Salmonella Enfeksiyonları
Özet
Salmonella etkenleri kanatlı hayvanlar için konak adapte (S. Gallinarum/Pullorum) ve konak adapte olmayan (diğer tüm non-tifoidal Salmonella serotipleri) olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Kanatlı hayvanlara adapte olmuş iki önemli hareketsiz Salmonella etkeni, Salmonella Pullorum ve Salmonella Gallinarum kümes hayvanlarında önemli enfeksiyonlara neden olmaktadır. S. Pullorum, civcivleri etkileyen akut sistemik bir hastalık olan Pullorum hastalığına, S. Gallinarum, genellikle ergin tavukları etkileyen tavuk tifosuna neden olmaktadır. Her iki hastalık da bildirimi zorunlu tavuk hastalıkları arasında yer alan ve kanatlı sektöründe önemli ekonomik kayıplara neden olan hastalıklardır.
Salmonella serotipleri arasında yer alan ve hareketli non-tifoidal Salmonella’lar olarak bilinen serovarlar paratifoid (PT) Salmonella’lar olarak da adlandırılır. Daha geniş bir konak yelpazesine sahip olup, konak spektrumu içerisinde sığır, domuz ve kümes hayvanları (tavuk, hindi, bıldırcın) gibi çiftlik hayvanlarının yanı sıra sürüngenler ve pet hayvanları da bulunmaktadır. PT Salmonella’lar kanatlı bağırsağında kolonize olarak genellikle kontamine gıda ve su yoluyla insanlara bulaşır ve insanlarda gıda kökenli “Salmonellozis” adı verilen hastalığa neden olur. Özellikle yumurta ve tavuk et ürünleri, Salmonella türlerinin insanlara bulaşmasında kritik bir rol oynamaktadır.
Salmonella’lar vertikal ve horizontal (feko-oral) yollarla bulaşır. Salmonella enfeksiyonlarında klinik bulgular spesifik değildir, akut septisemiye neden olan diğer bakterilerin klinik bulgularına benzerlik gösterir.
S. Pullorum ile enfekte genç kanatlılarda genellikle belirgin lezyonlar oluşmadan ölüm görülmektedir. Makroskobik bulgular arasında kalp, karaciğer ve taşlıkta gri/beyaz nodüller ile hepatosplenomegali, sekumda ve eklemlerde kazeöz, beyaz/sarı eksudat birikimi sayılabilir. Ergin hayvanlarda belirgin lezyonlar görülmez, ancak yumurtalıklarda yangı, kalp ve karın boşluğunda fibrinli eksudat görülebilir. S. Gallinarum’un neden olduğu tavuk tifosunda ise akut olgularda ani ölümler gözlenirken, nekropside karaciğer ve dalakta büyüme, yumurtalıklarda yangı ve bağırsaklarda hemoraji gözlenebilir. PT Salmonella enfeksiyonlarında ise civcivlerde ve kümes hayvanlarında septisemi sonucu yüksek mortalite ve az sayıda patolojik lezyon gözlenir. Yumurtadan yeni çıkmış hayvanlarda omfalitis ve yumurta kesesi yangısı belirgindir. Hastalığın klinik seyri uzadığında bağırsaklarda mukoza nekrozu ve enteritis ile özellikle sekumda sarı/beyaz renkli kazeöz eksudat birikimi izlenir. Karaciğer, dalak ve böbrek büyümüştür, karaciğerde iğne ucu büyüklüğünde, hemorajik nekroz odakları vardır. Başarılı bir Salmonella spp. kontrolü damızlık sürü düzeyinde sıkı biyogüvenlik önlemlerinin alınması, pozitif sürülerin ayıklanması ve aşılama ile mümkündür.
Referanslar
Agga G, Arthur T, Schmidt J, et al. Diagnostic accuracy of rectoanal mucosal swab of feedlot cattle for detection and enumeration of Salmonella enterica. Journal of Food Protection. 2016;79(4): 531-537. doi: 10.4315/0362-028X.JFP-15-409
Andrews J, Ryan E. Diagnostics for invasive Salmonella infections: current challenges and future directions. Vaccine. 2015;33: C8-C15. doi: 10.1016/j.vaccine.2015.02.030
Brown N, Vallance B, Coombes B, et al. Salmonella pathogenicity island 2 is expressed prior to penetrating the intestine. Plos Pathogens. 2005;1(3): e32. doi: 10.1371/journal.ppat.0010032
Eswarappa S, Karnam G, Nagarajan A, et al. Lac repressor is an antivirulence factor of Salmonella enterica: its role in the evolution of virulence in Salmonella. Plos One. 2009;4(6): e5789. doi: 10.1371/journal.pone.0005789
Ferrari R, Rosário D, Neto A, et al. Worldwide epidemiology of Salmonella serovars in animal-based foods: a meta-analysis. Applied and Environmental Microbiology. 2019;85(14): e00591-19. doi: 10.1128/AEM.00591-19
Gast RK, Porter RE. Salmonella Infections. Swayne D (ed.) Diseases of Poultry 14th edition içinde. Ames: Iowa State University Press; 2014. p. 719.
Giannella RA. Salmonella. Baron S (ed.) Medical Microbiology 4th edition içinde Galveston (TX): University of Texas Medical Branch; 1996. Chapter 21.
