Ornitoloji
Özet
Kuşlar, değişen iklim koşulları ve insan faaliyetleri nedeniyle hızla azalan biyoçeşitlilik unsurlarındandır. Yaklaşık 11.000 türe yayılan bu organizmalar, Antarktika’dan tropikal ormanlara kadar dünyanın farklı bölgelerine uyum sağlamıştır. Evrimsel süreçte gelişen hafif ve dayanıklı kemik yapıları, güçlü göğüs kasları ve aerodinamik tüy dizilimleri, kuşların enerjiyi verimli kullanarak uzun mesafeler kat etmesine olanak tanır. Tüyler, uçuşun yanı sıra termoregülasyon, su geçirmezlik ve kamuflaj gibi yaşamsal işlevler de görür. Gelişmiş solunum ve dolaşım sistemleri, yüksek oksijen ihtiyacını karşılayarak kuşların uçuş sırasında ve zorlu çevre koşullarında hayatta kalmalarını sağlar. Üreme süreçleri, kuşların çevresel koşullara uyum mekanizmalarını anlamamıza yardımcı olur. Yumurtadan çıkıştan itibaren hayatta kalma stratejileri ve genetik çeşitlilik, bu canlıların biyolojik başarısının temelini oluşturur. Göç davranışları ise olağanüstü adaptasyon yeteneklerini sergiler. Binlerce kilometrelik yolculuklarında enerji yönetimi, yön bulma ve toplu hareket kabiliyetleri, doğanın karmaşık mekanizmalarını anlamak için eşsiz bir pencere sunar. Ekosistemde kritik roller üstlenen kuşlar, tohum yayılmasına katkı sağlayarak bitki örtüsünün yenilenmesine, zararlı böcek popülasyonlarını kontrol ederek tarımsal alanlarda ve ormanlarda biyolojik mücadeleye destek olurlar. Kuşlar üzerine yapılan çalışmalar, ekosistemlerin sürdürülebilir yönetimine katkı sağlarken doğanın karmaşık işleyişine dair yeni perspektifler sunmaya devam etmektedir.
Referanslar
Ağca, F. & Azılı, K. (2021), Dilbilimsel etno-biyoloji açısından eski türkçede “canlı” kavramı, H. Yıldız ve A. Öztürk (Ed.), Türkolojinin delikanlısı Seyyah Prof. Dr. İsmail Doğan armağanı içinde (s. 111-124), Erzurum: Fenomen.
Alves, R. R. N & Souto, W. M. S. (2015). Ethnozoology: a brief introduction, Ethnobiology and Conservation, 4 (1), 1-13.
Arbon, V. (2008), Indigenous research: Aboriginal knowledge Creation, Ngoonjook, 32, 80-94.
Arnold, K. E. & Owens, I. P. (1998). Cooperative breeding in birds: a comparative test of the life history hypothesis. Proceedings of the Royal Society of London. Series B: Biological Sciences, 265(1398), 739-745.
Arslan, Ş., Akyol, A. & Özuslu, S. (2022). Breeding biology of the Egyptian Vulture, Neophron percnopterus, in the Beypazarı area, Turkey. Zoology in the Middle East, 68(3), 212-217.
Arslan, Ş., Kaya, A., Akyol, A., Kaya, M. & Yaylalı, Ö. (2023). Current status of breeding bird species in the Gediz Delta, Türkiye. Sandgrouse, (45), 205-212.
Arslan, Ş. & Kirazli, C. (2022). Turkey's largest Cinereous vulture population in a recently discovered breeding area in North-west Anatolia. Turkish Journal of Zoology, 46(1), 144-152.
Arslan., S. & Özuslu, S. (2023). A review on Egyptian Vulture Neophron percnopterus studies in Türkiye. Acta Zoologica Bulgarica. Supp 17. in press
Barik, S., Saha, G. K. & Mazumdar, S. (2022). Influence of land cover features on avian community and potential conservation priority areas for biodiversity at a Ramsar site in India. Ecological Processes, 11(1), 1-15.
Battley, P. F., Warnock, N., Tibbitts, T. L., Gill Jr, R. E., Piersma, T., Hassell, C. J., ... & Riegen, A. C. (2012). Contrasting extreme long‐distance migration patterns in bar‐tailed godwits Limosa lapponica. Journal of Avian Biology, 43(1), 21-32.
