Doğal Afet Yönetiminde Web CBS Kullanımı: Samsun Üniversitesi Afet/Acil Durum Bilgi ve Destek Sistemi (SADES)
Özet
Deprem engellenmesi mümkün olmayan, zeminle barışık yapılaşmadan uzak her coğrafyada çok büyük can ve mal kayıplarına sebep olan bir doğal afettir. Yıkıcı etkisi büyük olduğunda tüm ülkeyi gerek sosyal gerek ekonomik açıdan etkilemekte ve kaos ortamı oluşturmaktadır. Depremlerin etkileri göz önünde bulundurularak gerçekleştirilen bu çalışmada 6 Şubat 2023 tarihinde Türkiye'de Kahramanmaraş Pazarcık (7.7 Mw) ve Elbistan (7.6 Mw) merkezli depremlerden etkilenen afet bölgesindeki Samsun Üniversitesi öğrencilerinin konum ve ihtiyaçlarını ortaya çıkarmak ve en kısa sürede ihtiyaçlarını karşılamak amaçlanmıştır. Ayrıca çalışma ile Samsun Üniversitesi bünyesinde öğrenimine devam edip afet bölgesinde ikamet eden öğrenciler için yardım ekiplerinin en hızlı şekilde yönlendirilebilmesi ve her türlü ihtiyaçlarının karşılanması da hedeflenmiştir. Çalışma kapsamında afet bölgesinde bulunan ya da bölgeden uzaklaşmış olan öğrencilerin ihtiyaçlarını bildirebilmeleri için Samsun Üniversitesi Afet/Acil Durum Bilgi ve Destek Sistemi (SADES) isimli web ve mobil tabanlı bir sistem tasarlanmıştır. SADES, mobil uygulama ve yardım çağrılarının yönetildiği canlı takip ve arazi yönetim panelinden oluşmaktadır. Mobil uygulama ile Samsun Üniversitesi öğrencileri yardım çağrısında bulunabilmektedir. Canlı takip paneli ise üniversite yönetimi, bölüm başkanları ve öğretim elemanlarının öğrencilerden gelen yardım çağrılarını konumsal ve anlık olarak takip edebilmeleri, krizi yönetebilmeleri, ihtiyaç sahibi öğrencilere en hızlı şekilde ulaşabilmeleri, yardımların doğru bir şekilde dağıtılabilmesini organize etmek ve tek merkezden yönetebilmek adına tasarlanmıştır. Arazi yönetim paneli ile de yardım çağrılarının doğruluğu sağlanarak veri güvenilirliği artırılmaya çalışılmıştır. Tasarlanan bu uygulamalara hem afet bölgesindeki öğrencilerin hem üniversite yönetimi, bölüm başkanları ve öğretim elemanlarının interneti olan herhangi bir cihazdan (akıllı telefon, tablet, PC), herhangi bir zamanda ve herhangi bir yerden 7/24 erişmeleri mümkün olmuştur. Tasarlanan bu sistem sayesinde afet bölgesinde Samsun Üniversitesi öğrencileri ile hızlı bir şekilde irtibat sağlanmış, güncel konumları ve ihtiyaçları doğru bir şekilde belirlenmiş ve en kısa sürede belirttikleri ihtiyaçları (gıda, bebek bezi, maddi, giysi vb.) karşılanmıştır.
Referanslar
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD). (2014). Açıklamalı afet yönetimi terimler sözlüğü. Başbakanlık Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı. Ankara
CRED (2023). 2023 Disasters in numbers. Centre for Research on the Epidemiology of Disasters (CRED). Retrieved from (14.08.2024)
https://files.emdat.be/reports/2023_EMDAT_report.pdf
Değerliyurt, M. (2013). Antakya’da doğal afet risk analizi ve yönetimi. Basılmamış Doktora Tezi. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, 340502, İstanbul.
Demirci, A. ve Karakuyu, M. (2004). Afet yönetiminde coğrafi bilgi teknolojilerinin rolü. Doğu Coğrafya Dergisi. 9(12). 67-100. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/26637
Erkoç, T. (2001). Afet yönetimi. Ankara: T.C. Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Afet İşleri Genel Müdürlüğü.
Höl, H. ve Tarhan, Ç. (2024). Afet sonrası etkin müdahale için CBS tabanlı yönetim sistemi önerisi. Resilience. 8(1), 57-71. https://doi.org/10.32569/resilience.1402651
Kadıoğlu, M. (2011). Afet yönetimi beklenilmeyeni beklemek, en kötüsünü yönetmek. İstanbul: T.C. Marmara Belediyeler Birliği.
Kart, B., Yağcı, C., Gözgörer, B., Avcı, E. ve İşcan, F. (2023). Afet Yönetimi İçin Mobil Uygulama Tasarımı ve CBS ile Acil Durum Toplanma Alanlarının Uygunluğunun İrdelenmesi: Konya İli Örneği. Doğal Afetler Ve Çevre Dergisi. 9(1), 1-15. https://doi.org/10.21324/dacd.950721
Kreimer, A., Harth, A. & Quarantelli, E.L. (1990). Lessons learned from emergency lending. The World Bank Press.
Longley, P. A., Goodchild, M. F., Maguire, D. J. & Rhind, D., W. (2005). Geographical Information Systems and Sciences 2nd edition. United States of America: John Wiley & Sons, Inc.
Nurlu, M. ve Görmüş, S. (1998). Deprem hasarlarının belirlenmesinde coğrafi bilgi sistemi (22 Temmuz 1967 Mudurnu Vadisi depremi, Türkiye). Türkiye Jeoloji Bülteni. 41(2). 109-116.
https://search.trdizin.gov.tr/yayin/detay/35708/
Ocak, F. (2023). Ladik Gölü Havzası’nda (Samsun) akıllı doğal afet yönetimi. Basılmamış Doktora Tezi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, 808247, Samsun.
Ocak F. ve Şirin M. (2024). Web tabanlı CBS uygulamalarının afet ve acil durum yönetiminde kullanımı: Gümüşhane şehri örneği, Türkiye. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi. 15(2), 454-468.
Ortaç, G. ve Yıltaş Kaplan, D. (2021), Afet yönetimi ve kablosuz iletişim sürekliliği. Türk Doğa ve Fen Dergisi. 10(1), 316-326. https://doi.org/10.46810/tdfd.838308
Özdemir, H. (2016). Afetler coğrafyası. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi (AUZEF).
Şahin, C. ve Şipahioğlu, Ş. (2002). Doğal Afetler ve Türkiye. Gündüz Eğitim ve Yayıncılık. Ankara, 478s.
Taşdemir, İ. (2020). Afet yönetimi ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (Disaster Management and GIS). Bilgi Merkezleri: Sağlık ve Afet Bilgi Yönetimi (Editörler: Kuzucuoğlu, A. H. ve Şeşen, Y.). İstanbul: Hiperlink Yayınları.
https://www.researchgate.net/publication/34231810
Tomaszewski, B., Judex, M., Szarzynski, J., Radestock, C. & Wirkus, L. (2015). Geographic information systems for disaster response: A review. Journal of Homeland Security and Emergency Management. 12(3), 2015, 571-602. https://doi.org/10.1515/jhsem-2014-0082
Türk, T. (2009). Sürdürülebilir afet bilgi sistemi altyapısının oluşturulması ve Kuzey Anadolu Fay Zonu (KAFZ) üzerinde uygulanması. Basılmamış Doktora Tezi. Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Anabilim Dalı, 243580, İstanbul.