Gole V, Torok V, Sexton M, et al. Association between indoor environmental contamination by Salmonella enterica and contamination of eggs on layer farms. Journal of Clinical Microbiology. 2014;52(9): 3250-3258. doi: 10.1128/JCM.00816-14
Ijaz A, Veldhuizen E, Broere F, et al. The interplay between Salmonella and intestinal innate immune cells in chickens. Pathogens. 2021;10(11): 1512. doi: 10.3390/pathogens10111512
International Organization for Standardization. Microbiology of the food chain-Horizontal method for the detection, enumeration and serotyping of Salmonella. ISO 6579-1:2017.
Kallapura G, Morgan M, Pumford N, et al. Evaluation of the respiratory route as a viable portal of entry for Salmonella in poultry via intratracheal challenge of Salmonella Enteritidis and Salmonella Typhimurium. Poultry Science. 2014;93(2): 340-346. doi: 10.3382/ps.2013-03602
Karakeçili F, Cıkman A, Karagöz A. A Salmonella Typhimurium outbreak associated with food served at a wedding reception. Klimik Journal. 2019;30(3): 131-135. doi: 10.5152/kd.2017.32
Kayan H, Açıkgöz Z. Etlik piliçlerde kesim öncesi yem çekim periyodunun ve i̇çme suyuna organik asit i̇lavesinin kesim randımanı, et kalitesi, bağırsak mikroflorası ve bazı kan parametreleri üzerine etkileri. Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi. 2020; 131-142. doi: 10.20289/zfdergi.826655
Lamichhane B, Mawad AMM, Saleh M, et al. Salmonellosis: An Overview of Epidemiology, Pathogenesis, and Innovative Approaches to Mitigate the Antimicrobial Resistant Infections. Antibiotics (Basel). 2024;13(1): 76. doi: 10.3390/antibiotics13010076
Liu X, Jiang Z, Liu Z, et al. Research progress of Salmonella pathogenicity island. International Journal of Biology and Life Sciences. 2023;2(3): 7-11. doi: 10.54097/ijbls.v2i3.8643
Lou L, Zhang P, Piao R, et al. Salmonella pathogenicity island 1 (spi-1) and its complex regulatory network. Frontiers in Cellular and Infection Microbiology. 2019;9. doi: 10.3389/fcimb.2019.00270
Lozano-Villegas K, Herrera‐Sánchez M, Beltrán-Martínez M, et al. Molecular detection of virulence factors in salmonella serovars isolated from poultry and human samples. Veterinary Medicine International. 2023;1875253. doi: 10.1155/2023/1875253
Lulu C, Qingxiao L, Zhiyu J, et al. Characteristics of Salmonella From Chinese Native Chicken Breeds Fed on Conventional or Antibiotic-Free Diets. Frontiers in Veterinary Science. 2021;8. doi: 10.3389/fvets.2021.607491
Monte DFM, Sellera FP. Salmonella. Emerging Infectious Diseases. 2020;26(12): 2955. doi: 10.3201/eid2612.et2612
Müştak İB, Müştak HK, Sarıçam S. Molecular characterisation of hydrogen sulfide negative Salmonella enterica serovar Havana. Antonie Van Leeuwenhoek. 2020;113(9): 1241-1246. doi: 10.1007/s10482-020-01432-3
Naushad S, Ogunremi D, Huang H. Salmonella: a brief review. Huang H, Naushad S (eds.) Salmonella-Perspectives for Low-Cost Prevention, Control and Treatment içinde. IntechOpen; 2024.
Pavon R, Mendoza P, Flores C, et al. Genotypic virulence profiles and associations in Salmonella isolated from meat samples in wet markets and abattoirs of metro manila, Philippines. BMC Microbiology. 2022;22: 291. doi: 10.1186/s12866-022-02697-6
Ruby T, McLaughlin L, Gopinath S, et al. Salmonella's long-term relationship with its host. Fems Microbiology Reviews. 2012;36(3): 600-615. doi: 10.1111/j.1574-6976.2012.00332.x
Ryan M, O’Dwyer J, Adley C. Evaluation of the complex nomenclature of the clinically and veterinary significant pathogen Salmonella. Biomed Research International. 2017;3782182. doi: 10.1155/2017/3782182
Shaji S, Selvaraj RK, Shanmugasundaram R. Salmonella Infection in Poultry: A Review on the Pathogen and Control Strategies. Microorganisms. 2023;11(11): 2814. doi: 10.3390/microorganisms11112814
Shen X, Yin L, Zhang A, et al. Prevalence and characterization of Salmonella isolated from chickens in anhui, China. Pathogens. 2023;12(3): 465. doi: 10.3390/pathogens12030465
Thung T, Radu S, Mahyudin N, et al. Prevalence, virulence genes and antimicrobial resistance profiles of Salmonella serovars from retail beef in selangor, Malaysia. Frontiers in Microbiology. 2018;8: 2697. doi: 10.3389/fmicb.2017.02697
Tonbak F, Atasever M, Çalıcıoğlu M. Kanatlı etlerinde Salmonella riski. Atatürk Üniversitesi Veteriner Bilimleri Dergisi. 2017;12(1): 90-98. doi: 10.17094/ataunivbd.309781
Ulusal Salmonella Kontrol Programı (USKP). T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı, 2018.
Wu F, Xu X, Xie J, et al. Molecular characterization of Salmonella enterica serovar Aberdeen negative for H2S production in China. Plos One. 2016;11(8): e0161352. doi: 10.1371/journal.pone.0161352
Zhang Y. Programmed cell death and Salmonella pathogenesis: an interactive overview. Frontiers in Microbiology. 2024;14: 1333500. doi: 10.3389/fmicb.2023.1333500