Begossi, A. (2006). Temporal stability in fishing spots: Conservation and co-management in Brazilian artisanal coastal fisheries, Ecology and Society, 11 (1), 5 [online] URL: http://www.ecologyandsociety.org/vol11/iss1/art5/
Bezzalla, A., Houhamdi, M. & Chenchouni, H. (2019). Bird ecological status of two internationally important wetlands ‘Ramsar sites and IBA’in Algeria. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 227, 106308.
Bibby, C. J. (2000). Bird census techniques. Elsevier.
BirdLife International. (2017). Spotlight on threatened birds. Presented as part of the BirdLife State of the World's Birds website. Erişim tarihi: 2.12.2024.
BirdLife International. (2017). Threatened birds occur in nearly all countries and territories. Erişim tarihi: 2.12.2024
BirdLife International. (2022). State of the World’s Birds 2022: Insights and solutions for the biodiversity crisis. Cambridge, UK: BirdLife International.
Bonta, M. (2010). Ethno-ornithology and Biological Conservation, S. Tıdemann & A. Gosler (Ed.), Ethno-ornithology: birds, indigenous peoples, culture and society içinde, London and Washington D C: Earthscan.
Briggs, J., Shar, J., Yacoub, H., Hamed, N. & Roe, A. (2006). The nature of ındigenous environmental knowledge production: Evidence from bedouin communities in Southern Eygypt, Journal of International Development, 19, 239-251.
Brooke, M. D. L., Butchart, S. H., Garnett, S. T., Crowley, G. M., Mantılla‐Beniers, N. B. & Stattersfield, A. J. (2008). Rates of movement of threatened bird species between IUCN Red List categories and toward extinction. Conservation Biology, 22(2), 417-427.
Butchart, S. H., Stattersfield, A. J. & Collar, N. J. (2006). How many bird extinctions have we prevented?. Oryx, 40(3), 266-278.
Buckland, S. T., Marsden, S. J. & Green, R. E. (2008). Estimating bird abundance: making methods work. Bird Conservation International, 18(S1), S91-S108.
Buhnerkempe, M. G., Webb, C. T., Merton, A. A., Buhnerkempe, J. E., Givens, G. H., Miller, R. S. & Hoeting, J. A. (2016). Identification of migratory bird flyways in North America using community detection on biological networks. Ecological Applications, 26(3), 740-751.
Ceylan, Ö. (2003). Kuşlar divanı, İstanbul: Kapı Yayınları.
Cockrem, J. F. (1995). Timing of seasonal breeding in birds, with particular reference to New Zealand birds. Reproduction, Fertility and Development, 7(1), 1-19.
Collias, N. E. (1952). The development of social behavior in birds. The Auk, 69(2), 1.
Çoruhlu, Y. (2002). Türk mitolojisinin anahatları, İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
Coşkun, G. & Per, E. (2023). Antalya kuşlarının önemli yaşam alanları. Ankara: Gazi Üniversitesi Fen Fakültesi Yayınları.
Dalfes, N. (1973). Etnobiyoloji, Folklora Doğru, 31, 28-32.
Demirsoy, A. (2003). Yaşamın temel kuralları, Cilt III/ Kısım II – omurgalılar/ anamniyota (Sürüngenler, kuşlar ve memeliler) (5. Baskı). Ankara: METEKSAN Yayınları.
Duivendijk, N. V. (2010). The advanced bird guide: The western palearctic. London: New Holland Publishers.
Eken, G., Bozdoğan, M., Isfendiyaroğlu, S., Kılıç D.T. & Lise, Y. (2006). Türkiye’nin önemli doğa alanları. Ankara: Doğa Derneği,
Eren, S., Beaulieu, A., Piersma, T. & Crockford, N. (2024). Flyways beyond migratory pathways: The case of waterbird conservation. Conservation and Society, 22(2), 74-85.
Ericson, P. G. (2008). Current perspectives on the evolution of birds. Contributions to Zoology, 77(2), 109-116.
Ersoy, E. G. (2004). Antropolojik etnobotonik: Yerelin penceresinden nebâtât dünyasına bakış ve Türkiye’de etnobotanik çalışmalarının niteliği üzerine değerlendirmeler, Kebikeç, 18, 167-180.
Feduccia, A. (1977). A model for the evolution of perching birds. Systematic Biology, 26(1), 19-31.
Gregory, R. D., Gibbons, D. W. & Donald, P. F. (2004). Bird census and survey techniques. Bird ecology and conservation, 17-56.
Furtun, Ö. L., Erciyas-Yavuz, K., & Karataş, A. (2021). Trakuş Türkiye’nin Kuşları. Türkiye İstanbul, İş Bankası Kültür Yayınları, 414.
