Din Dilinin Sosyolojisi: Teorik Bir Giriş
Özet
İnsanın, dilin ve dinin başlangıç noktaları birdir. Dilin temel işlevlerinden olan isim verme, aynı zamanda kimlik atfetme işlevidir. Modernite öncesi bin yıllık dönemde kimlikler yalnızca din üzerinden tanımlanmış, Dil de dinin kimlik kaynağı oluşunda aktif rol oynamıştır. Dolayısıyla bir toplumu ve kültürü anlamada din, dil ve toplum ilişkisinin incelenmesi son derece önemlidir. Bu doğrultuda din-toplum ilişkisi ile dil-toplum ilişkisi, birbirini etkileyen ve birlikte incelenmesi gereken olgulardır. Yarım asrı aşkın bir süredir uluslararası literatürde din dilinin sosyolojine dair önemli bir birikim oluşmasına rağmen Türkçe araştırmaların çoğunluğu din diline felsefi açıdan yaklaşmaktadır. Din dili konusunu inceleyen birçok çalışmada ise din dili kavramının sınırları belirginleştirilmediği gibi din-dil-toplum kesişiminde kavramın sosyolojik boyutu yeterince incelenmemiştir. Betimsel analiz ve içerik analizi teknikleri ile kuramsal çerçevede kurgulanan ve dört bölümden oluşan bu çalışmada din dilinin sosyolojisinin teorik birikimi giriş düzeyinde ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda ilk bölümde insan, dil, din ve toplum ilişkisinin genel hatları betimlenmiştir. İkinci bölümde sosyolojik din dili kavramını netleştirmek amacıyla Batı’da din-akıl ilişkisi bağlamında gelişen dinî tecrübe kavramı ile din dilinin ilişkisi, bu perspektifin şekillendirdiği din felsefesinin din dili kavramı değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde din dilinin sosyolojisi başlığı altında bu alanın teorik çerçevesi ilgili literatürden örneklerle özetlenmiştir. Son bölümde ise modernleşmenin din dilinden talepleri ve din diline müdahale bağlamında Türkiye’nin din dili tecrübesi, erken Cumhuriyet döneminin dil politikaları ve cuma hutbelerinin dili üzerinden kısaca incelenmiştir.
Referanslar
Aslan, Ömer. “Komisyon Raporu Sonrası Sivil-Asker İlişkileri”. SETA. https://www.setav.org/atolye/komisyon-raporu-sonrasi-sivil-asker-iliskileri
Baktır, Mustafa. “Hutbe”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 18/425-428. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1998.
Burke, Peter - Roy Porter (ed.). “Giriş”. Dilin Toplumsal Tarihi. İzmir: Islık Yayınları, 2021.
Cündioğlu, Dücane. Türkçe Kur’an ve Cumhuriyet İdeolojisi. İstanbul: Kitabevi, 1998.
Ercilasun, Ahmet Bican. Dilde Birlik. Akçağ Basım Yayım, 2013.
Ergin, Muharrem. Türk Dil Bilgisi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1972.
Ersoy, Mehmed Akif. Safahat. TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi, 2021.
Fishman, Joshua A. “Bilingualism and Biculturism as Individual and as Societal Phenomena”. Journal of Multilingual & Multicultural Development.
Fishman, Joshua A. “Decalogue of Basic Theoretical Perspectives for a Sociology of Language and Religion”. Explorationsin the Sociology of Language and Religion. ed. Tope Omoniyi - Joshua A. Fishman. 20/13-25. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 2006.
Fishman, Joshua A. “Yiddish : Turning to Life”, 1-534.
Ghil‘ad Zuckermann. “Introduction to the Joshua A. Fishman Comprehensive Bibliography”. International Journal of the Sociology of Language 2012/213 (01 Ocak 2012), 149-152. https://doi.org/10.1515/ijsl-2012-0014
Ghosh, Samir K. “15. Man, Language And Society”. Man, Language and Society: Contributions to the Sociology of Language. ed. S. K. Ghosh. 232-264. De Gruyter Mouton, 2019. https://doi.org/10.1515/9783110905281-016
Gökalp, Ziya. Şiirler ve Halk Masalları: Kızılelma, Yeni Hayat, Altun Işık, Eserleri Dışında Kalan Şiirleri Tenkidli Basım [Ziya Gökalp Külliyatı ; I]. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1989.
Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1976.
Görgün, Tahsin. İlahi Sözün Gücü / Varlık ve Bilgi Kaynağı Olarak Kur’an. İstanbul: Külliyat Yayınları, 2024.
Görgün, Tahsin. “Küreselleşen Dünyada Din Dilinin Yeri ve Dini Metinleri Anlama Sorunu”. Din Dili (Çalıştay), 177-203.
Güngör, Nevin. Kültür, Eğitim, Dil Üzerine Görüşleri ile Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1991.
İmer, Kâmile. Dilde Değişme ve Gelişme Açısından Türk Dil Devrimi. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1976.
Kara, İsmail. “Cami, Ordu, Siyaset: 27 Mayıs İhtilaline Dair Bir Hutbe”. Toplumsal Tarih 173 (2008), 42-48.
Kara, İsmail. Cumhuriyet Türkiyesi’nde Bir Mesele Olarak İslam. İstanbul: Dergah Yayınları, 2008.
