel Sayısı ;2017;3(3):185-92. ( 12/11/2024 tarihinde https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-beslenmenin-ureme-sagligina-etkisi-80209.html adresinden ulaşılmıştır).
Türkiye Psikiyatri Derneği. Yeme bozuklukları. (16/10/2024 tarihinde https://psikiyatri.org.tr/halka-yonelik/32/yeme-bozukluklari adresinden ulaşılmıştır).
Ahola J, Pohja R, Silvan A , Tuomi J. Effects of young men’s and boys’ eating disorders on sexuality and fertility. İn: Tuomi, J (ed.) Preconception Health and Care - Handbook for education. Tampere: Tampereen ammattikorkeakoulun julkaisuja.Sarja B. Raportteja 135; 2021. p. 139-151. (07/11/2024 tarihinde
https://www.theseus.fi/bitstream/handle/10024/504916/PreconNet-5.pdf?sequence=2&isAllowed=y adresinden ulaşılmıştır).
Saldanha N,Fisher M. Menstrual disorders in adolescents and young adults with eating disorders, Current Problems in Pediatric and Adolescent Health Care; 2022;52(8): 101240, https://doi.org/10.1016/j.cppeds.2022.101240
Milano W, Ambrosio P, Carizzone F, et al. Menstrual disorders related to eating disorders. Endocrine, Metabolic & Immune Disorders-Drug Targets (Formerly Current Drug Targets - Immune, Endocrine & Metabolic Disorders) 2022; 22(5): 471-480. doi: 10.2174/1871530321666210625145345.
Bilgiç Çelik D, Dağlar G , Demirel G. Adolesanda jinekolojik sorunlar ve üreme sağlığı üzerine etkileri, Şişli Etfal Hastanesi Tıp Bülteni; 2013; 47(4):157-166. DOI: 10.5350/SEMB2013470401
Işıldak M, Yıldız OB 2006, Gonadotropinler ve hastalıkları Türkiye Klinikleri Dahili Tıp Bilimleri Dergisi Hipotalamo Hipofizer Sistem Hastalıkları Özel Sayısı; 2006 ;2(37):45-51 .(12/11/2024 tarihinde https://www.turkiyeklinikleri.com adresinden ulaşılmıştır).
Jayasinghe Y, Grover SR, Zacharin M. Current concepts in bone and reproductive healthin adolescents with anorexia nervosa. BJOG An International Journal of Obstetrics and Gynaecology; 2008;115(3):304-315. https://doi.org/10.1111/j.1471-0528.2007.01601
Kadıoğlu M, Oskay Ü. Yeme bozukluklarının gebelik ve doğum sonu sürece etkileri. Kadın Sağlığı Hemşireliği Dergisi; 2016; 3 (1):40-53.
Linna MS, Raevuori A, Haukka J, et al. Reproductive health outcomes in eating disorders. International Journal of Eating Disorders ; 2013; 46(8): 826–833 . https://doi.org/10.1002/eat.22179.
Shane A Norris, Edward A Frongillo, Maureen M, et al. Nutrition in adolescent growth and development, The Lancet ; 2022; 399 (10320) : 172-184. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(21)01590-7
Yücesoy H, Yıldırım F, Şahin E. İnfertilitenin kültürel, ekonomik, psikososyal ve cinsel yönüne güncel bir bakış: Temel hemşirelik yaklaşımları. Androloji Bülteni; 2021; 23:256−263. https://doi.org/10.24898/tandro.2021.97360.
Le Folch M, Crohin A, Duverger P, et al. Prevalence and phenotype of eating disorders in assisted reproduction: A systematic review. Reproductive Health; 2022; 19:38. https://doi.org/10.1186/s12978-022-01341-w
Timko CA, De Filipp L, Dakanalis A. Sex differences in adolescent anorexia and bulimia nervosa: Beyond the signs and symptoms. Current Psychiatry Reports; 2019; 21:1. https://doi.org/10.1007/s11920-019-0988-1
Yüksel A. Gonadal hastalıklar ve beslenme. İn: Haspolat YK , Çeltik C, Çarman KB, Akbulut UE, Taş T (eds). Çocuk Kronik Hastalıklarında Beslenme Cilt 5. Ankara: Orient Yayınları; 2021. p. 111. (21.10.2024 tarihinde https://www.researchgate.net/profile/Yusuf-Haspolat/publication/357399211_Cocuk_Kronik_Hastaliklarinda_Beslenme-5-/links/61cc5538b6b5667157b22e67/Cocuk-Kronik-Hastaliklarinda-Beslenme-5.pdf#page=105 adresinden ulaşılmıştır).
Turan Ş, Aksoy Poyraz C, Özdemir A. Tıkınırcasına yeme bozukluğu. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar;2015; 7(4):419-435. doi:10.5455/cap.2015021309192.
Akbaş F, Taşdemir Yiğitoğlu G. Adölesan dönemde psikososyal sorunlar. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi; 2021; 18(43):7277-7299. DOI: 10.26466/opus.906824.