IUCN. (2012). IUCN Red List Categories and Criteria: Version 3.1. Second edition. Gland, Switzerland and Cambridge, UK: IUCN. iv + 32pp.
Harris, G. & Pimm, S. L. (2008). Range size and extinction risk in forest birds. Conservation Biology, 22(1), 163-171.
Hunn, E. S. & Brown, C. H. (2011). Linguistic ethnobiology, E. N. Anderson (Ed.), Ethnobiology içinde (s. 319-333), Wiley-Blackwell.
Jenni, L. & Kéry, M. (2003). Timing of autumn bird migration under climate change: advances in long–distance migrants, delays in short–distance migrants. Proceedings of the royal society of London. Series B: Biological Sciences, 270 (1523), 1467-1471.
Kara, Ö. T. (2022). Etnoornitoloji bağlamında türkçede kuşların isimlendirilmesi. (Ed. F. Toprak). Anlam bilim araştırmaları I, Ankara: Pegem Adademi, 47-79.
Karaardıç, H. (2006). Titreyengöl’de (Antalya/ Manavgat) sylvia cinsine ait kuş türlerinin halkalanması ve bazı biyolojik özelliklerinin belirlenmesi. Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, Antalya.
Kiziroğlu, İ. (1988). Über die Nestbesuchaktivität der Altvögel und die Gewichtsentwicklung der Nestjungenbei einigen Meisenarten (Parus spp.). Verh. Ornith. Ges. Bayern, 24, 743-750.
Kiziroğlu, İ. (2023). Türkiye kuş bilimi (ornitoloji) tarihi ve kuş (ornis) çeşitliliği. (Ed. E. M. Aydın & N. Sivri). Biyoçeşitlilik ve Ekosistemler. (31-86), Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi.
Kumar, A. & Alam, I. (2023). Migration of birds and their flyways in India. Records of the Zoological Survey of India, 12, 25-35.
López-López, P., García-Ripollés, C., Soutullo, Á., Cadahía, L. & Urios, V. (2007). Are important bird areas and special protected areas enough for conservation?: the case of Bonelli’s eagle in a Mediterranean area. Biodiversity and Conservation, 16, 3755-3780.
Louchart, A. (2008). Emergence of long distance bird migrations: A new model integrating global climate changes. Naturwissenschaften, 95(12), 1109-1119.
Marques, J. G. W. (2002), O Olhar (Des) Multiplicado. O Papel Do Interdisciplinar E Do Qualitativo Na Pesquisa Etnobiológica E Etnoecológica, Amorozo, Mıng Lc, Sılva Sp (Ed.) Métodos De Coleta E Análise De Dados Em Etnobiologia, Etnoecologia E Disciplinas Correlatas, Anais Do I Encontro De Etnobiologia E Etnoecologia Do Sudeste içinde, UNESP, São Paulo, SP.
Mekonen, S. (2017). Birds as biodiversity and environmental indicator. Indicator, 7(21).
Message, S. & Taylor, D. (2016). Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın kuşları. Çev., Kazım Çapacı ve Barbaros Demirci. Ankara: Dev Belgesel A.Ş.
Muiruri, M. N. & Maundu, P. (2010). Birds, people and conservation in Kenya, S. Tidemann & A. gosler (Ed.), Ethno-Ornithology: Birds, Indigenous Peoples, Culture and Society içinde, London and Washington DC: Earthscan.
Özkaya, E. (2014), Çukurova türkülerinde Turaç, Folklor/ Edebiyat, 20 (77), 57-70.
Padian, K. & Chiappe, L. M. (1998). The origin and early evolution of birds. Biological Reviews, 73(1), 1-42.
Perez, D. M., Manica, L. T. & Medina, I. (2023). Variation in nest-building behaviour in birds: a multi-species approach. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 378 (1884), 20220145.
Perrins, C. M. (1970). The timing of birds ‘breeding seasons. Ibis, 112(2), 242-255.
Rajpar, M. N. & Zakaria, M. (2021). State of Conservation and Population Structure of Bird Species Inhabiting in Various Subtropical Urban Forests. Research Square.
Rasmussen, P. C. (2004). Threatened birds of Asia: the Birdlife international red data book. The Auk, 121(2), 619-622.
Rosenstock, S. S., Anderson, D. R., Giesen, K. M., Leukering, T. & Carter, M. F. (2002). Landbird counting techniques: current practices and an alternative. The Auk, 119(1), 46-53.