Kara, İsmail. Resimli Cumhuriyet Din Kitabı 1. İstanbul: Dergah Yayınları, 2024.
Kara, İsmail. Resimli Cumhuriyet Din Kitabı 2. İstanbul: Dergah Yayınları, 2024.
Kılınç, Taha. Dil ve İşgal: Eliezer Ben-Yehuda ve Modern İbranicenin Doğuşu. İstanbul: Ketebe, 2024.
Koç, Turan. Din Dili. İstanbul: İz Yayıncılık, 2. Basım, 1998.
Sawyer, J. F. A. “Religion and Language”. Concise Encyclopedia of Sociolinguistics. Amsterdam: Elsevier, 2001.
Turner, Bryan S. (ed.). The Cambridge Dictionary of Sociology. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. https://doi.org/10.1017/9781316135334
Üçok, Necip. “Lengüistik ve Lengüistikle İlgili Bilimler”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 2/2 (1944), 313-325.
Referanslar
Aslan, Ömer. “Komisyon Raporu Sonrası Sivil-Asker İlişkileri”. SETA. https://www.setav.org/atolye/komisyon-raporu-sonrasi-sivil-asker-iliskileri
Baktır, Mustafa. “Hutbe”. TDV İslâm Ansiklopedisi. 18/425-428. İstanbul: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi, 1998.
Burke, Peter - Roy Porter (ed.). “Giriş”. Dilin Toplumsal Tarihi. İzmir: Islık Yayınları, 2021.
Cündioğlu, Dücane. Türkçe Kur’an ve Cumhuriyet İdeolojisi. İstanbul: Kitabevi, 1998.
Ercilasun, Ahmet Bican. Dilde Birlik. Akçağ Basım Yayım, 2013.
Ergin, Muharrem. Türk Dil Bilgisi. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi, 1972.
Ersoy, Mehmed Akif. Safahat. TBMM Türkiye Büyük Millet Meclisi, 2021.
Fishman, Joshua A. “Bilingualism and Biculturism as Individual and as Societal Phenomena”. Journal of Multilingual & Multicultural Development.
Fishman, Joshua A. “Decalogue of Basic Theoretical Perspectives for a Sociology of Language and Religion”. Explorationsin the Sociology of Language and Religion. ed. Tope Omoniyi - Joshua A. Fishman. 20/13-25. Amsterdam: John Benjamins Publishing Company, 2006.
Fishman, Joshua A. “Yiddish : Turning to Life”, 1-534.
Ghil‘ad Zuckermann. “Introduction to the Joshua A. Fishman Comprehensive Bibliography”. International Journal of the Sociology of Language 2012/213 (01 Ocak 2012), 149-152. https://doi.org/10.1515/ijsl-2012-0014
Ghosh, Samir K. “15. Man, Language And Society”. Man, Language and Society: Contributions to the Sociology of Language. ed. S. K. Ghosh. 232-264. De Gruyter Mouton, 2019. https://doi.org/10.1515/9783110905281-016
Gökalp, Ziya. Şiirler ve Halk Masalları: Kızılelma, Yeni Hayat, Altun Işık, Eserleri Dışında Kalan Şiirleri Tenkidli Basım [Ziya Gökalp Külliyatı ; I]. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 1989.
Gökalp, Ziya. Türkçülüğün Esasları. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1976.
Görgün, Tahsin. İlahi Sözün Gücü / Varlık ve Bilgi Kaynağı Olarak Kur’an. İstanbul: Külliyat Yayınları, 2024.
Görgün, Tahsin. “Küreselleşen Dünyada Din Dilinin Yeri ve Dini Metinleri Anlama Sorunu”. Din Dili (Çalıştay), 177-203.
Güngör, Nevin. Kültür, Eğitim, Dil Üzerine Görüşleri ile Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları, 1991.
İmer, Kâmile. Dilde Değişme ve Gelişme Açısından Türk Dil Devrimi. Ankara: Türk Dil Kurumu, 1976.
Kara, İsmail. “Cami, Ordu, Siyaset: 27 Mayıs İhtilaline Dair Bir Hutbe”. Toplumsal Tarih 173 (2008), 42-48.
Kara, İsmail. Cumhuriyet Türkiyesi’nde Bir Mesele Olarak İslam. İstanbul: Dergah Yayınları, 2008.
Kara, İsmail. Resimli Cumhuriyet Din Kitabı 1. İstanbul: Dergah Yayınları, 2024.
Kara, İsmail. Resimli Cumhuriyet Din Kitabı 2. İstanbul: Dergah Yayınları, 2024.
Kılınç, Taha. Dil ve İşgal: Eliezer Ben-Yehuda ve Modern İbranicenin Doğuşu. İstanbul: Ketebe, 2024.
Koç, Turan. Din Dili. İstanbul: İz Yayıncılık, 2. Basım, 1998.
Sawyer, J. F. A. “Religion and Language”. Concise Encyclopedia of Sociolinguistics. Amsterdam: Elsevier, 2001.
Turner, Bryan S. (ed.). The Cambridge Dictionary of Sociology. Cambridge: Cambridge University Press, 2006. https://doi.org/10.1017/9781316135334
Üçok, Necip. “Lengüistik ve Lengüistikle İlgili Bilimler”. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi 2/2 (1944), 313-325.