Salewski, V. & Bruderer, B. (2007). The evolution of bird migration—a synthesis. Naturwissenschaften, 94, 268-279.
Samraoui, B. & Samraoui, F. (2013). An ornithological survey of Algerian wetlands: Important Bird Areas, Ramsar sites and threatened species. Wildfowl, 58(58), 71-96.
Schreiber, E. A. & Joanna Burger, A. (Ed.) (2001). Biology of marine birds. Boca Raton: CRC Press.
Semir, Ö. (2022). Ornitolojiye giriş. (Ed. Komisyon). Halkalama temel eğitim ders notları. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Millî Parklar Genel Müdürlüğü.
Soma, M. (2022). Behavioral and evolutionary perspectives on visual lateralization in mating birds: A short systematic review. Frontiers in Physiology, 12, 801385.
Svensson, L. (1992). Identification guide to european passerines. Stockholm.
Şekercioğlu, Ç. H., Daily, G. C. & Ehrlich, P. R. (2004). Ecosystem consequences of bird declines. Proceedings of the National Academy of Sciences, 101(52), 18042-18047.
Tidemann, S. & Gosler, A. (Ed.) (2010), Ethno-ornithology: Birds, indigenous peoples, culture and society, London and Washington DC: Earthscan.
Timmers, R., van Kuijk, M., Verweij, P. A., Ghazoul, J., Hautier, Y., Laurance, W. F. ... & Soons, M. B. (2022). Conservation of birds in fragmented landscapes requires protected areas. Frontiers in Ecology and the Environment, 20(6), 361-369.
Thompson III, F. R. & La Sorte, F. A. (2008). Comparison of methods for estimating bird abundance and trends from historical count data. The Journal of Wildlife Management, 72(8), 1674-1682.
Tolasa, H, (1973), Ahmet Paşa’nın Şiir Dünyası, Ankara: Sevinç Matbaası.
Trafzer, C. E., Gilbert, W. S. & Madrigal, A. (2008), Integrating native science into a Tribal environmental protection agency (EPA), American Behavioural Scientist, 51, 1844-1866.
Ülgen, A. (1994). Kuş evleri, Tarih ve Medeniyet Dergisi, 7, 55-58.
van Heezik, Y. & Seddon, P. J. (2017). Counting birds in urban areas: a review of methods for the estimation of abundance. Ecology and conservation of birds in urban environments, 185-207.
van Tuinen, M. (2009). Birds (Aves). The Timetree of Life, 409-411.
Virkkala, R., Rajasärkkä, A., Väisänen, R. A., Vickholm, M. & Virolainen, E. (1994). The significance of protected areas for the land birds of southern Finland. Conservation Biology, 8(2), 532-544.
Wang, M. & Zhou, Z. (2017). The evolution of birds with implications from new fossil evidences. The biology of the avian respiratory system: evolution, Development, Structure and Function, 1-26.
Wetmore, A. (1934). A systematic classification for the birds of the world, revised and amended. Smithsonian Miscellaneous Collections.
Weaver, P. (1981). The birdwatcher's dictionary. Calton, Eng: T. & A D Poyser.
Welty, J. C. & Baptista, L. F. (1988). The Life of Birds (Saunders Series in Organismic Biology). New York: Saunders College Pu.
Williams, T. D. (2012). Physiological adaptations for breeding in birds. Princeton University Press.
Wink, M. (2021). DNA Analyses have revolutionized studies on the taxonomy and evolution in birds. birds-challenges and opportunities for business, Conservation and Research, 3.
Yong, D. L., Liu, Y., Low, B. W., Espanola, C. P., Choi, C. Y. & Kawakami, K. (2015). Migratory songbirds in the East Asian-Australasian Flyway: A review from a conservation perspective. Bird Conservation International, 25(1), 1-37.
Zhang, Y., Ye, E., Liu, F., Lai, N., You, X., Dong, J. & Dong, J. (2023). The relationship between landscape construction and bird diversity: A bibliometric analysis. International Journal of Environmental Research and Public Health, 20(5), 4551.
http://www.life.illinois.edu/ib/461/External_Anatomy.pdf
https://www.britannica.com/science/rachis-feather-part
https://academy.allaboutbirds.org/feathers-article/bird_biology feather_types_wing_down_tail_down_contour_semiplume_bristle_filoplume/
https://evrimteorisionline.com/2011/05/11/galeri-jeolojik-devirler/
https://www.veterinerx.com/ (erişim tarihi: 29.09.2024)
